Một quỹ ủy thác được tạo ra từ cuộc ly hôn tại đế chế truyền thông 22 tỷ USD
Rupert Murdoch, năm nay 94 tuổi, đã lập một "trust" gia đình bất khả hủy từ nhiều thập niên trước, như một phần nhượng bộ trong cuộc ly hôn lần thứ hai của ông. "Trust" ở đây không phải "niềm tin" theo nghĩa thông thường, mà là quỹ ủy thác - một cấu trúc pháp lý đứng tên nắm giữ tài sản (ở đây là cổ phần kiểm soát công ty) thay mặt các thành viên được chỉ định hưởng lợi, theo những điều khoản đã quy định sẵn. Quỹ ủy thác này trao quyền biểu quyết ngang nhau cho bốn người con lớn của Rupert - Lachlan, James, Elisabeth và Prudence - đối với cổ phần kiểm soát News Corp và Fox Corporation sau khi ông qua đời.
Ông trùm truyền thông Rupert Murdoch
Nhưng càng lớn tuổi, Rupert càng lo ngại: ba trong bốn người con của ông (James, Elisabeth, Prudence) có quan điểm chính trị ôn hòa hơn nhiều so với ông và Lachlan - người con cả, đồng thời là người duy nhất chia sẻ định hướng bảo thủ mà Rupert đã xây dựng cho Fox News trong nhiều thập niên. Rupert tìm cách sửa đổi quỹ ủy thác để trao toàn quyền kiểm soát cho một mình Lachlan, với lý do (theo lập luận của đội ngũ đại diện ông, trong đó có cựu Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Bill Barr) rằng việc giữ nguyên định hướng biên tập của Fox News mang lại lợi ích tài chính cho tất cả các bên, kể cả những người phản đối.
Vụ việc được đưa ra xét xử bí mật tại một tòa án hộ tịch (probate) ở Reno, Nevada vào tháng 9/2024. Ba tháng sau, ủy viên hộ tịch Edmund J. Gorman Jr. công bố phán quyết dài 96 trang, trong đó ông mô tả nỗ lực của Rupert và Lachlan, cùng đội ngũ đại diện, là hành động "thiếu thiện chí" (bad faith) - gọi đây là một "màn kịch được dàn dựng cẩn thận" nhằm khóa chặt quyền kiểm soát vào tay Lachlan, bất chấp ý muốn ban đầu của chính Rupert khi lập quỹ ủy thác.
Tỷ phú Rupert Murdoch và các con
Tháng 9/2025, gia tộc Murdoch bất ngờ công bố đã đạt được một "thỏa thuận dàn xếp" (settlement). Theo đó, Lachlan Murdoch, 54 tuổi, trở thành người ra quyết định duy nhất của quỹ ủy thác kiểm soát cả News Corp lẫn Fox Corporation. Đổi lại, James, Elisabeth và Prudence đồng ý rút khỏi quỹ ủy thác, mỗi người nhận khoảng 1,1 tỷ USD - tổng cộng khoảng 3,3 tỷ USD - được chi trả từ việc bán hơn 31 triệu cổ phiếu của News Corp và Fox Corporation. Lachlan gọi đây là "tin tuyệt vời cho nhà đầu tư", nhấn mạnh thỏa thuận mang lại sự rõ ràng và tính liên tục cho chiến lược công ty.
Nhìn lại toàn bộ diễn biến, kết quả cuối cùng gần như giống hệt điều Rupert đã cố gắng thực hiện từ đầu: Lachlan nắm toàn quyền, ba người con còn lại rời khỏi cấu trúc quyền lực. Điểm khác biệt duy nhất là cách đạt được nó - không phải bằng cách sửa đổi quỹ ủy thác bị tòa án tuyên là thiếu thiện chí, mà bằng một khoản tiền đủ lớn để những người phản đối đồng ý rút lui.
