Hệ quả từ hạn chế nhập khẩu vàng
Trong thông báo kết luận thanh tra về kinh doanh vàng vừa công bố ngày 8.8, Thanh tra Chính phủ chỉ ra hàng loạt vi phạm tại các doanh nghiệp kinh doanh vàng. Đồng thời, Thanh tra Chính phủ nhận định trong giai đoạn 2023 - 2025, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chưa cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu để doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ, tăng nguồn cung. Đây là một trong những nguyên nhân làm biên độ giá vàng trong nước diễn biến phức tạp, chênh lệch ở mức cao so với giá vàng thế giới; chưa khuyến khích phát triển thị trường vàng trang sức, mỹ nghệ trong nước.
Dù đã có quy định nhưng hầu như chưa có thông tin gì về việc các doanh nghiệp được phép nhập khẩu vàng
Ảnh: Đào Ngọc Thạch
Trong lúc NHNN hạn chế nhập khẩu vàng, doanh nghiệp vẫn phải mua vào số lượng lớn vàng nguyên liệu có nguồn gốc, xuất xứ không rõ ràng từ một số cá nhân có thu nhập không tương xứng với khối lượng, giá trị giao dịch lớn, có dấu hiệu bất thường. NHNN chưa có cơ sở dữ liệu đồng bộ để quản lý thị trường vàng, hỗ trợ công tác điều hành, quản lý theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Từ đó, Thanh tra Chính phủ kiến nghị nghiên cứu, điều chỉnh, bổ sung các quy định liên quan đến hoạt động kinh doanh vàng, thanh toán mua, bán vàng qua tài khoản, điều kiện kinh doanh vàng miếng, cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu và chế tài xử lý hành vi găm hàng, thao túng thị trường vàng...
Nhìn lại gần 1 năm trước, Nghị định số 232/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012 của Chính phủ về quản lý hoạt động kinh doanh vàng đã "cởi trói" cho thị trường vàng, nhất là quy định giao NHNN cấp hạn mức hằng năm và giấy phép từng lần cho doanh nghiệp, NH thương mại để xuất khẩu, nhập khẩu vàng miếng, nhập khẩu vàng nguyên liệu. Tại buổi họp báo cuối quý 1/2026, NHNN cho biết đã có 11 đơn vị gồm doanh nghiệp và tổ chức tín dụng nộp hồ sơ xin cấp phép sản xuất vàng miếng và nhập khẩu nguyên liệu vàng. Tuy nhiên, quá trình xét duyệt hồ sơ rất chặt chẽ nên NHNN đang phối hợp để xem xét, khi có kết quả chính thức sẽ thông báo tới các cơ quan báo chí. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có thông tin mới liên quan đến việc này. Hệ quả là từ thời điểm đó đến đầu năm nay, tình trạng giá vàng trong nước đắt hơn thế giới 17 - 18 triệu đồng/lượng vẫn diễn ra, người dân vẫn xếp hàng mua, công ty vẫn bán nhỏ giọt…
Hiện nay, chênh lệch giá đã giảm xuống 5 - 7 triệu đồng/lượng nhưng theo chuyên gia tài chính, TS Nguyễn Trí Hiếu, nguyên nhân là giá vàng liên tục giảm, nhiều người mua vào bị thua lỗ nên nhu cầu giảm mạnh so với trước. Nhiều người đã lỗ nặng bởi mua từ mức đỉnh 192 triệu đồng/lượng thiết lập hồi đầu năm và hàng loạt các mức giá sau đó. "Vì thế, nhiều người không còn đu theo vàng. Bên cạnh đó, một phần lớn dòng vốn nhàn rỗi đang được gửi vào ngân hàng khi lãi suất tăng cao. Người mua ít đi thì giá sẽ giảm và đối với vàng cũng vậy. Từ đó giúp chênh lệch giữa vàng trong nước và thế giới rút ngắn hơn trước", ông Hiếu giải thích.
Chênh lệch cung cầu tiềm ẩn nhiều RỦI RO
Theo chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh, vấn đề chênh lệch cung cầu trên thị trường vàng đã được đề cập từ rất lâu. Điều quan trọng là Chính phủ đã nhận ra "nút thắt" này và sửa đổi quy định, thế nhưng vẫn chưa có thông tin cụ thể như: Doanh nghiệp nào đã được NHNN cấp phép nhập khẩu vàng? Số lượng nhập khẩu theo quý hay theo năm là bao nhiêu? Nếu tình trạng này diễn ra trong thời gian dài sẽ kéo theo nhiều hệ lụy. Đó là tình trạng buôn lậu vàng, thị trường giao dịch khó khăn khi nhu cầu tăng cao nhưng doanh nghiệp không có sản phẩm bán ra hay tình trạng đầu cơ đẩy giá...
