Gan hoạt động liên tục để hỗ trợ tiêu hóa, dự trữ dưỡng chất, chống nhiễm trùng và lọc độc tố. Một số thực phẩm có thể khiến gan phải làm việc nhiều hơn, lâu dài làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD), trước đây gọi là bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu. Bệnh ảnh hưởng khoảng 32% dân số Mỹ và nếu không kiểm soát có thể tiến triển thành xơ gan, thậm chí ung thư gan.
Theo chuyên gia dinh dưỡng người Mỹ Andy De Santis, chất béo tích tụ trong tế bào gan có thể gây hại sức khỏe. Di truyền có thể đóng vai trò ở một số người, song kháng insulin và mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột cũng là những yếu tố quan trọng.
Để bảo vệ gan hoặc kiểm soát bệnh ở giai đoạn sớm, chuyên gia khuyến nghị hạn chế những thực phẩm gây áp lực cho gan, đặc biệt khi ăn quá nhiều. Dưới đây là 5 nhóm thực phẩm càng ăn càng gây hại cho gan:
Ảnh: Adobe Stock
Nước ngọt có gas
Thỉnh thoảng uống nước ngọt có gas không đáng lo, nhưng dùng thường xuyên các đồ uống nhiều đường như nước ngọt, nước trái cây, đồ uống thể thao hay cà phê có đường có thể gây áp lực cho gan. Đặc biệt, đồ uống chứa nhiều fructose có thể thúc đẩy tích tụ mỡ trong gan, gây viêm, kháng insulin và làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Một nghiên cứu nhỏ cho thấy đồ uống chứa fructose hoặc sucrose làm tăng hình thành axit béo trong gan, trong khi glucose nguyên chất không gây tác động tương tự. Phần lớn nước ngọt có gas chứa cả fructose và glucose.
Khoai tây chiên
Thường xuyên tiêu thụ đồ ăn nhanh, đặc biệt là khoai tây chiên, có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe gan. Đồ chiên thường chứa nhiều calo và chất béo bão hòa, góp phần làm tích tụ mỡ trong gan. Các món chiên từ tinh bột như khoai tây có thể đáng lưu ý hơn do được chế biến ở nhiệt độ cao, dễ hình thành acrylamide.
Bằng chứng trên người còn hạn chế, nhưng các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật cho thấy tiếp xúc thường xuyên với acrylamide có thể làm tăng viêm, stress oxy hóa và tích tụ mỡ ở gan. Một nghiên cứu trên hơn 200.000 người trưởng thành cho thấy ăn khoai tây chiên thường xuyên liên quan đến nguy cơ gan nhiễm mỡ cao hơn 15%. Nên ưu tiên khoai tây nướng hoặc chế biến bằng nồi chiên không dầu thay vì chiên ngập dầu.
Thịt chế biến sẵn
Thường xuyên ăn thịt đỏ và thịt chế biến sẵn như thịt xông khói, xúc xích, thịt nguội có thể ảnh hưởng đến sức khỏe gan. Chuyên gia dinh dưỡng Lauren Manaker dẫn một nghiên cứu trên gần 1.000 người cho thấy nhóm ăn nhiều nhất có nguy cơ gan nhiễm mỡ cao gần gấp ba lần nhóm ăn ít nhất, ngay cả khi đã tính đến cân nặng, tiểu đường và các yếu tố dinh dưỡng khác.
Các chuyên gia cho rằng nitrit, nitrat và sắt heme trong những loại thịt này có thể làm tăng stress oxy hóa và kháng insulin. Hàm lượng chất béo bão hòa và natri cao cũng có thể góp phần. Nên thay một vài khẩu phần thịt đỏ, thịt chế biến sẵn mỗi tuần bằng thịt gia cầm nạc, cá hoặc các loại đậu.
Bánh mì trắng
Không phải loại tinh bột nào cũng tốt cho gan. Các loại ngũ cốc tinh chế như bánh mì trắng, bánh ngọt, bánh quy, mì và cơm trắng đã bị loại bỏ phần lớn chất xơ, đồng thời có thể chứa thêm đường. Ăn quá nhiều carbohydrate có thể làm tăng tích tụ mỡ trong gan.
Một nghiên cứu trên hơn 12.000 người Trung Quốc theo dõi trong 4 năm cho thấy nhóm ăn từ 11 khẩu phần ngũ cốc tinh chế trở lên mỗi ngày có nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD) cao hơn 50% so với nhóm ăn dưới 4 khẩu phần. Thay một phần ngũ cốc tinh chế bằng ngũ cốc nguyên hạt có thể giúp giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Rượu bia
Các thực phẩm trên chủ yếu làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD), trong khi rượu bia có thể trực tiếp gây tổn thương gan, ngay cả khi không có yếu tố nguy cơ chuyển hóa. Bệnh gan do rượu là nguyên nhân quan trọng dẫn đến ung thư gan, viêm gan, xơ gan và suy gan.
Khi được chuyển hóa, rượu tạo ra các chất độc gây tổn thương tế bào gan. Uống càng nhiều và kéo dài, nguy cơ càng cao. Nghiên cứu cho thấy uống khoảng 2-3,5 đơn vị cồn mỗi ngày trong 5 năm có thể dẫn đến bệnh gan do rượu.
