Giữa những dãy núi đá vôi trùng điệp của Cao Bằng, một "túi nước" trị giá 245 tỷ đồng đang chuẩn bị bước vào giai đoạn vận hành chính thức sau nhiều năm chờ đợi.
Đó là Nhà máy Thủy điện Pác Khuổi - công trình không đồ sộ như những "ông lớn" thủy điện miền xuôi, nhưng lại mang một sứ mệnh rất riêng: Thắp sáng cho vùng đất biên viễn phía Đông Bắc Tổ quốc.
Từ con suối vùng cao thành nguồn điện cho bản làng trong Quý III/2026
Nhà máy Thủy điện Pác Khuổi có công suất thiết kế 7 MW và sản lượng điện sạch bình quân hàng năm ước đạt hơn 24 triệu kWh.
Dự án do Công ty Cổ phần Thủy điện Sử Pán 1 làm chủ đầu tư, khởi công từ tháng 3/2023 tại phường Tân Giang, tỉnh Cao Bằng.
Với sản lượng điện 24 triệu kWh này, Thủy điện Pác Khuổi có thể cung cấp điện cho khoảng 10.000 - 20.000 hộ dân noi này trong một năm, tùy theo mức tiêu thụ thực tế của từng hộ.
Lưu ý, đây là ước tính dựa trên mức tiêu thụ dân dụng trung bình, chưa tính đến phần điện dùng cho sản xuất, dịch vụ công, chiếu sáng công cộng hay tổn thất truyền tải.
Ảnh minh họa về "túi nước" dung tích khoảng 2,9 triệu m³ giữa núi non Cao Bằng do Ai thực hiện.
Hồ chứa của nhà máy - chính là "túi nước" giữ vai trò điều tiết dòng chảy - có dung tích khoảng 2,9 triệu m³, đủ để duy trì nguồn nước ổn định cho hai tổ máy phát điện quanh năm.
Hồ này chủ yếu phục vụ mục đích đảm bảo nguồn nước và áp lực ổn định cho phát điện. Hồ chứa gom nước từ thượng nguồn lại, giữ một lượng dự trữ để "san đều" ra cho tuabin chạy liên tục, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào lưu lượng suối tại từng thời điểm. Nhờ vậy Pác Khuổi có thể duy trì phát điện kể cả trong những giai đoạn suối cạn nước tạm thời.
Sau gần ba năm thi công, đến giữa năm 2026 các hạng mục xây dựng chính như đập dâng, đập tràn, cửa lấy nước, nhà máy, kênh xả và trạm biến áp đã cơ bản hoàn thiện, trong khi phần lắp đặt thiết bị cơ điện - tuabin, máy phát, hệ thống điều khiển - đang được gấp rút hoàn tất.
Theo thông tin từ Sở Công Thương tỉnh Cao Bằng, Pác Khuổi sẽ chính thức đi vào vận hành trong Quý III/2026.
Đánh thức tài nguyên quý giá vùng núi non Đông Bắc
Sở dĩ những dự án như Pác Khuổi có thể "mọc lên" ở Cao Bằng không phải ngẫu nhiên.
Địa hình vùng Đông Bắc với núi non trùng điệp, độ dốc lớn và mạng lưới sông suối dày đặc chảy từ trên cao xuống chính là điều kiện lý tưởng để xây dựng các nhà máy thủy điện vừa và nhỏ.
Ảnh về núi non Đông Bắc. Nguồn: ST
Chênh lệch độ cao giữa nơi giữ nước và nơi đặt tuabin tạo ra áp lực dòng chảy tự nhiên, giúp công trình không cần đầu tư quá lớn cho hệ thống bơm hay dẫn dòng phức tạp mà vẫn khai thác hiệu quả nguồn năng lượng sẵn có từ thiên nhiên.
Bên cạnh đó, lượng mưa khá dồi dào và địa chất đá vôi ổn định của khu vực cũng là những yếu tố thuận lợi để xây dựng hồ chứa vừa phải, vừa đảm bảo an toàn đập vừa duy trì đủ nước phát điện quanh năm, kể cả trong mùa khô.
Đây cũng là lý do vì sao chỉ riêng tỉnh Cao Bằng, ngoài Pác Khuổi, còn có hàng loạt dự án thủy điện nhỏ khác đang được triển khai cùng lúc như Hồng Nam (24 MW), Tiên Thành (16,5 MW) hay Hoa Thám (5,8 MW), tận dụng chung một lợi thế địa hình.
Không chỉ là một công trình thủy điện
Với Cao Bằng, mỗi dự án thủy điện nhỏ như Pác Khuổi đều mang giá trị thiết thực vượt xa những con số công suất của nó.
Đoàn công tác kiểm tra tiến độ thi công phần lắp đặt thiết bị tại Nhà máy Thủy điện Pác Khuổi. Ảnh: Báo Cao Bằng
Khi đi vào hoạt động, nhà máy không chỉ bổ sung nguồn điện ổn định cho lưới điện địa phương, phục vụ sinh hoạt và sản xuất của người dân, mà còn tạo thêm việc làm cho lao động tại chỗ trong cả giai đoạn thi công lẫn vận hành lâu dài.
Chính quyền địa phương cũng đặc biệt lưu ý đến việc hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp và người dân bị ảnh hưởng.
Yêu cầu đặt ra là chủ đầu tư phải ưu tiên sử dụng lao động tại chỗ, nhất là những hộ dân đã nhường đất cho lòng hồ, để đảm bảo sinh kế của người dân không bị gián đoạn sau khi đất đai được thu hồi.
Nhìn rộng hơn, việc phát triển các thủy điện vừa và nhỏ như Pác Khuổi cũng góp phần vào bức tranh chung: Giảm áp lực truyền tải điện đường dài, hạn chế phụ thuộc vào nguồn điện hóa thạch, đồng thời củng cố an ninh năng lượng cho khu vực miền núi phía Bắc - nơi địa hình vừa là thách thức, vừa là tài nguyên quý giá chờ được đánh thức.
