Nhiều hãng vận tải biển chuyển hướng, tăng phí khi xung đột Israel - Iran leo thang (Ảnh: Jakarta Post).
Cú sốc địa chính trị làm rung chuyển tuyến hàng hải huyết mạch
Cuộc khủng hoảng địa chính trị tại khu vực chảo lửa Trung Đông đang bước vào một giai đoạn đầy biến động, đe dọa trực tiếp đến huyết mạch của nền thương mại hàng hải thế giới. Ngay sau khi các cuộc không kích qua lại giữa Mỹ, Israel và Iran nổ ra vào ngày 28 tháng 2, bản đồ vận tải toàn cầu một lần nữa phải đối mặt với một cuộc xáo trộn quy mô lớn. Lời cảnh báo đanh thép từ phía Iran về việc sẽ phong tỏa eo biển Hormuz – yết hầu của nền kinh tế thế giới, nơi chiếm khoảng một phần năm lượng dầu mỏ tiêu thụ toàn cầu lưu thông mỗi ngày – đã trở thành giọt nước tràn ly.
Đối mặt với nguy cơ an ninh hiện hữu, những "gã khổng lồ" trong ngành vận tải container đường biển bao gồm Maersk, Hapag-Lloyd và CMA CGM đều phải tức tốc đưa ra các quyết định thay đổi lộ trình chiến lược. Thay vì đi qua những tuyến đường vận tải tối ưu như Kênh đào Suez hay eo biển Bab el-Mandeb, các con tàu chở hàng giờ đây phải ngậm ngùi rẽ sóng đi đường vòng qua lục địa châu Phi.
Khó khăn chồng chất đối với các hãng tàu hàng đầu
Đối với tập đoàn vận tải container hàng đầu thế giới đến từ Đan Mạch là Maersk, quyết định thay đổi hải trình lần này mang lại không ít sự xáo trộn. Đại diện của hãng đã phải phát đi một thông báo khẩn để cập nhật tình hình đến các đối tác. Trả lời về quyết định khó khăn này, đại diện Maersk nhấn mạnh: "Tình hình an ninh tại khu vực Trung Đông suy yếu sau khi xung đột quân sự leo thang, vì vậy chúng tôi đã quyết định tạm dừng các chuyến đi xuyên Suez qua eo biển Bab el-Mandeb trong thời điểm hiện tại".
Vị đại diện này cũng đưa ra lời khẳng định nhằm trấn an thị trường: "Chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi sát tình hình và thực hiện mọi hành động cần thiết". Maersk cho biết thêm khi tình hình thực sự ổn định và điều kiện an ninh cho phép, hãng sẽ tiếp tục ưu tiên khôi phục tuyến đường xuyên Suez, đặc biệt là đối với các tuyến hành trình huyết mạch nối từ Trung Đông và Ấn Độ đi Địa Trung Hải cũng như đi bờ Đông nước Mỹ.
Tuy nhiên, mọi thứ đang diễn biến quá nhanh. Đến cuối ngày 1 tháng 3, Maersk tiếp tục đưa ra cảnh báo về việc các dịch vụ vận tải tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Oman và Qatar cũng có nguy cơ cao phải đối mặt với sự gián đoạn. Điều đáng buồn là thông báo này được đưa ra chỉ ít ngày sau khi công ty vừa rục rịch kế hoạch từng bước khôi phục một số dịch vụ qua tuyến đường Suez, vốn được kỳ vọng là bước đi quan trọng hướng tới việc chấm dứt hai năm gián đoạn thương mại toàn cầu do các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Yemen.
Cùng với Maersk, hãng tàu Mediterranean Shipping Company cũng có những động thái vô cùng quyết liệt. Bắt đầu từ ngày 1 tháng 3, hãng đã tạm dừng tiếp nhận toàn bộ các đơn đặt chỗ vận chuyển hàng hóa đi đến khu vực Trung Đông cho đến khi có thông báo mới. Hãng cũng chỉ đạo toàn bộ tàu đang hoạt động tại khu vực Vùng Vịnh và các tàu đang trên đường tới khu vực này cần di chuyển ngay đến các vùng trú ẩn an toàn. Việc nhận đặt chỗ sẽ chỉ được nối lại ngay khi bức tranh an ninh được cải thiện rõ rệt.
Bão phụ phí giáng xuống chuỗi cung ứng
Áp lực chi phí đang đè nặng lên vai các doanh nghiệp xuất nhập khẩu khi các hãng tàu bắt đầu tung ra các biện pháp phòng vệ tài chính. Tập đoàn vận tải biển Đức Hapag-Lloyd thông báo đang tiến hành chuyển hướng toàn bộ dịch vụ vận tải container IMX, tuyến đường quan trọng kết nối thị trường Ấn Độ và Trung Đông với khu vực Địa Trung Hải, vòng qua phía nam châu Phi. Mặc dù cam kết sẽ ưu tiên đưa tàu trở lại lộ trình cũ khi điều kiện an ninh cho phép quá cảnh, giải pháp trước mắt của họ lập tức tác động mạnh đến biểu phí vận tải. Kể từ ngày 2 tháng 3, hãng tàu Đức chính thức áp dụng thêm khoản phụ phí rủi ro chiến tranh đối với tất cả hàng hóa có điểm xuất phát hoặc điểm đến tại khu vực Thượng Vịnh, Vịnh Ả Rập và Vịnh Ba Tư. Bên cạnh đó, cả Maersk và Hapag-Lloyd đều đi đến một quyết định chung là tạm dừng toàn bộ việc đưa tàu thuyền đi qua khu vực eo biển Hormuz cho đến khi có thông báo mới nhất.
Tình cảnh tương tự cũng đang diễn ra tại tập đoàn vận tải biển Pháp CMA CGM. Đối mặt với vòng xoáy bất ổn, hãng tàu này đã ban hành chính sách áp dụng phụ phí khẩn cấp do xung đột đối với hàng hóa đi và đến một loạt quốc gia và vùng lãnh thổ bao gồm Iraq, Bahrain, Kuwait, Yemen, Qatar, Oman, UAE, Saudi Arabia, Jordan, Djibouti, Sudan, Eritrea cũng như cảng Ain Sokhna. Để bảo toàn lực lượng, CMA CGM đã ban hành chỉ thị yêu cầu tất cả các tàu đang ở trong hoặc hướng tới Vùng Vịnh phải lập tức di chuyển đến nơi trú ẩn an toàn. Hãng cũng chính thức tạm dừng hoạt động vận tải qua Kênh đào Suez và chuyển hướng tàu vòng qua Mũi Hảo Vọng.
Việc hàng loạt tuyến vận tải biển khổng lồ phải đi đường vòng không chỉ là sự xê dịch trên bản đồ mà còn đồng nghĩa với việc thời gian giao hàng kéo dài, lượng nhiên liệu tiêu thụ tăng vọt. Những biến động từ cách xa hàng vạn dặm này hoàn toàn có thể hiện hữu qua sự gia tăng chi phí logistics xuất nhập khẩu tại các bến cảng lớn như Thành phố Hồ Chí Minh trong quý tới, đặt ra bài toán hóc búa cho các doanh nghiệp trong việc duy trì biên độ lợi nhuận.
