Nội dung trên được Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu khi trình Quốc hội dự án Luật Đất đai (sửa đổi) tại phiên họp sáng 22/10.
Dự thảo Luật có 112 điều (Luật Đất đai năm 2024 là 260 điều), các quy định của Luật Đất đai liên quan trực tiếp đến quyền của người sử dụng đất đang còn phù hợp thì quy định trong Luật; các nội dung quy định chi tiết liên quan đến trình tự, thủ tục thì giao Chính phủ quy định.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng.
Liên quan đến nội dung tài chính đất đai, giá đất, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, so với quy định của Luật Đất đai năm 2024, dự thảo Luật không còn quy định về giá đất cụ thể và tổ chức tư vấn xác định giá đất.
Dự thảo Luật kế thừa và hoàn thiện quy định về nguyên tắc, căn cứ định giá đất của Nhà nước, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, cách thức định giá đất theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất tại Luật Đất đai năm 2024, Nghị quyết 254/2025 của Quốc hội theo hướng thể chế quan điểm, chỉ đạo về chính sách tài chính đất đai, giá đất tại Nghị quyết 21 của Ban Chấp hành Trung ương.
Dự thảo Luật bổ sung quy định tỷ lệ thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường để tính nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất và tính tiền bồi thường cho người có đất bị thu hồi; cách xác định chi phí xây dựng hạ tầng...
“Nhà nước quyết định giá đất bảo đảm các nguyên tắc: trung thực, khách quan, công khai, minh bạch, phù hợp mục tiêu phát triển từng thời kỳ; tuân thủ đúng trình tự, thủ tục định giá đất; dựa trên dữ liệu đất đai và dữ liệu chuyên ngành có liên quan; hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư”, tờ trình của Chính phủ nêu.
Về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, theo ông Hoàng Thanh Tùng, dự thảo Luật cơ bản kế thừa các trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng trong Luật Đất đai năm 2024 và Nghị quyết 254/2025.
Đồng thời bổ sung 1 trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, 2 trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Đối với đất thực hiện dự án đầu tư không được sử dụng hoặc chậm sử dụng, Chính phủ đề xuất quy định thu khoản tiền lũy tiến tăng dần theo thời gian vi phạm; quá 60 tháng mà chủ đầu tư vẫn không đưa đất vào sử dụng thì Nhà nước thu hồi đất.
Để bảo đảm quyền, lợi ích của người có đất thu hồi, bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế, dự thảo Luật quy định người có đất ở bị thu hồi được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng với mục đích thu hồi, đất khác hoặc bồi thường bằng tiền.
Người có đất bị thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ, được hoán đổi phần đất ở bị thu hồi sang phần diện tích còn lại của thửa đất hoặc sang phần diện tích của thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của mình trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi.
Trường hợp người sử dụng đất có nhu cầu thu hồi phần diện tích còn lại thì cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định. Khu tái định cư được bố trí nhiều cấp nhà, mức diện tích phù hợp với mức bồi thường và khả năng chi trả.
Dự thảo Luật cũng quy định về việc hoàn trả kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư mà nhà đầu tư đã ứng trước theo hướng ngân sách nhà nước hoàn trả toàn bộ bằng hình thức trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; phần còn lại được tính vào chi phí đầu tư, trường hợp dự án chấm dứt hoạt động thì được hoàn trả.
Đề nghị giá đất trong bảng giá đất có tăng, có giảm
Nêu quan điểm của cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban tiếp tục đề nghị Chính phủ chịu trách nhiệm hướng dẫn, chỉ đạo việc xây dựng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường của mỗi địa phương.
Việc này cần bảo đảm giá đất trong bảng giá đất có tăng, có giảm, bảo đảm khả năng tiếp cận đất đai đối với những người chưa có quyền sử dụng đất, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa tạo sự đồng thuận trong xã hội, bảo đảm môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi của các địa phương, vùng miền.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi.
Theo quan điểm của cơ quan thẩm tra, việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng không chỉ căn cứ trên cơ sở thuộc một trong các trường hợp được liệt kê tại Luật mà quan trọng hơn cả phải đáp ứng điều kiện “đủ” là khẳng định được tính chất thật sự cần thiết phải thu hồi, bảo đảm chặt chẽ, tránh lạm dụng, đồng thời không tạo khó khăn cho việc triển khai các dự án.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cân nhắc trường hợp thu hồi đất (nhất là đất ở) để thực hiện thực hiện dự án tái định cư khi tách dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành dự án độc lập để thực hiện trước.
Theo lý giải, quy định này có thể sẽ dẫn đến thực hiện thu hồi đất 2 lần, 2 khu vực mà chỉ để triển khai 1 dự án đầu tư. Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát các trường hợp thu hồi đất đối với dự án vì mục đích kinh doanh, tránh mở quá rộng mà không thật sự cần thiết phải thu hồi đất.
Đối với trường hợp thu hồi đất để thực hiện dự án vùng phụ cận công trình kết cấu hạ tầng có tiềm năng phát triển, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị nghiên cứu quy định tại nghị định một số nguyên tắc, tiêu chí mang tính chất “khung” để các HĐND cấp tỉnh có cơ sở xác định phạm vi vùng phụ cận cụ thể.
