Trước khi làm mẹ, tôi từng nghĩ một đứa trẻ phản ứng nhanh nhạy, mồm miệng dẻo dang, đi đâu cũng không sợ bỡ ngỡ đã là một điểm cộng rất lớn. Nhưng đồng hành cùng con qua nhiều năm, chứng kiến nhiều đứa trẻ trưởng thành, tôi mới nhận ra: Có những biểu hiện tưởng như là thông minh, lanh lẹ trước mắt, nhưng nếu không được định hướng khéo léo lại vô tình trở thành rào cản cho sự phát triển dài lâu của con.
Mới đây, chị họ kể tôi nghe câu chuyện về bé gái 10 tuổi hàng xóm. Cô bé rất dạn dĩ, ngọt ngào và biết cách làm vui lòng người lớn. Thế nhưng, vài lần sang nhà chị chơi, thấy đồ chơi hay bánh kẹo mình thích, bé lại tranh thủ lúc không ai chú ý để nhét vào túi riêng mang về. Khi chị tôi góp ý khéo, mẹ của bé vì quá yêu con nên vui vẻ gạt đi và cho rằng con mình dạn dĩ, "lanh lẹ, thông minh thế sau này đi đâu cũng không lo bị thiệt".
Thực ra, ở lứa tuổi tiểu học, con chưa có khái niệm hoàn chỉnh về ranh giới sở hữu hay sự riêng tư. Việc trẻ muốn giữ lấy món đồ mình thích là phản ứng tâm lý rất tự nhiên. Tuy nhiên, nếu người lớn nhầm lẫn sự nhanh tay, khôn khéo bộc phát này với sự thông minh vượt trội mà bỏ qua việc chỉ dẫn, chúng ta sẽ vô tình tước đi cơ hội học cách tôn trọng người khác của con.
Dưới đây là 4 biểu hiện "nhanh trí" mang tính thời điểm mà cha mẹ nên nhẹ nhàng lắng nghe và điều chỉnh giúp con:
1. Thích thu vén phần hơn về mình
Tâm lý của trẻ: Khi đứng trước món đồ chơi đẹp hay đĩa bánh ngon, bản năng tự nhiên của trẻ là muốn sở hữu thật nhiều. Khi tham gia các hoạt động chung, con cũng dễ nảy sinh tâm lý muốn chọn phần nhỉnh hơn vì sợ mình bị bỏ lại hoặc chịu phần kém hơn.
Góc nhìn & Cách đồng hành: Cha mẹ không nên vội quy chụp hay gán mác "tham lam" cho con. Thay vào đó, hãy xem đây là cơ hội vàng để dạy con về ranh giới và sự sẻ chia. Hãy nhẹ nhàng thì thầm với con: "Thứ gì thuộc về mình, con hoàn toàn có quyền quyết định. Nhưng thứ của người khác hay của chung, dù thích đến mấy con cũng cần hỏi xin đàng hoàng."
Khi con hiểu rằng sự công bằng và biết nghĩ cho người khác mới giúp con tích lũy được sự tôn trọng bền vững, con sẽ tự động học cách buông bỏ những cái lợi nhỏ nhặt.
2. Thích tìm "đường tắt" để né tránh thử thách
Tâm lý của trẻ: Đây là nhóm trẻ có tư duy rất linh hoạt. Các con phản ứng rất nhanh trong việc tìm lý do giải thích cho việc chưa hoàn thành nhiệm vụ, hoặc nghĩ ra những cách tốn ít sức nhất nhưng vẫn muốn có được kết quả tối ưu.
Góc nhìn & Cách đồng hành: Sự lanh trí này chứng tỏ đầu óc con rất nhạy bén, nhưng nếu lạm dụng, con sẽ dễ hình thành thói quen ngại khó và thiếu kiên nhẫn. Hãy khen ngợi sự sáng tạo của con trước, rồi sau đó mới định hướng: "Con tư duy rất nhanh, nhưng những thành quả thực sự giá trị luôn cần một chút mồ hôi và sự tỉ mỉ."
Dạy con biết nhận trách nhiệm khi làm sai và kiên trì hoàn thành công việc từ những chi tiết nhỏ nhất. Sự tin tưởng của mọi người dành cho con sau này không đến từ sự lanh lẹ chốc lát, mà đến từ tinh thần trách nhiệm.
3. Mới học được cái ngọn đã vội dừng lại
Tâm lý của trẻ: Nhiều bé có trí tuệ vượt trội, khả năng tiếp thu cực kỳ nhanh nên dễ nảy sinh tâm lý chủ quan. Chỉ cần nghe giảng qua một lần là con đã hiểu bề nổi của vấn đề, từ đó vội vàng hài lòng, đắc ý và lười nhát không muốn đi sâu tìm hiểu bài học.
Góc nhìn & Cách đồng hành: Tiếp thu nhanh là một món quà tuyệt vời, nhưng nếu chỉ dừng lại ở mức "biết một chút", con sẽ giống như người đào giếng, mỗi chỗ cuốc vài cái rồi bỏ dở nên chẳng bao giờ tìm thấy nguồn nước mát. Khi lên các cấp học cao hơn, kiến thức chuyên sâu đòi hỏi tính tích lũy sẽ làm những đứa trẻ này dễ bị hẫng hẫng.
Cha mẹ hãy giúp con nuôi dưỡng sự tò mò, khuyến khích con đặt ra những câu hỏi "Tại sao?" sâu hơn. Sự khác biệt lớn nhất giữa các đứa trẻ về lâu dài không nằm ở sức bật ban đầu, mà ở độ bền và định lực rèn luyện qua thời gian.
4. Nói dối để làm hài lòng người khác
Tâm lý của trẻ: Một số trẻ rất nhạy cảm với cảm xúc của người lớn. Vì mong muốn nhận được lời khen, sợ làm cha mẹ thất vọng hoặc muốn được bạn bè công nhận, con có thể thêu dệt một vài câu chuyện không đúng sự thật, hoặc cố gắng lấy lòng bạn bằng cách cho đi đồ đạc của mình.
Góc nhìn & Cách đồng hành: Đằng sau sự khéo miệng hay những lời nói dối ngây thơ ấy thực chất là sự thiếu an toàn bên trong. Con đang cố đeo một "lớp mặt nạ" để đổi lấy tình yêu thương. Thay vì trách phạt, cha mẹ hãy ôm con vào lòng và tạo ra một khoảng không gian đủ an toàn: "Dù con làm chưa tốt hay có lỗi sai, cha mẹ vẫn luôn yêu con. Con không cần phải hoàn hảo hay cố gắng làm hài lòng tất cả mọi người."
Khi nhận đủ sự chấp nhận tha thiết từ gia đình, con mới đủ dũng cảm sống thật với chính mình và thể hiện sự chân thành với thế giới xung quanh.
Giáo dục chưa bao giờ là cuộc đua nước rút về điểm số hay sự khôn khéo bề nổi. Hãy để con được là một đứa trẻ sống đúng với bản ngã nhưng luôn có sự định hướng đúng đắn từ gia đình. Sự chính trực, lòng kiên trì và tâm hồn chân thành mới chính là hành trang vững chắc nhất, nâng bước con đi thật xa và thật vững vàng trên con đường đời phía trước.
Nguồn: Sohu
