Một ngôi nhà có nền cao hơn sân là hình ảnh rất quen thuộc, đặc biệt ở những khu vực cần tính đến chuyện nước mưa, ngập hoặc đơn giản là muốn tạo khoảng chuyển tiếp rõ ràng từ sân vào nhà. Vì vậy, bậc tam cấp chưa bao giờ là một thiết kế “lỗi thời”. Vấn đề nằm ở chỗ nếu chênh cốt lớn nhưng số bậc ít, mỗi bậc buộc phải cao hơn và lối vào nhà cũng trở nên dốc hơn. Khi còn trẻ, vài bậc cao trước cửa có thể không tạo ra khác biệt đáng kể. Nhưng với một gia đình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi hoặc thường xuyên phải dắt xe, bê đồ nặng ra vào, chính những bước chân lặp đi lặp lại mỗi ngày mới khiến người ta nhận ra: lối vào nhà không chỉ cần đẹp mà còn phải dễ sử dụng.
Vì sao bậc tam cấp quá cao không còn được nhiều gia đình ưu tiên?
1. Lên xuống hàng ngày dễ trở thành bất tiện
Bậc càng cao, người sử dụng càng phải nâng chân nhiều hơn khi bước. Nếu mặt bậc lại hẹp, cảm giác lên xuống càng dốc và gấp. Điều này đặc biệt đáng lưu ý với người cao tuổi, người có khả năng vận động hạn chế và trẻ nhỏ. Một người trẻ có thể bước qua ba bậc cao rất nhanh, nhưng với ông bà trong nhà, việc lên xuống nhiều lần mỗi ngày lại là câu chuyện khác. Vì thế, khi thiết kế nhà cho nhiều thế hệ, ngày càng nhiều gia chủ chú ý đến trải nghiệm sử dụng lâu dài thay vì chỉ nhìn vào hình thức mặt tiền ở thời điểm mới xây.
2. Bất tiện khi phải dắt xe hoặc vận chuyển đồ
Ở nhiều nhà phố Việt Nam, cửa chính đồng thời cũng là lối đưa xe máy vào nhà. Nếu từ sân lên nền nhà là một cụm bậc cao, gia đình thường phải đặt thêm một tấm dốc rời để dắt xe. Cách xử lý này dùng được nhưng khá bất tiện: mỗi lần lấy xe phải đặt tấm dốc, dùng xong lại cất; nếu tấm dốc quá ngắn thì độ nghiêng lớn, còn để thường xuyên trước cửa lại ảnh hưởng đến lối đi. Tương tự, khi chuyển đồ nặng, kéo vali, xe đẩy trẻ em hoặc các vật có bánh xe, một lối vào toàn bậc cấp cũng khó sử dụng hơn so với mặt dốc được tính toán ngay từ đầu.
3. Nhà hôm nay và nhu cầu 10-20 năm sau có thể rất khác
Đây là yếu tố ngày càng được quan tâm khi xây nhà. Một cặp vợ chồng ở tuổi 30 có thể không thấy ba bậc cao là vấn đề. Nhưng ngôi nhà thường được sử dụng hàng chục năm. Bố mẹ sẽ lớn tuổi hơn, bản thân chủ nhà cũng già đi, gia đình có thể có thêm trẻ nhỏ hoặc xuất hiện những giai đoạn cần sử dụng xe đẩy, xe lăn. Bởi vậy, tư duy thiết kế hiện nay bắt đầu chú trọng hơn đến khả năng sử dụng lâu dài. Những chi tiết cố định như bậc cửa, cầu thang hay lối vào nếu được tính toán ngay từ đầu sẽ khó phải sửa chữa lớn về sau.
Lối dốc thoải kết hợp bậc thấp - một cách làm thuận tiện hơn
Thay vì gom toàn bộ chênh lệch cao độ vào vài bậc tam cấp cao, một phương án đáng cân nhắc là bố trí bậc có chiều cao hợp lý và bổ sung một lối dốc thoải bên cạnh nếu mặt bằng cho phép. Hai lối có thể phục vụ những nhu cầu khác nhau. Người đi bộ vẫn sử dụng bậc cấp như bình thường, trong khi lối dốc thuận tiện hơn khi dắt xe máy, đẩy xe trẻ em, kéo vali, vận chuyển đồ hoặc hỗ trợ người gặp khó khăn khi lên xuống bậc.
Về mặt thẩm mỹ, đường dốc cũng không nhất thiết phải trông giống một hạng mục bổ sung sau khi nhà đã hoàn thiện. Nếu được đưa vào thiết kế ngay từ đầu, lối dốc có thể chạy dọc bồn cây, men theo tường hoặc được xử lý cùng vật liệu với sân và bậc cấp, nhờ đó trở thành một phần tự nhiên của mặt tiền.
Không phải cứ làm đường dốc là tốt
Đường dốc chỉ thực sự thuận tiện khi đủ thoải và có đủ chiều dài. Đây là điểm nhiều gia đình dễ bỏ qua. Nếu chênh cốt nền lớn nhưng diện tích sân quá ngắn, cố nhét một đoạn dốc vào khoảng không nhỏ có thể khiến độ dốc trở nên lớn, khi đó việc dắt xe hoặc đi lại chưa chắc đã dễ hơn bậc cấp. Bề mặt ngoài trời cũng cần được lựa chọn phù hợp để hạn chế trơn trượt khi mưa. Đồng thời, phải tính đến hướng thoát nước để nước từ sân hoặc đường dốc không chảy ngược về phía cửa nhà. Với nhà có người lớn tuổi, tay vịn ở những vị trí cần thiết, chiếu sáng đủ rõ vào ban đêm và mép bậc dễ nhận biết cũng là những chi tiết nhỏ nhưng có giá trị sử dụng lâu dài.
Có nên bỏ hẳn bậc tam cấp?
Không cần thiết.
Bậc tam cấp vẫn là giải pháp phù hợp với rất nhiều ngôi nhà. Việc nâng nền còn phụ thuộc cao độ khu đất, mặt đường, nguy cơ nước tràn vào nhà, kiến trúc mặt tiền và hàng loạt yếu tố kỹ thuật khác. Vì vậy, không nên vì muốn lối vào bằng phẳng mà tự ý hạ cốt nền hoặc bỏ bậc khi chưa tính toán tổng thể. Điều đang thay đổi chủ yếu là cách xử lý chênh lệch cao độ. Thay vì mặc định nền càng cao, bậc càng lớn càng đẹp, gia chủ có thể cân nhắc kích thước bậc, chiều dài sân và nhu cầu thực tế của những người sẽ sống trong ngôi nhà.
Một lối vào đẹp ở thời điểm bàn giao là chưa đủ. Nếu trẻ nhỏ có thể bước lên dễ dàng, người già không phải quá sức mỗi lần ra vào, xe đẩy và đồ nặng cũng có đường di chuyển thuận tiện thì đó mới là thiết kế thực sự phục vụ cuộc sống lâu dài.
