Trong một lần khám sức khỏe định kỳ, anh N.N.H (32 tuổi, Hà Nội) phát hiện cholesterol toàn phần là 5,9 mmol/L và LDL-Cholesterol ở mức 3,8 mmol/L. Dù không hút thuốc, không mắc tiểu đường và chỉ số BMI bình thường, anh vẫn đề nghị bác sĩ kê thuốc để “phòng ngừa đột quỵ và nhồi máu cơ tim từ sớm”. Bác sĩ tư vấn rằng anh chưa cần dùng thuốc mà nên điều chỉnh lối sống, nhưng anh H. vẫn khăng khăng muốn có đơn thuốc.
Tương tự, chị L.L.T (37 tuổi, Thanh Trì, Hà Nội) phát hiện tiền đái tháo đường với chỉ số đường huyết lúc đói 6,9 mmol/L trong đợt khám sức khỏe tổng quát tại công ty. Lo lắng, chị tự ý mua thuốc hạ đường huyết về uống, dẫn đến hạ đường huyết nghiêm trọng và phải nhập viện cấp cứu.
Theo bác sĩ Dương Minh Tuấn, Khoa Nội tiết và Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, những trường hợp như chị T. không hiếm. Nhiều người, thậm chí một số bác sĩ, lầm tưởng rằng cứ mỡ máu hay đường huyết tăng là phải dùng thuốc ngay.
Thực tế, điều trị rối loạn lipid máu hay tiền đái tháo đường không chỉ dựa vào các con số xét nghiệm mà cần đánh giá nguy cơ tim mạch tổng thể. Chẳng hạn, với cùng mức LDL-Cholesterol 3,8 mmol/L, người từng bị nhồi máu cơ tim hoặc mắc tiểu đường sẽ cần điều trị bằng thuốc. Ngược lại, với người trẻ, khỏe mạnh và không có yếu tố nguy cơ, bác sĩ thường khuyên thay đổi lối sống trước khi can thiệp bằng thuốc.
Phó giáo sư Nguyễn Trọng Hưng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, chia sẻ rằng nhiều bệnh nhân ngay khi được chẩn đoán bệnh đã xin uống thuốc. Khi được tư vấn thay đổi lối sống, họ thường viện dẫn lý do bận rộn, không có thời gian tập thể dục, không thể ăn kiêng hay không thích rau xanh.
“90% bệnh nhân chọn uống thuốc thay vì điều chỉnh chế độ ăn uống và tập luyện”, bác sĩ Hưng cho biết.
Thậm chí, có trường hợp bệnh nhân phàn nàn khi bác sĩ không kê đơn, cho rằng “mỡ máu, đường huyết cao mà không cho thuốc là không hợp lý”.
Tuy nhiên, thay đổi lối sống là phương pháp điều trị đầu tiên cho các rối loạn mỡ máu và đường huyết ở giai đoạn đầu. Theo bác sĩ Hưng, lối sống khoa học có thể giảm LDL-Cholesterol từ 5-15% và triglyceride từ 20-30% mà không cần dùng thuốc, đặc biệt hiệu quả ở giai đoạn sớm.
Bác sĩ khuyến cáo người bệnh không cần đặt mục tiêu quá cao chỉ cần thực hiện 2 việc sau:
Thứ nhất, hãy bắt đầu với 10 phút vận động mỗi ngày, tăng dần lên 30 phút/ngày hoặc 150 phút/tuần, chia làm ít nhất 3 ngày và không nghỉ liên tục quá 2 ngày.
Thứ hai, người bệnh cần hạn chế thịt mỡ, bơ, đồ chiên rán, đồ ngọt, nước ngọt, rượu bia và thuốc lá. Thay vào đó, nên ưu tiên rau xanh, yến mạch, đậu, cá biển và sử dụng dầu thực vật như dầu ô liu hoặc dầu cải. Những thay đổi này không chỉ giúp kiểm soát mỡ máu, đường huyết mà còn cải thiện sức khỏe tổng thể, giảm nguy cơ tim mạch mà không phải lệ thuộc vào thuốc.
Việc lạm dụng thuốc mà không thay đổi lối sống có thể gây ra tác dụng phụ không mong muốn, đồng thời làm giảm động lực tự chăm sóc sức khỏe. Vì vậy, người bệnh cần lắng nghe tư vấn của bác sĩ, kiên nhẫn thay đổi thói quen sống để đạt hiệu quả lâu dài, thay vì chỉ trông chờ vào thuốc.