Nếu lo ngại về việc cho phép nhập khẩu vàng sẽ làm tăng nhu cầu USD thì NHNN cũng là cơ quan quản lý để cấp phép xuất nhập khẩu vàng nên hoàn toàn có thể điều phối vấn đề này một cách hợp lý, cân đối hài hòa với chính sách tài chính tiền tệ, ngoại hối nói chung. Vì vậy khi quy định đã mở thì NHNN nên thực hiện cấp phép cho các đơn vị đủ điều kiện nhập khẩu vàng nguyên liệu, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp cũng như thị trường vàng hoạt động bình thường, phát triển ổn định.
Đồng quan điểm, chuyên gia tài chính Nguyễn Trí Hiếu nói thẳng khi NHNN lấy ý kiến sửa đổi Nghị định số 24 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, đã có rất nhiều phân tích và chỉ rõ nguyên nhân chính là chênh lệch cung cầu khiến chênh lệch giá vàng giữa trong nước và thế giới lên mức cao bất thường. Hơn nữa, xuất hiện tình trạng người dân khó mua khó bán vàng, thị trường "chợ đen" hay buôn lậu cũng diễn ra. Vì vậy, dù hiện nay Chính phủ và NHNN đã có nhiều giải pháp để kiểm soát giao dịch và sửa đổi Nghị định số 24 nhưng nếu NHNN không cấp phép cho các đơn vị nhập khẩu vàng thì nguồn cung vẫn hạn chế. Trong khi đó, nhu cầu về vàng để tiết kiệm, làm tài sản tích lũy của người dân từ trước đến nay vẫn luôn có, nếu chênh lệch cung cầu càng kéo dài càng bất ổn.
Vì vậy, TS Nguyễn Trí Hiếu kiến nghị NHNN nên xem xét cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu (nếu có thì công bố công khai để người dân cũng như các thành viên thị trường nắm rõ). Điều này sẽ giúp ngăn chặn tình trạng buôn lậu, đầu cơ; góp phần hạn chế nạn chảy máu ngoại tệ... Ông khẳng định giải pháp quân bình cung cầu trên thị trường là tốt nhất và mang tính căn cơ. Song song, nghiên cứu đưa sàn giao dịch vàng vào hoạt động vì đây là công cụ điều tiết tốt hơn, cũng như giảm thiểu tác động từ hoạt động nhập khẩu nguyên liệu vàng khiến phần nào làm tăng nhu cầu USD. Khi có sàn giao dịch vàng thì các doanh nghiệp cũng hạn chế tình trạng đầu cơ, thao túng giá khi mọi thông tin giá cả, hạn ngạch nhập khẩu và giao dịch được công khai, cập nhật thường xuyên. Đồng thời, sàn giao dịch vàng còn giúp thu hút, khai thác được dòng vốn của người dân tích trữ bằng vàng chảy vào nền kinh tế và phát huy hiệu quả cao hơn thay vì vàng được cất giữ trong nhà, nằm im như xưa nay.
Đề xuất lộ trình lập Sàn giao dịch vàng tại VN
Thanh tra Chính phủ kiến nghị NHNN trên cơ sở tình hình kinh tế vĩ mô và mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ, xem xét, phê duyệt giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu, cấp phép sản xuất vàng miếng đối với các doanh nghiệp đủ điều kiện. Theo cơ quan thanh tra, việc này nhằm kịp thời đưa vàng nguyên liệu vào sản xuất, đáp ứng nhu cầu thị trường, đa dạng nguồn cung, tránh tình trạng khan hiếm. Qua đó, hạn chế việc doanh nghiệp phải mua vàng từ các cá nhân có nguồn gốc không rõ ràng, phát sinh rủi ro và tiềm ẩn nguy cơ buôn lậu vàng qua biên giới. Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị NHNN phối hợp Bộ Tài chính đề xuất lộ trình thành lập sàn giao dịch vàng tại VN theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Kết luận thanh tra nêu rõ sàn giao dịch được định hướng nhằm tăng tính công khai, minh bạch, tạo cơ sở quản lý nguồn cung, cầu và các yếu tố thị trường ảnh hưởng đến giá vàng miếng, từ đó có giải pháp, công cụ cần thiết để bình ổn, ổn định thị trường vàng trong thời gian tới.
