Nếu từng xem những video clip quay cảnh kênh mương ở các thành phố hay vùng nông thôn Nhật Bản, không ít người sẽ kinh ngạc trước hình ảnh hàng đàn cá chép bơi lội tung tăng. Cá ở đây không chỉ nhiều mà còn rất to, dạn người, sẵn sàng bơi lại gần bờ mỗi khi thấy bóng dáng con người.
Với nền ẩm thực nổi tiếng thế giới về các món cá tươi sống như sashimi hay sushi, nhiều du khách thường thắc mắc: Tại sao cá mương đầy ra đó mà người Nhật Bản lại không bắt về ăn?
Du khách thích thú khi thấy cá Koi tung tăng bơi lội trong mương nước tại Nhật Bản. (Ảnh: WowJapan)
Thực tế, người Nhật Bản không ăn cá mương không phải do họ thừa mứa thực phẩm, mà đằng sau đó là hàng loạt lý do sâu xa liên quan đến môi trường, luật pháp, văn hóa và nhận thức về an toàn sức khỏe.
Nguồn nước mương bị coi là không sạch
Lý do quan trọng nhất khiến người Nhật Bản ngoảnh mặt với cá mương chính là vấn đề vệ sinh và an toàn thực phẩm. Dù nước ở các kênh mương tại Nhật nhìn qua có vẻ rất trong và sạch, nhưng đó chỉ là yếu tố thị giác. Mương rãnh đô thị hoặc ven các đồng ruộng thực chất là hệ thống thoát nước mưa và nước thải sinh hoạt đã qua xử lý sơ bộ.
Nguồn nước này tiềm ẩn nguy cơ nhiễm kim loại nặng từ hóa chất sinh hoạt, vi nhựa, bụi đường hoặc dư lượng phân bón từ hoạt động nông nghiệp. Các loài cá sống lâu năm ở kênh mương như cá chép (Koi hoặc Koi dại) là động vật ăn đáy, chúng thường xuyên sục bùn tích tụ vi khuẩn, ký sinh trùng và các chất độc hại tích tụ sinh học.
Đối với một quốc gia cực kỳ nghiêm ngặt về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm như Nhật Bản, việc ăn cá sống ở môi trường không kiểm soát là điều hoàn toàn không thể chấp nhận.
Nước mương trông sạch nhưng vẫn chứa nhiều chất bẩn, chất độc. (Ảnh: JPTimes)
Người Nhật chê cá mương có mùi
Ngay cả khi tạm bỏ qua yếu tố vệ sinh, xét về góc độ ẩm thực, cá sống ở nước ngọt rãnh mương hoàn toàn không phù hợp với khẩu vị của người Nhật. Nền ẩm thực Nhật Bản tôn sùng hương vị tự nhiên, tươi ngon và thanh khiết.
Trong khi đó, cá chép sống ở kênh mương thường có mùi bùn và mùi rong rêu rất nồng (thường gọi là mùi “dokunuma”). Trừ một số loại cá nước ngọt đặc sản sống ở dòng sông băng tinh khiết như cá Ayu hay cá Yamame, cá chép ở các kênh thoát nước có thịt rất bở, lắm xương dăm và mùi tanh nồng do chế độ ăn tạp.
Để chế biến được một con cá chép mương ăn được, người ta phải ngâm chúng trong nước sạch nhiều ngày, dùng rất nhiều gia vị mạnh để át mùi. Điều đi ngược lại triết lý nấu ăn tôn trọng vị nguyên bản của Nhật Bản.
Cá ở trong mương nước có hương vị không ngon. (Ảnh: WowJapan)
Quy định pháp luật nghiêm ngặt
Một yếu tố then chốt khác khiến người Nhật không dám tự ý mang vợt hay cần câu ra mương bắt cá là sự kiểm soát chặt chẽ của pháp luật. Ở Nhật Bản, đa số các kênh mương, sông hồ đều thuộc quyền quản lý của chính quyền địa phương hoặc các hiệp hội nghề cá (Gyokyo).
Nhiều loài cá bơi dưới mương không phải là cá tự nhiên hoàn toàn mà do chính quyền thả xuống nhằm mục đích cải thiện sinh thái hoặc phục vụ du lịch local. Do đó, việc tự ý đánh bắt cá ở những khu vực này có thể bị coi là hành vi trộm cắp hoặc vi phạm Luật Đánh bắt Thủy sản.
Mức phạt cho hành vi đánh bắt trái phép ở Nhật vô cùng nặng, có thể bị phạt tiền lên tới hàng trăm nghìn Yên hoặc thậm chí bị giam giữ. Sự tôn trọng chấp hành pháp luật tuyệt đối của người dân khiến việc thấy cá là bắt không bao giờ tồn tại trong suy nghĩ của họ.
Góc nhìn văn hóa
Trong văn hóa ứng xử của người Nhật, cá chép (đặc biệt là cá Koi) mang ý nghĩa biểu tượng cho may mắn, sức mạnh và sự kiên trì. Hình ảnh những con cá chép nhiều màu sắc bơi lội dưới dòng kênh trong vắt từ lâu đã trở thành một phần di sản cảnh quan, mang lại sự bình yên cho đời sống tinh thần của cộng đồng.
Người Nhật coi cá sống dưới mương giống như công viên hay cảnh quan công cộng, một tài sản chung để ngắm nhìn và thư giãn chứ không phải nguồn thực phẩm. Nhiều khu vực người dân còn tự tay mua thức ăn chuyên dụng để cho cá ăn hàng ngày, chăm sóc chúng như những thú cưng cộng đồng.
Do đó, hành vi bắt cá dưới mương để ăn bị coi là một hành động thiếu văn minh, phá hoại cảnh quan chung và sẽ bị cộng đồng xung quanh lên án gay gắt.
Cá trong mương được xem như tài sản chung, giúp làm đẹp đường phố. (Ảnh: Sakamara)
Nhật Bản quá giàu thủy sản
Lý do cuối cùng đến từ thực tế cuộc sống hiện đại tại Nhật Bản. Nước này có nền công nghiệp khai thác và nuôi trồng thủy sản phát triển hàng đầu thế giới. Tại bất kỳ siêu thị hay cửa hàng tiện lợi nào, người dân cũng có thể dễ dàng mua được vô số loại cá biển tươi ngon, an toàn như cá hồi, cá ngừ, cá thu, cá saba... với giá cả rất hợp lý so với thu nhập.
Cá bán trong siêu thị được trải qua quy trình kiểm định chất lượng, sơ chế sạch sẽ và cắt lát sẵn sàng để chế biến. Trong bối cảnh thực phẩm tươi ngon luôn sẵn có và cực kỳ an toàn, người dân không có bất kỳ động lực hay lý do gì để phải tốn công sức bắt và xử lý những con cá mương đầy rủi ro về sức khỏe.
