Theo trang tin MIT Technology Review, trong nhiều năm qua, nhà khoa học nghiên cứu tuổi thọ David Sinclair luôn theo đuổi một viễn cảnh đầy tham vọng, đó là con người có thể đến bác sĩ và nhận một đơn thuốc giúp trẻ lại hàng chục năm tuổi sinh học.
Giờ đây, viễn cảnh đó đang tiến gần hơn đến thử nghiệm thực tế. Theo thông tin tiết lộ, Sinclair đang chuẩn bị triển khai thử nghiệm trên người đối với một loại thuốc tái lập trình dạng uống, trong khuôn khổ cuộc thi kéo dài 7 năm với lĩnh vực nghiên cứu kéo dài tuổi thọ toàn cầu XPrize Healthspan với tổng giải thưởng trị giá 101 triệu USD.
Cuộc thi do Quỹ XPrize tổ chức nhằm tìm kiếm những công nghệ có khả năng đưa con người về trạng thái trẻ hơn, được đánh giá thông qua các chỉ số về chức năng miễn dịch, nhận thức và cơ bắp.
Đội chiến thắng sẽ phải chứng minh được mức cải thiện tương đương ít nhất 10 năm tuổi sinh học sau một năm điều trị.
Nhà sinh học thuộc Trường Y Đại học Harvard, Sinclair đã xác nhận kế hoạch sử dụng hỗn hợp thuốc uống cho những người tự nguyện tham gia nhằm tìm kiếm bằng chứng về sự phục hồi tuổi tác ở con người.
Nếu thành hiện thực, đây sẽ là một trong những thử nghiệm tham vọng nhất từ trước tới nay trong lĩnh vực tái lập trình biểu sinh (epigenetic reprogramming), công nghệ được kỳ vọng có thể đảo ngược quá trình lão hóa ở cấp độ tế bào.
Từ tế bào trưởng thành trở lại trạng thái trẻ hóa
Khái niệm tái lập trình biểu sinh bắt nguồn từ phát hiện cách đây khoảng 20 năm về các gene có khả năng biến một tế bào trưởng thành trở thành tế bào gốc tương tự như tế bào phôi.
Các nhà nghiên cứu tin rằng hiệu ứng trẻ hóa xuất hiện nhờ việc thiết lập lại những dấu ấn biểu sinh trên ADN. Những dấu ấn này đóng vai trò kiểm soát hoạt động trao đổi chất và xác định bản sắc sinh học của tế bào.
Trong vài năm gần đây, nhiều công ty công nghệ sinh học đã bước vào cuộc đua khai thác hiện tượng này để phát triển thế hệ thuốc trẻ hóa mới.
Ngay trong tháng 1 năm nay, Life Biosciences, một công ty do Sinclair đồng sáng lập đã được cấp phép tiến hành thử nghiệm lâm sàng đầu tiên trên người sử dụng các gene tái lập trình mạnh. Công ty này cũng công bố đã điều trị cho bệnh nhân đầu tiên.
Tuy nhiên, hướng tiếp cận đó dựa trên liệu pháp gene phức tạp và hiện chỉ được áp dụng cho mắt nhằm điều trị các bệnh như tăng nhãn áp.
Thay vào đó, kế hoạch mới của Sinclair đi xa hơn đáng kể.
Thay vì đưa gene vào cơ thể, ông muốn phát triển một loại thuốc dạng uống có khả năng kích hoạt hiệu ứng trẻ hóa trên phạm vi toàn bộ cơ thể.
Ông Sinclair chia sẻ rằng: “Điều chúng tôi hướng tới là khôi phục biểu sinh cho động vật và cuối cùng là cho con người. Đúng là chúng tôi đã tiến hành các nghiên cứu trên động vật rất quy mô với tác nhân dạng uống này và đang hướng tới việc tham gia cạnh tranh trong Xprize”.
Phương pháp mà Sinclair theo đuổi được gọi là tái lập trình hóa học (chemical reprogramming).
Thay vì sử dụng các gene phôi, phương pháp này dùng các hợp chất hóa học để mô phỏng tác động của chúng. Lợi thế lớn nhất nằm ở khả năng lưu thông của thuốc trong hệ tuần hoàn, cho phép các hoạt chất tiếp cận phần lớn hoặc toàn bộ tế bào trong cơ thể.
Đó cũng là lý do nhiều nhà nghiên cứu xem đây là con đường khả thi hơn nếu mục tiêu là trẻ hóa toàn thân thay vì chỉ tác động lên một cơ quan riêng lẻ.
Tuy nhiên, giới chuyên môn vẫn tỏ ra khá thận trọng.
Ông Sergiy Velychko, nhà sáng lập công ty tái lập trình Soxogen tại Boston (Mỹ), cho rằng ý tưởng trẻ hóa toàn bộ cơ thể là mục tiêu hấp dẫn nhưng còn nhiều thách thức kỹ thuật.
Ông cho hay: “Ai mà chẳng mơ về việc trẻ hóa toàn bộ cơ thể? Tôi nghĩ đó là một mục tiêu tuyệt vời. Nhưng các hóa chất sẽ được sử dụng ở nồng độ rất, rất cao để tái lập trình tế bào”.
Sinclair từ chối tiết lộ thành phần của ứng viên thuốc mang mật danh SL-100, và cho biết đây là thông tin “cực kỳ bí mật”.
Hỗn hợp thuốc trẻ hóa và sự hỗ trợ của AI
Dù không công khai công thức hiện tại, Sinclair trước đây từng công bố các nghiên cứu về những hỗn hợp đảo ngược tuổi sinh học ở cấp độ biểu sinh, kết hợp các hóa chất mạnh với các chất bổ sung dinh dưỡng và thuốc đã lưu hành trên thị trường.
