Luật Trí tuệ nhân tạo được Quốc hội thông qua ngày 10.12.2025, có hiệu lực từ ngày 1.3.2026. Luật này quy định về việc nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI). Đối tượng áp dụng gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài tham gia vào hoạt động liên quan đến trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam.
Sản phẩm tạo ra bằng AI phải được gắn nhãn nhận biết
Một trong những điểm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân là Điều 11, quy định về trách nhiệm minh bạch. Theo đó, nhà cung ứng dịch vụ phải đảm bảo người dùng nhận biết được mình đang tương tác với hệ thống AI.
Khoản 4 Điều 11 của luật quy định: Bên triển khai có trách nhiệm bảo đảm âm thanh, hình ảnh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng hệ thống trí tuệ nhân tạo nhằm mô phỏng, giả lập ngoại hình, giọng nói của người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế phải được gắn nhãn dễ nhận biết để phân biệt với nội dung thật.
Ảnh minh họa về luật Trí tuệ nhân tạo được tạo bởi Google Gemini với nhãn nhận diện ở góc phải, bên dưới
ẢNH: GEMINI
Đối với sản phẩm là tác phẩm điện ảnh, nghệ thuật hoặc sáng tạo, việc gắn nhãn quy định tại khoản này được thực hiện theo phương thức phù hợp, bảo đảm không làm cản trở việc hiển thị, trình diễn hoặc thưởng thức tác phẩm.
Doanh nghiệp AI được hưởng ưu đãi cao
Ngoài quy định về trách nhiệm minh bạch với người dùng, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 cũng quy định rõ về chính sách hỗ trợ để phát triển ngành công nghiệp AI ở Việt Nam.
Theo đó, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực AI được hưởng mức ưu đãi cao nhất theo pháp luật về khoa học và công nghệ, công nghệ cao, chuyển đổi số và đầu tư. Đồng thời, doanh nghiệp được hỗ trợ tiếp cận hạ tầng tính toán, dữ liệu và môi trường thử nghiệm.
Luật cũng thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), cho phép miễn, giảm một số nghĩa vụ trong phạm vi nhất định nhằm tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm quản lý rủi ro.
Luật nhắc đến việc thành lập quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia. Đây là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì lợi nhuận, do Chính phủ thành lập để huy động, điều phối và phân bổ. Quỹ được áp dụng cơ chế tài chính đặc thù, chấp nhận rủi ro trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; phân bổ vốn linh hoạt. Nguồn tiền tài trợ sẽ ưu tiên phát triển hạ tầng, nghiên cứu, hỗ trợ doanh nghiệp, thu hút và bồi dưỡng nhân tài.
Điều 25 quy định các nội dung hỗ trợ doanh nghiệp AI cũng nêu rõ: Doanh nghiệp, tổ chức khoa học và công nghệ và nhóm nghiên cứu có dự án đổi mới sáng tạo khả thi được hỗ trợ để sử dụng hạ tầng tính toán, dữ liệu dùng chung, mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số, nền tảng huấn luyện, kiểm thử và dịch vụ tư vấn kỹ thuật phục vụ nghiên cứu, phát triển và triển khai ứng dụng AI.
Có thể truy cứu trách nhiệm hình sự nếu vi phạm trong lĩnh vực AI
Ngoài các chính sách ưu đãi, luật Trí tuệ nhân tạo 2025 còn quy định rõ về trách nhiệm và xử lý vi phạm trong lĩnh vực AI. Điều 29 của luật quy định về việc xử lý vi phạm và trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
Cụ thể, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm quy định của luật và quy định khác của pháp luật có liên quan đến trí tuệ nhân tạo, tùy theo tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm thì bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật về dân sự.
Trường hợp hệ thống AI có rủi ro cao được quản lý, vận hành và sử dụng đúng quy định nhưng vẫn phát sinh thiệt hại thì bên triển khai phải chịu trách nhiệm bồi thường cho người bị thiệt hại. Sau khi bồi thường, bên triển khai yêu cầu nhà cung cấp, nhà phát triển hoặc các bên liên quan hoàn trả khoản tiền bồi thường nếu có thỏa thuận giữa các bên.
Trường hợp hệ thống trí tuệ nhân tạo bị bên thứ ba xâm nhập, chiếm quyền điều khiển hoặc can thiệp trái pháp luật thì bên thứ ba phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Trường hợp bên triển khai, nhà cung cấp có lỗi trong việc để hệ thống bị xâm nhập, chiếm quyền điều khiển hoặc can thiệp trái pháp luật thì phải liên đới bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật về dân sự.
