Các nhà khoa học đưa ra nhiều giả thuyết khác nhau về việc não người có thể nhỏ dần - Ảnh: AI
Một số nghiên cứu nhân chủng học cho thấy thể tích não người hiện đại đã giảm khoảng 10% kể từ đầu Kỷ Holocene, tức sau Kỷ Băng hà cuối cùng khoảng 11.700 năm trước.
Tuy nhiên kích thước não không phải thước đo trực tiếp của trí thông minh. Điều quan trọng hơn nằm ở cách bộ não được tổ chức, khả năng kết nối thần kinh và cách con người chia sẻ tri thức trong xã hội hiện đại.
Não người có thể đã nhỏ đi 150ml từ thời tiền sử
Live Science dẫn lời giáo sư Maciej Henneberg từ Đại học Adelaide (Úc) cho biết dữ liệu phân tích hàng nghìn hộp sọ cổ trên khắp thế giới cho thấy thể tích não trung bình của con người giảm khoảng 150ml so với tổ tiên thời tiền sử.
Nhóm nghiên cứu của giáo sư nhân chủng học Jeremy DeSilva tại Đại học Dartmouth (Mỹ) cũng ghi nhận xu hướng tương tự khi khảo sát hơn 5.000 hộp sọ từ châu Âu, châu Á, châu Phi và Úc
Tuy nhiên không phải nhà khoa học nào cũng đồng tình. Một số chuyên gia cho rằng dữ liệu hiện nay chưa đủ đại diện cho toàn bộ dân số thế giới, đồng thời kích thước não còn chịu ảnh hưởng từ dinh dưỡng, chiều cao và thể trạng cơ thể.
Dù còn tranh cãi, phần lớn các nhà nghiên cứu đồng ý rằng nếu có sự thu nhỏ, đây là biến đổi tương đối gần trong lịch sử tiến hóa của loài người.
Nhỏ nhưng "có võ"
Các nhà khoa học nhấn mạnh kích thước não liên quan rất yếu đến trí thông minh ở người.
Một ví dụ nổi tiếng là Albert Einstein. Não của ông không đặc biệt lớn, nhưng cấu trúc nếp gấp và khả năng kết nối ở một số vùng não lại rất khác thường, có thể góp phần tạo nên năng lực tư duy vượt trội.
Theo các chuyên gia, trí thông minh phụ thuộc nhiều hơn vào cách não xử lý thông tin thay vì kích thước tuyệt đối.
Ngoài ra con người hiện đại ngày càng dựa vào "trí tuệ tập thể" thay vì ghi nhớ mọi thứ trong đầu như tổ tiên. Xã hội càng phát triển, mỗi cá nhân càng chuyên môn hóa trong một lĩnh vực riêng và phụ thuộc vào tri thức chung của cộng đồng.
Nhà nghiên cứu Jeff Stibel cho rằng điều này khá giống với các loài côn trùng xã hội như kiến hay ong. Khi hệ thống tập thể trở nên phức tạp hơn, từng cá thể không còn cần bộ não quá lớn để xử lý toàn bộ thông tin nữa.
Nói cách khác, thay vì dựa hoàn toàn vào "sức mạnh não cá nhân", con người hiện đại dựa nhiều hơn vào văn hóa, công nghệ và mạng lưới tri thức xã hội.
Vì sao não người nhỏ dần?
Các nhà khoa học đưa ra nhiều giả thuyết khác nhau về việc não người có thể nhỏ dần.
Một trong số đó liên quan đến sự xuất hiện của nông nghiệp. Khi con người chuyển từ săn bắt sang trồng trọt và chăn nuôi, họ sống thành cộng đồng lớn hơn và không còn cần cơ thể quá to khỏe để săn thú lớn hay chống lại thú dữ. Kéo theo đó, cơ thể con người cũng nhỏ lại.
Theo các nghiên cứu, đàn ông thời cuối Kỷ Băng hà có chiều cao trung bình khoảng 1,75m, nhưng ở các cộng đồng nông nghiệp thời kỳ giữa Holocene chỉ còn khoảng 1,65m.
Một giả thuyết khác cho rằng khí hậu ấm lên sau Kỷ Băng hà khiến cơ thể và các cơ quan có xu hướng nhỏ hơn để tản nhiệt hiệu quả hơn.
Não lớn cũng tiêu tốn rất nhiều năng lượng. Dù chỉ chiếm khoảng 2% trọng lượng cơ thể, não bộ sử dụng tới khoảng 20% năng lượng lúc nghỉ ngơi. Trong điều kiện khan hiếm thức ăn, bộ não nhỏ hơn có thể giúp cơ thể tiết kiệm năng lượng để sinh tồn.
Tuy vậy các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng não nhỏ hơn không có nghĩa con người kém thông minh hơn. Thay vào đó, trí thông minh của loài người đang thay đổi theo hướng khác: phụ thuộc nhiều hơn vào hợp tác xã hội, công nghệ và khả năng chia sẻ tri thức.
