 |
Các nhà nghiên cứu đã tìm thấy một cột khói "ma" bên dưới Cao nguyên Salma ở Oman. (Ảnh: Mark Daffey) |
Các nhà khoa học đã phát hiện ra một cột "bóng ma" cổ đại ẩn núp bên dưới Oman. Cột magma bị kẹt bên dưới một phần dày của lớp vỏ Trái đất và phần trên của lớp phủ, lớp giữa của hành tinh. Do đó, vật liệu không thể dâng lên để kích hoạt hoạt động núi lửa trên bề mặt.
Các nhà nghiên cứu không biết liệu cột magma có từng gây ra các vụ phun trào hay không, nhưng bằng chứng cho thấy nó đã làm thay đổi quỹ đạo của mảng kiến tạo Ấn Độ trong quá trình va chạm với Âu- Á hàng chục triệu năm trước, theo một nghiên cứu mới.
Cột magma nằm bên dưới Cao nguyên Salma của Oman (còn được viết là Salmah và Selma), cao tới 2.000 m, tác giả chính của nghiên cứu Simone Pilia , nhà địa vật lý và phó giáo sư tại Đại học Dầu khí và Khoáng sản King Fahd ở Ả Rập Xê Út cho biết. Cao nguyên này có thể hình thành do cột magma.
Nhà nghiên cứu Pilia cho biết: "Một luồng hơi là vật liệu nóng muốn bốc lên, bốc lên, vì vậy nó ở bên dưới và đẩy lên, tạo ra địa hình. Luồng hơi ở Cao nguyên Salma khá nhỏ, nhưng vẫn ở đó. Nó cho bạn biết rằng luồng hơi đang hoạt động".
Luồng hơi Dani
Các nhà nghiên cứu phát hiện ra luồng hơi này nhờ sóng địa chấn, hay sóng âm truyền qua Trái Đất với tốc độ khác nhau tùy thuộc vào thành phần hóa học của vật liệu. Oman có một mạng lưới dày đặc các trạm ghi lại dữ liệu địa chấn, giúp cho việc nghiên cứu trở nên khả thi. Nhà nghiên cứu Pilia đặt tên luồng hơi là "Dani" theo tên con trai mình.
Luồng hơi Dani là ví dụ rõ ràng đầu tiên về một đám mây "ma" amagmatic, một thuật ngữ mà các tác giả nghiên cứu đặt ra để mô tả đám mây manti không kích hoạt hoạt động núi lửa. Đám mây manti bắt nguồn từ ranh giới lõi-manti cách bề mặt Trái đất khoảng 2.900 km. Những đám mây này thường thúc đẩy các vụ phun trào núi lửa vì chúng trải qua một quá trình gọi là tan chảy giải nén khi chúng dâng lên qua lớp manti và lớp vỏ.
Nhà nghiên cứu Pilia cho biết nhiều luồng manti gây ra các vụ phun trào núi lửa ở giữa các mảng đại dương, bao gồm cả ở Hawaii. Nhưng các luồng manti hiếm khi gây ra các vụ phun trào trong các mảng lục địa. Chúng không thể dâng lên hoặc trải qua quá trình tan chảy giảm áp vì các mảng lục địa có lớp vỏ dày hơn và lớp manti trên cùng hơn so với các mảng đại dương.
Các nhà nghiên cứu thường cho rằng việc thiếu hoạt động núi lửa từ các chùm manti trong các mảng lục địa có nghĩa là không có các chùm manti bên dưới các mảng lục địa. Luồng hơi Dani là bằng chứng cho thấy cột khói manti có thể tồn tại mà không cần hoạt động núi lửa. "Điều chúng tôi tin chắc là có nhiều cột khói ma khác mà chúng tôi không biết đến", Pilia nói.
Cao nguyên Salma có tuổi đời khoảng 40 triệu năm, điều này có nghĩa là cột Dani cũng có tuổi đời ít nhất là như vậy, theo nghiên cứu vừa được công bố trực tuyến trên tạp chí Earth and Planetary Science Letters. Thời điểm này trùng với vụ va chạm giữa mảng Ấn Độ và Á-Âu.
Pilia và các đồng nghiệp của ông đã tái tạo lại quỹ đạo của mảng Ấn Độ và phát hiện ra rằng nó đã thay đổi hướng một chút trong khoảng từ 40 triệu đến 25 triệu năm trước.
