Điều đáng lo ngại là phần lớn người bệnh không hề biết mình đang mang bệnh cho đến khi chức năng thận đã suy giảm nghiêm trọng, thậm chí phải chạy thận hoặc ghép thận để duy trì sự sống.
Trong khi nhiều người vẫn cho rằng bệnh thận là vấn đề của người cao tuổi, thực tế căn bệnh này đang ngày càng phổ biến và có xu hướng trẻ hóa cùng với sự gia tăng của đái tháo đường, tăng huyết áp và béo phì.
Với số lượng người mắc bệnh ngày càng gia tăng, tỷ lệ phát hiện muộn còn cao và chi phí điều trị lớn ở giai đoạn cuối, bệnh thận mạn tính đang trở thành một thách thức đáng kể đối với hệ thống y tế tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Căn bệnh phổ biến nhưng bị bỏ sót
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện có khoảng 674 triệu người trên thế giới đang sống chung với bệnh thận mạn tính. Tuy nhiên, con số thực tế có thể còn cao hơn bởi rất nhiều trường hợp chưa được chẩn đoán.
Trong khi đó, Hiệp hội Thận học Quốc tế (ISN) cho biết hơn 850 triệu người trên toàn cầu đang mắc các dạng bệnh lý về thận. Điều đáng chú ý là bệnh thận hiện phổ biến hơn cả bệnh đái tháo đường và nhiều loại ung thư cộng lại.
GS. Vivekanand Jha, Chủ tịch Hiệp hội Thận học Quốc tế (International Society of Nephrology, hay ISN) cảnh báo bệnh thận mạn là một khủng hoảng sức khỏe toàn cầu bị đánh giá thấp, đồng thời nhấn mạnh vai trò của sàng lọc sớm và chăm sóc ban đầu trong việc làm chậm tiến triển bệnh.
Tại Việt Nam, tình hình cũng không kém phần đáng lo ngại. Theo Cục Phòng chống dịch bệnh (Bộ Y tế), các cuộc khảo sát do Hiệp hội Tiết niệu và Thận học Việt Nam cùng một số nghiên cứu trong nước thực hiện cho thấy, khoảng 12,8% dân số trưởng thành tại Việt Nam mắc bệnh thận mãn tính.
Đáng báo động hơn, khoảng 90% người bệnh không biết mình mắc bệnh cho đến khi bệnh đã tiến triển sang các giai đoạn nặng.
Thực trạng này khiến bệnh thận trở thành một trong những bệnh lý nguy hiểm nhất hiện nay. Không giống nhiều căn bệnh khác có triệu chứng rõ ràng giúp người bệnh sớm tìm đến cơ sở y tế, tổn thương thận có thể âm thầm diễn ra trong nhiều năm mà gần như không gây ra bất kỳ dấu hiệu đáng chú ý nào.
Vì sao người bệnh không nhận ra?
Một trong những nguyên nhân khiến bệnh thận khó phát hiện là bởi cơ quan này có khả năng bù trừ rất lớn. Theo National Kidney Foundation, nhiều người vẫn có thể sinh hoạt bình thường dù chức năng thận đã suy giảm đáng kể.
Ở giai đoạn đầu, các biểu hiện thường rất mơ hồ như mệt mỏi, ăn không ngon miệng, tiểu đêm nhiều lần, phù nhẹ ở chân hoặc tăng huyết áp. Đây đều là những triệu chứng dễ bị nhầm lẫn với căng thẳng, thiếu ngủ hoặc các vấn đề sức khỏe thông thường khác.
WHO cho biết phần lớn bệnh nhân không xuất hiện triệu chứng rõ rệt cho đến khi bệnh đã bước sang giai đoạn tiến triển. Chính vì vậy, việc dựa vào cảm nhận của cơ thể để đánh giá sức khỏe thận là hoàn toàn không đáng tin cậy.
Một nguyên nhân khác đến từ thói quen chăm sóc sức khỏe của người dân. Nhiều người chỉ đi khám khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng hoặc khi bệnh đã ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày.
Trong khi đó, các xét nghiệm phát hiện bệnh thận tương đối đơn giản như xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm creatinine máu hoặc đánh giá mức lọc cầu thận (eGFR) lại chưa được thực hiện thường xuyên.
Theo National Kidney Foundation, khoảng 9 trên 10 người mắc bệnh thận mạn tính không biết mình đang mắc bệnh. Điều này khiến cơ hội điều trị sớm và ngăn chặn tiến triển của bệnh bị bỏ lỡ.
Không chỉ là suy thận
Nhiều người thường nghĩ rằng hậu quả nghiêm trọng nhất của bệnh thận là suy thận và phải chạy thận nhân tạo. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy những ảnh hưởng của bệnh còn rộng hơn rất nhiều.
Theo WHO, bệnh thận mạn tính làm gia tăng đáng kể nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ, suy tim và tử vong sớm. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng bệnh tim mạch mới là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở bệnh nhân mắc bệnh thận mạn.
Bên cạnh đó, khi chức năng thận suy giảm, cơ thể sẽ gặp khó khăn trong việc đào thải độc tố và cân bằng các chất điện giải. Điều này có thể dẫn đến thiếu máu, loãng xương, suy dinh dưỡng, rối loạn thần kinh và hàng loạt biến chứng khác ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống.
Gánh nặng kinh tế cũng là một vấn đề đáng chú ý. Theo số liệu từ Báo Quân đội nhân dân, Việt Nam hiện có khoảng 46.000 bệnh nhân suy thận mạn cần lọc máu định kỳ. Việc chạy thận thường phải thực hiện nhiều lần mỗi tuần và kéo dài suốt đời nếu không được ghép thận thành công.
Trong khi đó, tờ Health Awareness cảnh báo bệnh thận mạn tính đang nằm trong nhóm nguyên nhân gây tử vong tăng nhanh nhất trên toàn cầu và có thể trở thành một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mất số năm sống khỏe mạnh vào năm 2040.
Phát hiện sớm vẫn là “chìa khóa vàng”
Tin tích cực là phần lớn trường hợp bệnh thận hoàn toàn có thể được kiểm soát tốt nếu phát hiện ở giai đoạn sớm. Theo WHO, việc kiểm soát huyết áp, đường huyết, duy trì cân nặng hợp lý, giảm lượng muối trong khẩu phần ăn, tránh hút thuốc và tập thể dục thường xuyên có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ tiến triển bệnh.
Theo các yếu tố nguy cơ được WHO xác định, những người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, béo phì, bệnh tim mạch hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận thuộc nhóm có nguy cơ cao đối với bệnh thận mạn tính.
Việc kiểm tra chức năng thận định kỳ có thể giúp phát hiện sớm những tổn thương chưa biểu hiện thành triệu chứng.
Điều quan trọng nhất là không nên đợi đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Khi cơ thể bắt đầu phát tín hiệu rõ ràng, nhiều trường hợp chức năng thận đã mất đi không thể phục hồi.
Bệnh thận không phải là căn bệnh hiếm gặp, cũng không còn là câu chuyện của riêng người cao tuổi. Với hàng triệu người Việt Nam đang sống chung với bệnh mà không hề hay biết, đây thực sự là một “kẻ giết người thầm lặng” đang bị đánh giá thấp.
Trong cuộc chiến chống lại căn bệnh này, nhận thức cộng đồng và tầm soát định kỳ có thể là yếu tố quyết định giúp nhiều người tránh khỏi những hậu quả nặng nề về sau./
