Một bài chia sẻ trên mạng xã hội gần đây thu hút sự chú ý khi kể lại trường hợp xuất hiện hàng loạt triệu chứng tiêu hóa sau khi ăn bông bí có vị đắng bất thường. Theo người đăng, chỉ vài chục phút sau khi ăn, người này bắt đầu buồn nôn, nôn liên tục, sau đó đau bụng và tiêu chảy.
Người đăng cho rằng các triệu chứng có thể liên quan đến cucurbitacin – nhóm hợp chất tạo vị đắng tự nhiên ở một số loài thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae).
Dù chưa thể xác định nguyên nhân của trường hợp trên chỉ từ thông tin chia sẻ trên mạng xã hội, các tài liệu y khoa cho thấy thực phẩm thuộc họ Bầu bí có hàm lượng cucurbitacin cao có thể gây hội chứng ngộ độc với biểu hiện chủ yếu ở đường tiêu hóa.
Vị đắng bất thường là dấu hiệu cần lưu ý
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, cucurbitacin không chỉ có thể xuất hiện ở quả bí mà còn có thể hiện diện ở nhiều bộ phận khác của cây họ Bầu bí, trong đó có lá và hoa.
Hoa bí (ảnh minh họa)
Đây là nhóm hợp chất đắng tự nhiên được cây tạo ra như một cơ chế tự vệ. Trong một số điều kiện, cây có thể tăng sản xuất cucurbitacin. Nguy cơ này có thể liên quan đến các yếu tố gây stress cho cây như nắng nóng, thiếu nước, sâu bệnh hoặc điều kiện sinh trưởng bất lợi.
Ngoài ra, việc sử dụng hạt giống tự để lại từ những cây có nguy cơ lai tạp với các giống bí dại, bí cảnh cũng được xem là một yếu tố cần lưu ý.
Đáng chú ý, thực phẩm chứa hàm lượng cucurbitacin cao có thể không có biểu hiện bất thường về màu sắc, hình dáng hay mùi. Dấu hiệu dễ nhận biết nhất là vị đắng rất mạnh, khác thường.
“Với các loại thực phẩm vốn có vị thanh, nhẹ như bông bí, bí đỏ hay dưa chuột, nếu xuất hiện vị đắng gắt, xót hoặc gây cảm giác tê đầu lưỡi thì cần dừng ăn”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng lưu ý.
Nấu chín không đồng nghĩa loại bỏ cucurbitacin
Một quan niệm dễ khiến người tiêu dùng chủ quan là cho rằng thực phẩm có vị đắng chỉ cần nấu kỹ sẽ an toàn hơn.
Tuy nhiên, cucurbitacin được đánh giá là tương đối bền với nhiệt. Vì vậy, luộc, hấp, xào, nấu canh hoặc nướng không phải là biện pháp bảo đảm loại bỏ hợp chất này.
Bác sĩ Hoàng lưu ý, nếu trong quá trình sơ chế hoặc ăn thử, bông bí, bí đỏ, bí ngòi, dưa chuột, bầu hoặc thực phẩm khác thuộc họ Bầu bí có vị đắng bất thường, không nên tiếp tục nấu hoặc ăn.
Việc cho thêm đường, muối, gia vị để át vị đắng cũng không làm thực phẩm trở nên an toàn. Tương tự, gọt bỏ một phần thực phẩm cũng không phải cách chắc chắn để loại bỏ cucurbitacin.
Có thể ngộ độc sau khi ăn lượng nhỏ
Theo bác sĩ Hoàng, ngộ độc do cucurbitacin có thể biểu hiện khá sớm, từ vài phút đến vài giờ sau khi ăn thực phẩm có hàm lượng chất này cao.
Các triệu chứng thường gặp gồm buồn nôn, nôn, đau quặn bụng và tiêu chảy. Nếu nôn ói, tiêu chảy kéo dài, người bệnh có thể bị mất nước và rối loạn điện giải, dẫn tới khát nhiều, chóng mặt, mệt lả, tim đập nhanh hoặc tụt huyết áp.
Trong trường hợp nặng, người bệnh có thể nôn liên tục, không thể uống nước, có biểu hiện lơ mơ, ngất hoặc tụt huyết áp. Đây là những dấu hiệu cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá và điều trị kịp thời.
Hiện chưa có thuốc giải độc đặc hiệu đối với ngộ độc cucurbitacin. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào bù dịch, điều chỉnh rối loạn điện giải, kiểm soát triệu chứng và theo dõi biến chứng khi cần.
Bông bí vẫn có thể ăn, nhưng cần đặc biệt chú ý vị đắng
Bác sĩ Hoàng cho hay, bông bí là thực phẩm quen thuộc và có giá trị dinh dưỡng. Việc cảnh báo cucurbitacin không đồng nghĩa người dân phải loại bỏ bông bí khỏi thực đơn.
Điều quan trọng là cần nhận biết dấu hiệu bất thường trước khi ăn. Khi sơ chế, bông bí nên được nhặt bỏ phần già, đài và nhụy, sau đó rửa nhẹ dưới vòi nước sạch để loại bỏ đất, côn trùng và các chất bẩn bám trên bề mặt.
Với người tự trồng rau quả họ Bầu bí, nên sử dụng hạt giống có nguồn gốc rõ ràng, tránh sử dụng các loại bí cảnh, bí trang trí hoặc quả bí tự mọc không rõ nguồn gốc làm thực phẩm, bác sĩ Hoàng lưu ý.
Trong quá trình trồng, cần hạn chế để cây chịu khô hạn, nắng nóng hoặc các điều kiện stress kéo dài.
Đặc biệt, nếu phát hiện bông bí, bí đỏ, bí ngòi, dưa chuột, bầu hoặc thực phẩm họ Bầu bí có vị đắng dữ dội khác thường, không nên cố ăn cho hết hay tìm cách chế biến lại, bác sĩ Hoàng nói.