Những thành phần đã được cấp phép này có lợi thế lớn vì bác sĩ có thể kê đơn hợp pháp ngay cả khi mục tiêu sử dụng mang tính thử nghiệm, chẳng hạn như đảo ngược lão hóa.
James Clement, người đứng đầu tổ chức nghiên cứu kéo dài tuổi thọ Betterhumans, cho biết ông hiện đang tiến hành các thử nghiệm lâm sàng đối với một hỗn hợp tái lập trình dạng uống cho đội XPrize của Sinclair.
Theo Sinclair, phòng thí nghiệm của ông đang sử dụng trí tuệ nhân tạo để tối ưu hóa các hợp chất dạng uống.
Ông nói “Chúng tôi đang bắt đầu sử dụng AI để cải thiện các tác nhân dạng uống mà chúng tôi đang thử nghiệm”.
Các hỗn hợp tái lập trình hóa học trong phòng thí nghiệm thường là sự kết hợp của vitamin, thuốc đã được phê duyệt và các phân tử thử nghiệm.
Một công thức từng được Sinclair đăng ký bằng sáng chế bao gồm hợp chất thực vật tự nhiên forskolin, thuốc chống trầm cảm tranylcypromine và laduviglusib, một hợp chất từng được thử nghiệm trong điều trị bệnh Alzheimer cùng nhiều thành phần khác.
Ông Sinclair đã nói về nghiên cứu trước đây rằng: “Vào thời điểm đó, đó là một hỗn hợp gồm sáu yếu tố. Nhưng chúng tôi đã tiến rất xa kể từ đó. Tôi không thể tiết lộ thành phần bên trong, nhưng nó đã được cải tiến và nâng cấp hơn nhiều so với công thức đó”.
Ông cho biết nhóm nghiên cứu đã thực hiện nhiều nghiên cứu trên động vật trong thời gian dài nhưng chưa công bố kết quả vì muốn hoàn tất đánh giá về độ an toàn và hiệu quả trước khi đưa dữ liệu ra công chúng.
Dù không biết thành phần trong công thức của Sinclair nhưng việc ông cho rằng tiếp tục tối ưu hóa các tổ hợp hợp chất là hướng đi hợp lý.
Cuộc đua chống lão hóa ngày càng nóng lên
Nỗ lực của Sinclair diễn ra trong bối cảnh lĩnh vực tái lập trình tuổi tác đang thu hút nguồn vốn đầu tư khổng lồ.
Ngày 2/6, startup NewLimit do tỷ phú Brian Armstrong sáng lập thông báo huy động thêm 435 triệu USD từ các nhà đầu tư, trong đó có Founders Fund của Peter Thiel, để phát triển công nghệ mà công ty gọi là “tái lập trình tuổi tác”.
Hiện NewLimit đang tập trung vào việc đưa các chỉ dẫn tái lập trình di truyền tới gan nhằm điều trị các bệnh lý liên quan đến cơ quan này.
Trong khi đó, đội của Sinclair đang tham gia XPrize Healthspan, cuộc thi được khởi động năm 2023 và được tài trợ bởi Tổ chức phi lợi nhuận Hevolution Foundation của Ả Rập Xê Út.
Theo Jamie Justice, giám đốc điều hành cuộc thi, ban tổ chức đang lựa chọn 10 đội vào chung kết từ tổng số 65 đội nghiên cứu nhiều giải pháp khác nhau, từ thực phẩm hỗ trợ sức khỏe, can thiệp lối sống, thiết bị theo dõi kỹ thuật số cho tới các hợp chất dược phẩm.
Bà Justice cho biết đội của Sinclair tham gia khá muộn nhưng vẫn phải đáp ứng yêu cầu triển khai thử nghiệm trên người từ năm nay.
Bên cạnh những tranh luận về tính khả thi của công nghệ, cộng đồng khoa học còn đối mặt với một vấn đề nền tảng hơn, đó là chưa có sự đồng thuận về cách đo lường lão hóa.
Sinclair từ lâu là một trong những gương mặt nổi bật nhất trong lĩnh vực nghiên cứu tuổi thọ.
Tuy nhiên, ông cũng nhiều lần bị các đồng nghiệp chỉ trích vì đưa ra những tuyên bố trẻ hóa chưa được chứng minh đầy đủ.
Theo bà Jamie Justice, một trong những mục tiêu quan trọng nhất của XPrize Healthspan chính là xây dựng các tiêu chuẩn đo lường lão hóa đáng tin cậy.
Điều này sẽ tạo nền tảng để đánh giá hiệu quả của các loại thuốc chống lão hóa trong tương lai, đồng thời mở đường cho khả năng được các cơ quan quản lý phê duyệt nếu thực sự chứng minh được tác dụng.
Bà Justice đã phát biểu trong cuộc họp hồi tháng 5 rằng: “Với tư cách là một lĩnh vực khoa học, chúng tôi đã buộc phải đặt câu hỏi: “Nếu một loại thuốc giúp cải thiện cách chúng ta lão hóa, làm thế nào chúng ta biết được điều đó? Nếu một thứ gì đó thực sự hiệu quả, điều gì sẽ thuyết phục được chúng ta với tư cách các nhà khoa học, và điều gì là có ý nghĩa đối với công chúng nói chung?”.
Theo kế hoạch, danh sách các đội vào chung kết XPrize Healthspan sẽ được công bố vào tháng 8 tới.
Với tham vọng phát triển thuốc trẻ hóa toàn cơ thể dạng uống, David Sinclair đang đặt cược rằng tái lập trình hóa học có thể trở thành bước đột phá tiếp theo trong cuộc đua kéo dài tuổi thọ của con người.
*Nguồn: MIT Technology Review
