Ảnh minh họa: Trần Việt/TTXVN
Áp lực cục bộ
Theo đánh giá từ giới phân tích kinh tế, nguyên nhân cốt lõi khiến lãi suất huy động tăng mạnh trong thời gian gần đây xuất phát từ sự chênh lệch đáng kể giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và khả năng huy động vốn của hệ thống.
Báo cáo từ Công ty CP Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) chỉ ra rằng trong hai tháng đầu năm 2026, trong khi dư nợ tín dụng toàn ngành đã tăng trưởng tới 1,4% thì huy động vốn chỉ ghi nhận mức tăng khiêm tốn 0,8%. Khoảng cách này đã tạo ra một áp lực thanh khoản cục bộ, buộc các nhà băng phải nâng cao lãi suất để thu hút tiền gửi từ dân cư nhằm cân đối bảng cân đối kế toán và đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn (LDR).
Đồng quan điểm, Công ty CP Chứng khoán MB (MBS) nhận định nhu cầu vốn của nền kinh tế đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, đặc biệt là nhu cầu vốn dài hạn cho các dự án đầu tư công và xây dựng hạ tầng trọng điểm quốc gia, vốn là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong năm 2026.
Ở góc độ vĩ mô, mặt bằng lãi suất quốc tế duy trì ở mức cao trong thời gian dài đã tạo ra một "ngưỡng cản" khiến chi phí vốn toàn cầu chưa thể hạ nhiệt như kỳ vọng ban đầu. Điều này vô hình trung tạo áp lực gián tiếp lên điều hành chính sách tiền tệ trong nước, đặc biệt là trong việc ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát.
Công ty TNHH Chứng khoán Vietcombank (VCBS) cho rằng áp lực cân đối nguồn vốn sẽ vẫn hiện hữu khi tăng trưởng tín dụng duy trì ở mức cao và nhu cầu giải ngân đầu tư công được đẩy mạnh. VCBS cũng lưu ý rằng trong kịch bản căng thẳng địa chính trị thế giới tiếp tục leo thang, dư địa điều hành của Ngân hàng Nhà nước có thể bị thu hẹp, dẫn đến khả năng lãi suất huy động sẽ tăng đồng loạt tại tất cả các ngân hàng cả về tốc độ lẫn quy mô để bảo vệ giá trị đồng nội tệ.
Làn sóng điều chỉnh lan rộng
Thực tế thị trường trong tuần qua đã minh chứng rõ nét cho những dự báo trên khi một làn sóng điều chỉnh lãi suất diễn ra mạnh mẽ và đồng loạt.
Mới đây nhất, Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) vừa tăng mạnh lãi suất ở tất cả các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên. Cụ thể đối với hình thức gửi trực tuyến, lãi suất các kỳ hạn 6 - 11 tháng tại Sacombank đã tăng từ vùng 6,1 - 6,3%/năm lên mức 6,8 - 7,2%/năm, tương đương mức tăng từ 0,6 - 0,9 điểm %. Đối với các kỳ hạn dài hơn từ 24 - 36 tháng, lãi suất tiết kiệm online của nhà băng này đã chạm ngưỡng 7,2 - 7,6%/năm, phản ánh nhu cầu huy động vốn dài hạn rất lớn.
Không chỉ ở kênh trực tuyến, lãi suất tại quầy của Sacombank cũng tăng trung bình từ 0,2 - 0,4 điểm %, trong đó các kỳ hạn dài ghi nhận mức cao nhất đạt 7,2%/năm.
Tương tự, Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) cũng đã có ba lần điều chỉnh tăng lãi suất chỉ trong vòng nửa tháng qua, đẩy lãi suất kỳ hạn 12 tháng lên mức 7,1%/năm.
Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank) thậm chí còn áp dụng các chương trình ưu đãi giúp lãi suất thực tế có thể vượt ngưỡng 8%/năm, trong khi Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) nâng kỳ hạn 12 tháng thêm 1,1%/năm để duy trì vị thế trong nhóm các ngân hàng có lãi suất cao hàng đầu thị trường.
Sự cạnh tranh không chỉ dừng lại ở các ngân hàng truyền thống mà còn lan sang phân khúc ngân hàng số và các nền tảng tài chính trực tuyến. Điển hình là TNEX, một nền tảng số được bảo trợ bởi Ngân hàng TMCP Hàng hải Việt Nam (MSB), với mức lãi suất lên tới 8,5%/năm cho các khoản tiền gửi dưới 300 triệu đồng.
Chiến lược này nhắm trực tiếp vào đối tượng khách hàng trẻ và nhân viên văn phòng có nhu cầu tích lũy nhỏ nhưng đòi hỏi lãi suất cao mà không bị ràng buộc bởi các điều kiện về số dư hàng tỷ đồng hay kỳ hạn quá dài.
Tại nhóm ngân hàng quốc doanh, sau một thời gian dài duy trì mặt bằng thấp để hỗ trợ doanh nghiệp, các nhà băng này đã đồng loạt nâng lãi suất từ 0,2 - 1,2 điểm % ở hầu hết các kỳ hạn. Sau Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank), Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) và Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) là cái tên mới nhất vừa điều chỉnh vào ngày 25/3. Đáng chú ý, Agribank tăng mạnh 0,7% cho kỳ hạn 24 tháng, đưa mức lãi suất lên 6,7%/năm. Trong khi đó, BIDV hiện dẫn đầu nhóm này với mức lãi suất trực tuyến lên tới 6,8%/năm.
Những biến động này dự báo một giai đoạn thách thức đối với chi phí vốn đầu vào của nền kinh tế, đồng thời đặt ra yêu cầu cho các cơ quan quản lý trong việc giám sát chặt chẽ tính ổn định của hệ thống để tránh một cuộc đua lãi suất quá mức gây ảnh hưởng đến lãi suất cho vay và hoạt động phục hồi của doanh nghiệp trong tương lai.
Dự báo về xu hướng trong nửa đầu năm 2026, Chứng khoán ACB (ACBS) cho rằng đà tăng lãi suất huy động có khả năng sẽ tiếp diễn cho đến khi bối cảnh tỷ giá trở nên thuận lợi hơn và các xung đột địa chính trị hạ nhiệt, giúp dòng chảy ngoại tệ ổn định trở lại.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng, mặc dù mức tăng lãi suất từ đầu năm đến nay đã dao động khoảng từ 1 đến 1,5 điểm % so với năm 2025, nhưng thị trường vẫn chưa tìm được điểm cân bằng thực sự. Áp lực này sẽ còn tiếp tục đè nặng lên các ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân quy mô vừa và nhỏ, vốn là nhóm phụ thuộc lớn vào tiền gửi khách hàng và có cơ cấu huy động vốn kém linh hoạt hơn so với các "ông lớn" trong hệ thống.
