Những ngày gần đây, mạng xã hội lan truyền nhiều thông tin xoay quanh việc “uống thuốc phóng xạ”, kèm theo những mô tả dễ gây hoang mang như bệnh nhân trở thành nguồn “phát xạ di động”, hay phương pháp này tiềm ẩn rủi ro cao cho cộng đồng. Một số hình ảnh nhân viên y tế đứng sau tấm chắn chì hoặc giữ khoảng cách khi cấp phát thuốc càng khiến nỗi lo bị đẩy lên.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia ung bướu và y học hạt nhân, phần lớn những diễn giải này thiếu bối cảnh y khoa cần thiết, dẫn đến hiểu sai bản chất của phương pháp điều trị.
Hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội về thuốc phóng xạ. (Ảnh: Mạng xã hội)
Iod phóng xạ là phương pháp tiêu chuẩn, không phải thử nghiệm
Trả lời PV Báo Điện tử VTC News, Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Duy Anh, chuyên khoa Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho biết iod phóng xạ I-131 được sử dụng hơn 70 năm trên thế giới và là một trong những phương pháp điều trị tiêu chuẩn, không phải kỹ thuật mới hay mang tính thử nghiệm.
Hiện I-131 được chỉ định phổ biến trong điều trị cường giáp như Basedow và ung thư tuyến giáp thể biệt hóa, gồm thể nhú và thể nang. Đặc biệt, với bệnh nhân ung thư tuyến giáp sau phẫu thuật, phương pháp này giúp tiêu diệt phần mô giáp còn sót lại, xử lý các ổ di căn vi thể và giảm nguy cơ tái phát.
Nhiều nghiên cứu dài hạn ghi nhận tỷ lệ sống thêm 10 năm ở nhóm bệnh này có thể vượt 90%, trong đó I-131 đóng vai trò quan trọng trong điều trị bổ trợ.
Phóng xạ trong y học không giống phóng xạ môi trường
Theo bác sĩ Nguyễn Duy Anh, một trong những nguyên nhân khiến nhiều người lo lắng là cách hiểu chưa đầy đủ về khái niệm “phóng xạ”.
Trên thực tế, phóng xạ trong y học là dạng được kiểm soát chặt chẽ, mục tiêu rõ ràng và được tính toán liều lượng chính xác cho từng bệnh nhân. Điều này hoàn toàn khác với phơi nhiễm phóng xạ ngẫu nhiên ngoài môi trường.
I-131 có đặc tính sinh học đặc biệt khi tuyến giáp hấp thu iod chọn lọc. Nhờ đó, iod phóng xạ chủ yếu tập trung vào mô tuyến giáp hoặc tế bào ung thư tuyến giáp, giúp tăng hiệu quả điều trị tại đích và hạn chế tác động lên các cơ quan khác.
Về mặt vật lý, I-131 có chu kỳ bán rã khoảng 8 ngày, nghĩa là mức độ phóng xạ trong cơ thể sẽ giảm dần theo thời gian một cách tự nhiên.
Vì sao nhân viên y tế phải giữ khoảng cách?
Những hình ảnh nhân viên y tế đứng sau tấm chắn hoặc hạn chế tiếp xúc thường bị hiểu nhầm là dấu hiệu của nguy hiểm cao. Thực chất, đây là nguyên tắc cơ bản trong an toàn bức xạ, dựa trên ba yếu tố, giảm thời gian tiếp xúc, tăng khoảng cách và sử dụng che chắn.
Các biện pháp này nhằm bảo vệ nhân viên y tế - những người phải tiếp xúc lặp lại với nhiều bệnh nhân trong thời gian dài, tránh tích lũy phơi nhiễm nghề nghiệp. Điều này không đồng nghĩa với việc một liều điều trị đơn lẻ gây nguy hiểm cho người xung quanh.
Người bệnh có trở thành “nguồn phóng xạ di động”?
Sau khi uống I-131, cơ thể bệnh nhân có phát ra lượng phóng xạ nhất định trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, phần lớn lượng này tập trung tại tuyến giáp hoặc được đào thải qua nước tiểu trong 1-3 ngày đầu.
Mức độ phơi nhiễm đối với người xung quanh giảm rất nhanh theo thời gian và giảm mạnh khi tăng khoảng cách tiếp xúc. Vì vậy, các khuyến cáo như hạn chế tiếp xúc gần, tránh ngủ chung hoặc tránh tiếp xúc với trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai trong vài ngày chỉ mang tính phòng ngừa ngắn hạn.
Trong đa số trường hợp, sau khoảng 3-7 ngày, người bệnh có thể sinh hoạt gần như bình thường mà không gây ảnh hưởng đáng kể đến người khác.
Khi có đầy đủ dụng cụ che chắn, thời gian thăm khám tinh gọn, giữ khoảng cách hợp lý thì bác sĩ vẫn có thể tiếp xúc với người bệnh đã uống thuốc phóng xạ. (Ảnh minh hoạ: BSCC)
Quy trình điều trị được kiểm soát chặt chẽ
Trước khi điều trị, bệnh nhân được đánh giá chỉ định kỹ lưỡng, tính toán liều phù hợp và hướng dẫn chi tiết về an toàn. Trong và sau quá trình điều trị, người bệnh tiếp tục được theo dõi và nhận các khuyến cáo cụ thể về sinh hoạt, dinh dưỡng cũng như tiếp xúc xã hội.
Điều này cho thấy đây là can thiệp y khoa có kiểm soát, không phải tình trạng phơi nhiễm tự do như nhiều người lo ngại.
Hiểu đúng để không trì hoãn điều trị
Theo bác sĩ Nguyễn Duy Anh, điều đáng lo không nằm ở bản thân phương pháp, mà ở việc người bệnh hiểu sai và trì hoãn điều trị cần thiết. Với ung thư tuyến giáp, việc chậm trễ có thể ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát bệnh, trong khi I-131 được chứng minh an toàn và hiệu quả khi dùng đúng chỉ định.
Một phương pháp điều trị đã được áp dụng rộng rãi trên thế giới trong nhiều thập kỷ không trở nên nguy hiểm chỉ vì cách nó được mô tả trên mạng xã hội. Điều quan trọng là tiếp cận thông tin từ nguồn tin cậy và trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.
Với người bệnh, hiểu đúng không chỉ giúp giảm lo lắng mà còn góp phần đưa ra quyết định điều trị kịp thời, chính xác.
