Đây là một tình huống rất quen thuộc: Con bạn đang mắc kẹt với một vấn đề, hoặc buồn bã vì điều gì đó. Chưa kịp nói xong, bạn đã lập tức đưa ra giải pháp. Nhưng khi việc can thiệp, giúp con cái mọi chuyện trở thành thói quen, nó vô tình làm suy yếu những kỹ năng quan trọng giúp trẻ xây dựng sự tự tin và khả năng phục hồi tinh thần.
Tiến sĩ Meredith Elkins - Nhà tâm lý học lâm sàng, chuyên điều trị rối loạn lo âu ở trẻ em, giảng viên Trường Y Harvard cho rằng: ranh giới giữa hỗ trợ yêu thương và nuôi dạy theo kiểu “Overparenting” - bao bọc, can thiệp quá mức mong manh đến thế nào.
“Overparenting” là sự kết hợp giữa can thiệp quá sâu và bảo vệ quá mức, liên tục gửi đi thông điệp rằng thế giới này đầy rủi ro và con không thể tự mình đối mặt với thử thách nếu thiếu người lớn. Lâu dần, điều này bào mòn sự tự tin, khiến trẻ phụ thuộc hơn và dễ lo âu hơn.
Dưới đây là 5 dấu hiệu cho thấy bạn có thể đang bao bọc con quá mức, cùng với những gì trẻ thực sự cần để phát triển khỏe mạnh và bền bỉ.
1. Bạn giải quyết vấn đề của con trước cả khi con kịp thử làm
Khi thấy con gặp khó khăn, nhiều phụ huynh phản xạ ngay lập tức bằng cách can thiệp. Điều này có thể là thương lượng để con giảm khối lượng học, đứng ra giải quyết mâu thuẫn với phụ huynh bạn bè, hay sắp xếp lại lịch sinh hoạt để con không phải chịu bất kỳ sự khó chịu nào.
Nhưng trẻ sẽ không thể trở thành người biết tự giải quyết vấn đề nếu không có cơ hội tự thử, tự vấp ngã và tự thành công.
Bạn nên làm gì: Hãy dừng lại một nhịp trước khi đưa ra giải pháp. Thay vào đó, hỏi con: “Con nghĩ mình có thể thử cách nào?” Câu hỏi này khuyến khích tư duy độc lập và giúp trẻ hiểu rằng ý kiến của mình có giá trị.
Ảnh minh hoạ.
2. Bạn cố gắng che chắn con khỏi mọi cảm xúc tiêu cực
Nhiều cha mẹ lo sợ rằng việc con trải qua buồn bã hay thất vọng là điều “có hại”. Điều này dẫn đến việc liên tục trấn an, đánh lạc hướng hoặc tìm cách “sửa chữa” mọi nỗi buồn: “Đừng buồn nữa, mình làm gì vui đi!”
Nhưng cảm xúc buồn bã là một phần tự nhiên của cuộc sống, và học cách đối diện với chúng là yếu tố thiết yếu của sự trưởng thành.
Bạn nên làm gì: Hãy gọi tên và bình thường hóa cảm xúc của con, đồng thời thể hiện niềm tin vào khả năng chịu đựng của con: “Mẹ hiểu vì sao con cảm thấy bực bội, và mẹ tin con có thể vượt qua cảm giác này”.
3. Bạn mặc định con “mong manh”, thay vì tin rằng con có thể thích nghi
Một biểu hiện tinh tế của overparenting là điều chỉnh kỳ vọng dựa trên nỗi sợ của người lớn, rằng con “không chịu nổi” thay vì dựa trên khả năng mà con có thể học để thích nghi.
Chúng ta hạ thấp yêu cầu để tránh việc con buồn bã: cho con nghỉ tập, bỏ buổi học, hoặc giảm mọi phản hồi mang tính xây dựng để “đỡ tổn thương”. Điều này có thể giúp con dễ chịu hơn trước mắt, nhưng lại vô tình dạy con rằng bản thân mình yếu đuối.
Bạn nên làm gì: Tự hỏi: “Kỳ vọng này có phù hợp với độ tuổi và năng lực của con không?”. Thử phân biệt rõ: điều con đang đối mặt là nguy hiểm thật sự, hay chỉ đơn giản là khó chịu? Hãy hỗ trợ để con lớn lên, thay vì che chắn con khỏi mọi thử thách.
Ảnh minh hoạ.
4. Bạn coi trọng kết quả hơn giá trị của quá trình học hỏi
Nuôi dạy con theo kiểu “Overparenting” thường tập trung vào kết quả: tránh sai sót, xoa dịu cảm xúc, đảm bảo thành công, thay vì dạy con cách vượt qua thất bại.
Điều này có thể là việc can thiệp để con có nhóm làm bài “hoàn hảo”, tranh cãi với huấn luyện viên khi con không được lựa chọn, hoặc kiểm soát từng bước nhỏ để sản phẩm của con trông “đúng chuẩn”. Nhưng sự trưởng thành thực sự chỉ đến khi mọi thứ không diễn ra như mong đợi và trẻ buộc phải thích nghi.
Bạn nên làm gì: Hãy để con mắc lỗi. Đừng vội mang bài tập bị quên đến trường, đừng tranh cãi vì điểm số thấp, và đừng “bù đắp” bằng phần thưởng sau một màn thể hiện kém. Thay vào đó, hãy đồng hành để con tự phân tích, điều chỉnh và rút kinh nghiệm từ quá trình đó.
5. Nỗi lo của bạn trở thành động lực chính, thay vì sự phát triển của con
Nhiều hành vi bao bọc con, can thiệp quá mức bắt nguồn từ sự lo lắng của người lớn: sợ thất bại, sợ bị đánh giá, sợ ảnh hưởng lâu dài đến tương lai của con.
Điều này có thể là việc gọi cho phụ huynh bạn của con chỉ vì một mâu thuẫn nhỏ, hoặc đứng kèm sát sao từng bài tập vì bạn lo lắng về thành tích học tập. Dù xuất phát từ ý tốt, trẻ rất dễ hiểu rằng: cha mẹ không thực sự tin mình.
Bạn nên làm gì: Hãy dừng lại và tự hỏi: “Việc này là vì sự an toàn của con, hay vì mình không chịu được cảm giác thấy con vất vả?”. Hãy làm gương bằng cách chấp nhận sự khó chịu khi không có giải pháp tức thì.
Ảnh minh hoạ.
Việc bao bọc quá mức thường bắt nguồn từ tình yêu và mong muốn bảo vệ, nhưng việc che chắn con khỏi mọi thử thách lại có thể làm gia tăng chính nỗi lo âu mà cha mẹ muốn ngăn chặn. Đi quá xa về phía bỏ mặc cũng dẫn đến hệ quả tương tự.
Chìa khóa nằm ở sự cân bằng. Dẫn dắt mà không kiểm soát, đồng hành nhưng vẫn tin tưởng. Khả năng phục hồi tinh thần hình thành khi trẻ cảm thấy đủ an toàn để thử và đủ tự do để tự học hỏi.
