Cơ cấu lại vốn nhà nước: Điểm danh những ‘ông lớn’ có thể tăng, giảm tỷ lệ sở hữu

Những ‘ông lớn’ chờ phương án cơ cấu vốn

Ngày 5/8, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký ban hành Quyết định 40/2026/QĐ-TTg, ban hành quy định tiêu chí phân loại doanh nghiệp, khung tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ tại từng ngành, lĩnh vực.

Khác với việc ấn định một danh sách doanh nghiệp cụ thể phải cổ phần hóa, thoái vốn, Quyết định 40 chủ yếu thiết lập tiêu chí phân loại theo ngành, lĩnh vực. Theo đó, doanh nghiệp được chia theo ba khung sở hữu chính: Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; từ 65% trở lên và trên 50% đến dưới 65%.

Từ các tiêu chí này, Công ty Chứng khoán Mirae Asset đánh giá Petrolimex là một trong những doanh nghiệp chịu tác động rõ nhất.

Cụ thể, doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu chiếm thị phần từ 30% trở lên thuộc nhóm Nhà nước nắm giữ trên 50% đến dưới 65% vốn điều lệ. Trong khi đó, Nhà nước hiện sở hữu khoảng 75,8% vốn Petrolimex.

Mirae Asset nhận định, nếu Petrolimex được xác định thuộc diện có thể giảm sở hữu nhà nước trong giai đoạn 2026-2030.

Theo đơn vị phân tích, nếu phương án này được phê duyệt, lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng có thể tăng. Tuy nhiên, đến nay chưa có phương án giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước tại Petrolimex.

Quyết định 40 xếp hoạt động sản xuất, kinh doanh phân bón và phân bón chứa lân vào nhóm DNNN hoặc doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 65% vốn điều lệ trở lên.

Từ tiêu chí này, Mirae Asset đưa Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí - CTCP (Đạm Phú Mỹ) và Công ty CP DAP - Vinachem vào nhóm có khả năng chịu tác động.

Tại Đạm Phú Mỹ, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đang nắm khoảng 59,5% vốn. Mirae Asset cho rằng, tỷ lệ sở hữu của tập đoàn có thể được xem xét trong quá trình xây dựng kế hoạch cơ cấu vốn giai đoạn 2026-2030.

Tương tự, Vinachem hiện sở hữu khoảng 64% vốn DAP - Vinachem. Mirae Asset nhận định, tỷ lệ này có thể được xem xét nâng từ 65% trở lên nếu phân bón được xác định là ngành hoạt động chính của doanh nghiệp.

Trong lĩnh vực hàng không, hoạt động quản lý, khai thác cảng hàng không, sân bay và vận chuyển hàng không, Quyết định 40 xếp vào nhóm Nhà nước nắm giữ từ 65% vốn điều lệ trở lên.

Mirae Asset đánh giá Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam - CTCP (ACV) là một trong những trường hợp có dư địa cơ cấu sở hữu đáng chú ý. Bộ Tài chính hiện nắm 95,4% vốn ACV.

Hàng loạt khoản vốn nhà nước phải cơ cấu lại

Quyết định 40 cũng đặt ra nguyên tắc phân loại lại toàn bộ DNNN và doanh nghiệp có vốn nhà nước theo ngành, lĩnh vực. Nếu kế hoạch giai đoạn 2022-2025 xác định cụ thể 141 doanh nghiệp thoái vốn và 126 doanh nghiệp giữ nguyên vốn nhà nước, lần này các doanh nghiệp phải được rà soát lại theo tiêu chí mới.

Theo đó, doanh nghiệp hoạt động trong ngành, lĩnh vực không thuộc diện Nhà nước cần nắm giữ sẽ được sắp xếp theo hướng thoái hết vốn, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành quy định khác. Các lĩnh vực thương mại, xuất nhập khẩu, du lịch, xây dựng, tư vấn, dệt may, in ấn, vận tải… có thể thuộc diện rà soát nhưng doanh nghiệp cụ thể nào phải thoái vốn còn chờ phương án được phê duyệt.

Với doanh nghiệp thuộc nhóm đặc thù mà Nhà nước đang nắm giữ từ 50% vốn trở xuống, quyền đại diện chủ sở hữu sẽ được chuyển về tổ chức có chức năng đầu tư, kinh doanh vốn nhà nước hoặc DNNN cùng ngành. Đơn vị tiếp nhận sẽ quyết định tái cơ cấu, bổ sung vốn hoặc thoái vốn tùy hiệu quả doanh nghiệp.

Công ty Cổ phần Chứng khoán BIDV (BSC Research) cho rằng, việc trao quyền chủ động lớn hơn cho cơ quan đại diện chủ sở hữu là tín hiệu tích cực đối với hoạt động cổ phần hóa, thoái vốn. Cơ chế mới cho phép chủ sở hữu xử lý, chuyển giao hoặc thoái vốn kịp thời hơn theo thị trường, thay vì phải qua nhiều cấp báo cáo. Đơn vị này kỳ vọng làn sóng thoái vốn tại DNNN có thể lặp lại như giai đoạn 2016-2018, qua đó bổ sung nguồn hàng cho thị trường chứng khoán.