Đừng vội kết luận đây thuần túy là chiến thắng của đồng tiền trước công lý
Dù vậy, cần một góc nhìn công bằng hơn trước khi biến câu chuyện này thành bài học đơn giản kiểu "tiền luôn thắng luật". Động cơ ban đầu của Rupert không hẳn xoay quanh việc "ai giỏi kinh doanh hơn ai" - vốn là trọng tâm của hầu hết các cuộc tranh chấp kế nhiệm doanh nghiệp thông thường. Mục tiêu của ông là bảo vệ một định hướng tư tưởng và biên tập cụ thể mà ông đã dành cả sự nghiệp để xây dựng, lo sợ nó sẽ bị thay đổi sau khi ông không còn kiểm soát được nữa. Đây là một loại động cơ khác hẳn, khiến việc đánh giá đúng - sai trở nên phức tạp hơn nhiều so với một tranh chấp thuần túy về tiền bạc hay quyền lực.
Gia tộc Murdoch đạt thỏa thuận về quyền kiểm soát đế chế truyền thông vào năm 2025
Nhìn từ góc độ của những người rời đi, kết cục cũng không hoàn toàn bi thảm. James, Elisabeth và Prudence mỗi người nhận hơn 1 tỷ USD và hoàn toàn tự do theo đuổi các giá trị riêng - James, chẳng hạn, công khai dành sự ủng hộ cho các mục tiêu về khí hậu và những lý tưởng tiến bộ mà ông tin tưởng, không còn bị ràng buộc bởi định hướng biên tập của công ty gia đình. Đây có thể không phải là kết cục họ mong muốn ban đầu, nhưng nó cũng không phải là một sự tước đoạt trắng tay.
Vì vậy, thay vì kết luận đơn giản rằng "tiền đã mua được công lý", bài học chính xác hơn có lẽ là: khi các bên trong một tranh chấp kế nhiệm có tầm nhìn không thể dung hòa, một khoản đền bù tài chính minh bạch và đủ lớn - dù không hoàn hảo - vẫn có thể là lối thoát ít tổn hại hơn một cuộc chiến pháp lý kéo dài vô thời hạn, làm hao mòn cả tài sản lẫn quan hệ gia đình.
Các doanh nghiệp gia đình có thể học được gì từ câu chuyện này?
Với các gia tộc đang sở hữu doanh nghiệp lớn, câu chuyện Murdoch để lại ba bài học cụ thể.
Một, nếu người sáng lập thực sự muốn bảo vệ một giá trị cốt lõi cụ thể - không chỉ là tài sản, mà là định hướng, văn hóa, hay tầm nhìn - qua nhiều thế hệ, điều đó cần được minh bạch hóa và cài đặt ngay từ đầu trong cấu trúc quản trị, thay vì tìm cách sửa đổi ngầm về sau, khi các bên liên quan đã hình thành kỳ vọng khác dựa trên cam kết ban đầu.
Hai, khi bất đồng giữa các thế hệ thừa kế trở nên không thể hòa giải bằng đối thoại, một cơ chế mua lại cổ phần được định giá công bằng và minh bạch, thỏa thuận giữa các bên, thường là lối thoát nhân văn hơn nhiều so với việc để tranh chấp kéo dài qua nhiều phiên tòa, nơi không ai thực sự thắng trọn vẹn.
Ba, đừng nhầm lẫn giữa "thắng về mặt pháp lý" và "đạt được mục tiêu thực sự". Câu chuyện Murdoch cho thấy rõ: thua một phán quyết không có nghĩa là thất bại hoàn toàn, nếu vẫn còn đủ nguồn lực để theo đuổi mục tiêu bằng một con đường khác. Đây vừa là một thực tế cần chấp nhận, vừa là lời nhắc rằng luật pháp có giới hạn thực sự trong việc điều chỉnh quyền lực bên trong một gia tộc.
Nếu một ngày tòa án nói rằng cách bạn đang cố giữ quyền kiểm soát doanh nghiệp gia đình là thiếu thiện chí, nhưng bạn vẫn còn đủ nguồn lực để đạt được đúng kết quả đó theo một con đường khác, điều gì mới thực sự đã được phán quyết: hành vi của bạn, hay chỉ là lựa chọn con đường bạn dùng để đến đích?
