Nhiều người nghĩ đó chỉ là những thứ bình dân nhưng dưới góc độ lịch sử và khoa học thế giới thì đó lại là một kỳ quan về vị giác. Trên các diễn đàn ẩm thực quốc tế, nó được nhắc đến bằng những mỹ từ như "liquid gold" (vàng lỏng) hay "umami bomb", thứ gia vị mà không ít đầu bếp Michelin phải lặn lội sang tận Phú Quốc, Phan Thiết để tìm mua tận gốc. Nếu nhìn lại chiều dài lịch sử và dưới góc độ khoa học, thứ chất lỏng ấy lại là một thành tựu ẩm thực đặc biệt. Không chỉ gắn bó với đời sống người Việt suốt hàng trăm năm, nó còn khiến nhiều đầu bếp và nhà nghiên cứu phương Tây liên tưởng đến một "di sản thất lạc" từng rất phổ biến trong nền văn minh La Mã cổ đại.
Người La Mã làm Garum bằng cách trộn cá cơm, cá thu hoặc nội tạng cá với muối biển theo tỷ lệ cao, đôi khi thêm thì là, ngò rí hay hạt tiêu rồi ủ dưới nắng trong nhiều tháng cho đến khi tạo thành một loại nước cốt đậm đà, giàu vị umami. Với người La Mã, đây không chỉ là nước chấm mà còn dùng để nêm món hầm, salad, thịt nướng, thậm chí cả bánh ngọt, gần như không thể thiếu trong đời sống ẩm thực của cả một đế chế.
