Khinh khí cầu chở 21 người bốc cháy như ngọn đuốc, lao nhanh xuống đất (Nguồn: The Sun).
Từ nguyên lý vận hành đến rủi ro tiềm ẩn
Tai nạn khinh khí cầu nghiêm trọng tại Brazil sáng 21/6 khiến 8 người thiệt mạng đã cho thấy những rủi ro công nghệ trong hoạt động hàng không tầng thấp.
Khinh khí cầu, vốn được xem là một trong những phương tiện bay sớm nhất do con người chế tạo, hoạt động dựa trên nguyên lý đơn giản: luồng khí nóng có mật độ thấp hơn không khí lạnh, nên tạo lực nâng đưa toàn bộ khí cầu lên không trung.
Khoảnh khắc khinh khí cầu bốc cháy, lao thẳng xuống đất hôm 21/6 (Ảnh: NST).
Trong thiết kế hiện đại, phần vỏ khí cầu được làm bằng vải nylon hoặc polyester có phủ lớp chống cháy Nomex hoặc Kevlar, được bơm không khí và làm nóng bằng hệ thống buồng đốt khí propane.
Phần giỏ khí cầu, nơi chứa hành khách và thiết bị, được treo bên dưới thông qua hệ thống dây tải trọng. Quá trình kiểm soát độ cao được thực hiện bằng cách tăng giảm nhiệt hoặc mở van thoát khí nóng trên đỉnh khí cầu.
Mô tả nguyên lý hoạt động của khinh khí cầu (Ảnh: science-sparks).
Dù nguyên lý bay đơn giản, khinh khí cầu là một hệ thống bay “mở”, nghĩa là phụ thuộc gần như hoàn toàn vào điều kiện thời tiết, chất lượng bảo trì, và thao tác con người.
Khác với máy bay hiện đại có buồng lái kín, hệ thống điều hướng tự động, và giám sát từ không lưu, khí cầu không có khả năng tự động điều chỉnh hướng và không trang bị hộp đen hay radar định vị.
Điều này khiến mọi sai sót kỹ thuật, từ rò rỉ khí gas, lỗi hệ thống đốt, đứt dây treo, va chạm với đường dây điện... đều có thể trở thành thảm họa.
Trong tai nạn tại bang Santa Catarina (Brazil), theo video được lan truyền trên mạng xã hội, ngọn lửa bốc lên dữ dội từ khu vực giỏ, làm cháy toàn bộ phần đốt và dây nối, khiến phần giỏ tách rời và rơi tự do xuống đất.
Một số nhân chứng còn cho biết đã thấy hành khách rơi từ độ cao hàng chục mét, trước khi giỏ va đập xuống đất và vỡ vụn.
Hạn chế công nghệ và thực trạng đáng báo động
Thảm họa đáng tiếc diễn ra tại Brazil không phải là trường hợp đơn lẻ. Trong vài thập kỷ qua, hàng loạt tai nạn nghiêm trọng liên quan đến khinh khí cầu đã được ghi nhận.
Năm 2013, tại Luxor, Ai Cập, một khí cầu chở du khách phát nổ khiến 19 người thiệt mạng sau khi rò rỉ khí propane. Năm 2016, ở Texas, Mỹ, 16 người tử vong khi khí cầu va vào đường dây điện và bốc cháy.
Trước đó, một tai nạn xảy ra ở Slovenia năm 2012 cũng cướp đi sinh mạng của 6 người, và 26 người bị thương. Nguyên nhân là do khí cầu di chuyển vào khu vực có dông tố, khiến nó va chạm vào cây và bốc cháy.
Trên thế giới đã có hàng chục vụ khí cầu rơi gây chết người. Phần lớn do lỗi kỹ thuật và lỗ hổng quản lý phương tiện bay ở tầng thấp (Ảnh: Getty).
Tất cả cho thấy một "mẫu số chung" đáng lo ngại: khí cầu là phương tiện bay không được kiểm soát chặt chẽ về mặt công nghệ lẫn giấy phép.
Tại đó, nhiều khí cầu hoạt động cho mục đích du lịch nhưng không được kiểm duyệt chặt chẽ, không có giấy phép hoạt động, hoặc sử dụng vật liệu không đạt chuẩn quốc tế về chống cháy và chịu lực.
Đối với hệ thống buồng đốt, nếu không được bảo dưỡng thường xuyên, dễ dẫn đến rò rỉ gas, cháy nổ hoặc áp suất bất thường, khiến chuyến bay dễ gặp rủi ro.
Trong khi không phận bay thương mại được quản lý nghiêm ngặt bởi hệ thống kiểm soát không lưu (ATC), thì khí cầu hoạt động chủ yếu trong khoảng độ cao dưới 1.000m, và thường không có radar dân sự giám sát.
Ở một số quốc gia phát triển như Mỹ và châu Âu, các quy định nghiêm ngặt về đăng ký, kiểm định, và huấn luyện phi công khí cầu được áp dụng theo tiêu chuẩn của FAA hoặc EASA.
Tuy nhiên, ở nhiều nơi như Nam Mỹ, Trung Đông hay châu Phi, việc giám sát lỏng lẻo và thiếu đầu tư cho an toàn kỹ thuật đang để lại khoảng trống nguy hiểm.
