Chưa bao giờ rào cản gia nhập ngành thương mại điện tử lại thấp như hiện tại. Không cần vốn, không cần kho bãi, không cần lo khâu vận chuyển hay chăm sóc khách hàng, tất cả những gì một người làm affiliate cần chỉ là một chiếc điện thoại thông minh và một tài khoản mạng xã hội.
Sự tiện lợi này vô hình trung tạo ra một cuộc "di dân" ồ ạt từ các ngành nghề khác sang làm tiếp thị liên kết. Từ học sinh, sinh viên, mẹ bỉm sữa cho đến dân văn phòng, ai ai cũng ôm mộng đổi đời nhờ những dòng link mua hàng.
Thế nhưng, một quy luật kinh tế tất yếu đã diễn ra: thị trường bão hòa với tốc độ chóng mặt. Cùng một chiếc áo phông, cùng một loại mỹ phẩm đang thịnh hành, người tiêu dùng có thể bắt gặp hàng trăm video đánh giá với kịch bản, âm thanh và góc quay tương tự nhau trên bảng tin của mình.
Sự bùng nổ quá mức này dẫn đến hệ lụy nhãn tiền. Đầu tiên là tỷ lệ chuyển đổi (conversion rate) sụt giảm nghiêm trọng. Người xem bắt đầu rơi vào trạng thái "bội thực" quảng cáo và sinh ra tâm lý phòng thủ, mất lòng tin vào các bài đánh giá "khen" nhằm mục đích ăn hoa hồng.
Để sinh tồn, một bộ phận người làm affiliate bắt đầu chuyển sang các chiêu trò cạnh tranh thiếu lành mạnh: cắt ghép video của người khác, giật tít câu view sai sự thật để kéo lượt bấm. Miếng bánh màu mỡ ngày nào giờ bị chia năm sẻ bảy, đẩy những người mới vào thế tiến thoái lưỡng nan.
Thuật toán lọc người quen
Chị Phạm Quỳnh Nga (24 tuổi, Hà Nội), tìm đến tiếp thị liên kết để có thêm một nguồn thu nhập trong giai đoạn nghỉ thai sản. Thế nhưng, thực tế lại không hề dễ dàng như những gì chị tưởng tượng.
“Ban đầu tôi nghĩ làm dễ ăn lắm. Lướt TikTok thấy người ta làm tiếp thị liên kết thu nhập ổn định, kiếm tiền triệu mỗi ngày nhẹ nhàng mà ham quá. Sẵn thời gian rảnh lúc nghỉ thai sản, tôi nghĩ vừa chăm con vừa lướt mạng cũng có thể kiếm được tiền thật tốt. Tôi lập tài khoản, lấy link mấy món đồ chơi, đồ sơ sinh, tã bỉm từ Shopee rồi gửi vào mấy hội nhóm làm mẹ, hoặc gửi trực tiếp cho bạn bè, người quen nhờ click vào link hay mua hộ. Cứ có người click vào link, có đơn hàng thành công là mình nhận hoa hồng thôi."
Thế nhưng, thực tế không màu hồng như vậy. Chị Nga kể tiếp:
"Tôi rủ họ hàng, bạn bè đồng nghiệp, mấy chị em trong hội bỉm sữa bấm link mua hộ để lấy tương tác. Đến cuối cuối ngày thì tá hỏa khi thấy phần lớn đơn hàng đều bị báo hủy hoặc không được ghi nhận hoa hồng. Lên các hội nhóm làm affiliate có kinh nghiệm hỏi thì mới biết thuật toán của sàn cực kỳ thông minh.
Họ quét rất kỹ thiết bị và hành vi người dùng. Nếu phát hiện người chia sẻ link và người mua dùng chung Wi-Fi, trùng IP, định vị gần nhau hoặc có lịch sử chuyển khoản cho nhau, hệ thống sẽ tự động lọc bỏ vì tính là 'người quen mua ủng hộ' chứ không phải lượng truy cập tự nhiên. Cuối cùng tôi chỉ có mấy đơn được tính hoa hồng sau mấy tuần trời vật lộn."
Câu chuyện của chị Quỳnh Nga chỉ ra thực tế rằng những người bước chân vào thế giới affiliate với tư duy "làm chơi ăn thật" sẽ nhanh chóng bị đào thải. Tuy nhiên, đối với cả những người đã bắt đầu kiếm được nguồn thu nhập lớn từ tiếp thị liên kết, một "cơn lốc" rủi ro khác thậm chí còn lớn hơn đang chực chờ: Nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và sự phụ thuộc hoàn toàn vào nền tảng.
Chia sẻ với VTV về vấn đề này, ông Nguyễn Bình Minh - Ủy viên Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) nhấn mạnh những rủi ro tiềm ẩn của mô hình kinh doanh này khi người tham gia thiếu kiến thức tài chính.
Hiện nay, riêng một sàn thương mại điện tử đã có đến hàng trăm nghìn đối tác tiếp thị liên kết. Nhiều người có nguồn thu rất lớn nhưng kinh doanh hoàn toàn dựa trên nền tảng của bên khác, do đó rủi ro là rất lớn nếu không nắm rõ luật.
Ông Minh phân tích, khi phát sinh dòng tiền hoa hồng được chuyển từ sàn về tài khoản cá nhân, hệ thống thuế đã tự động ghi nhận dữ liệu. Nếu người làm affiliate không chủ động tìm hiểu để thực hiện đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp nhằm áp dụng mức thuế khoán dịch vụ ưu đãi hơn (thường chỉ khoảng 7% bao gồm cả VAT và TNCN), họ sẽ phải đối mặt với mức thuế lũy tiến rất cao dành cho cá nhân.
Nhiều người lầm tưởng khoản thuế 10% bị sàn khấu trừ tại nguồn đã là hoàn tất nghĩa vụ, để rồi cuối năm ngã ngửa khi phải đối diện với khoản thuế nộp thêm khổng lồ cùng tiền phạt chậm nộp tích lũy qua nhiều năm.
Giờ đây, khi cơ quan thuế kiểm soát chặt chẽ dòng tiền và các sàn thương mại điện tử liên tục quét sạch các hành vi gian lận tương tác, thị trường này đang bước vào một cuộc sàng lọc tự nhiên khắt khe hơn bao giờ hết.
Để tồn tại bền vững, mô hình này không còn đất diễn cho những dòng link spam vô hồn hay những chiêu trò lừa dối người xem. Chỉ những người thực sự đầu tư công sức, cung cấp giá trị trải nghiệm chân thực và tuân thủ nghiêm túc các quy định pháp luật mới có thể biến tiếp thị liên kết thành một sự nghiệp kinh doanh bền vững, thay vì một giấc mộng làm giàu ngắn ngủi rồi vỡ mộng dưới những khoản chi phí chìm hay nợ thuế không lối thoát./
