Sau khi sinh con tại Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh, chị Nguyễn Thị M. cùng nhiều sản phụ liên tục nhận được các cuộc gọi, tin nhắn Zalo mời chào dịch vụ tiêm chủng, tắm, massage cho trẻ nhỏ. Điều khiến các bà mẹ bất ngờ là người gọi biết khá rõ họ tên cha mẹ, ngày sinh của trẻ, địa chỉ và số điện thoại.
Theo thông tin được Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Ninh đăng tải ngày 8/8, quá trình xác minh của Công an tỉnh Bắc Ninh cho thấy một số cơ sở dịch vụ đã mua dữ liệu trẻ sơ sinh để phục vụ hoạt động tiếp thị. Dữ liệu được chuyển hằng ngày qua Zalo, giúp các cơ sở chủ động gọi điện tiếp cận đúng nhóm khách hàng vừa sinh con.
4.097 tệp dữ liệu, hơn 159.000 bà mẹ và trẻ sơ sinh
Lần theo nguồn cung cấp dữ liệu, cơ quan Công an làm rõ hai vụ án liên quan hành vi "Sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông". Một trong những người bị xác định có liên quan là Nguyễn Phương Ngọc, sinh năm 1991, từng làm nhân viên tư vấn tiêm chủng tại Hà Nội.
Theo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Ninh, Ngọc được giao tài khoản để tiếp cận, sử dụng Hệ thống thông tin tiêm chủng quốc gia. Sau đó, người này lợi dụng quyền truy cập được cấp để khai thác dữ liệu, lưu thành các tệp trên máy tính và bán cho những người có nhu cầu.
Khi kiểm tra máy tính cá nhân của Ngọc vào tháng 6/2025, cơ quan Công an thu được 4.097 tệp dữ liệu chứa thông tin của hơn 159.000 bà mẹ và trẻ sơ sinh tại 18 tỉnh, thành phố. Ngọc được xác định đã thực hiện 176 giao dịch, thu lợi bất chính hơn 312 triệu đồng.
Điểm đáng chú ý là dữ liệu không bị lấy đi sau một cuộc tấn công mạng theo cách nhiều người thường hình dung. Các đối tượng không cần phá mật khẩu hay cài mã độc vào hệ thống mà sử dụng chính tài khoản hợp lệ và các chức năng đã được cấp để tra cứu, xuất thông tin.
Nghỉ việc nhưng tài khoản cũ vẫn có thể truy cập hệ thống
Vụ án thứ hai liên quan Mạc Thị Ngọc Ánh, sinh năm 1994, từng làm tại một cơ sở tiêm chủng ở Hải Phòng. Theo thông tin cơ quan chức năng tỉnh Bắc Ninh công bố, sau khi nghỉ việc, Ánh vẫn sử dụng tài khoản cũ để truy cập Hệ thống thông tin tiêm chủng quốc gia, khai thác dữ liệu rồi bán cho khách hàng.
Cơ quan Công an thu giữ 1.238 tệp chứa thông tin của 132.767 bà mẹ và trẻ sơ sinh. Ánh được xác định đã thực hiện 245 giao dịch, thu lợi hơn 531 triệu đồng.
Quá trình điều tra cũng hé lộ vấn đề đáng lưu ý trong quản trị tài khoản: có những tài khoản của người đã dừng hoạt động hoặc được cấp phục vụ tập huấn nhưng chưa được khóa, thu hồi kịp thời; việc phân quyền cũng cho phép người dùng xuất dữ liệu trong khi cơ chế giám sát còn chưa chặt chẽ.
Sau quá trình xét xử, Nguyễn Phương Ngọc và Mạc Thị Ngọc Ánh cùng bị tuyên phạt 3 năm tù nhưng cho hưởng án treo về tội "Sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông"; đồng thời bị truy thu khoản tiền thu lợi bất chính và áp dụng hình phạt tiền bổ sung.
Công an tỉnh Bắc Ninh cũng kiến nghị Bộ Y tế rà soát toàn diện hệ thống, siết việc quản lý tài khoản, phân quyền và giám sát người sử dụng. Hiện Hệ thống thông tin tiêm chủng quốc gia lưu trữ khoảng 50 triệu bản ghi dữ liệu cá nhân và lịch sử tiêm chủng trên phạm vi cả nước, cho thấy quy mô ảnh hưởng có thể rất lớn nếu khâu quản trị xuất hiện sơ hở.
Mẹ vừa sinh cần lưu ý gì khi nhận cuộc gọi lạ?
Từ vụ việc trên, một lưu ý quan trọng đối với phụ huynh là: người gọi biết đúng tên mẹ, ngày sinh của bé hay địa chỉ gia đình không đồng nghĩa người đó đến từ bệnh viện hoặc một cơ sở y tế đáng tin cậy. Khi dữ liệu cá nhân đã bị lộ, chính những thông tin chính xác này có thể được sử dụng để tạo lòng tin.
Bộ Công an khuyến cáo người dân không cung cấp giấy tờ tùy thân, thông tin tài khoản ngân hàng, mật khẩu, mã OTP cho người lạ; không truy cập các đường link không rõ nguồn gốc theo yêu cầu qua điện thoại.
Với những cuộc gọi mời tiêm chủng, tắm bé, massage hay chăm sóc sau sinh, phụ huynh nên kết thúc cuộc gọi nếu cảm thấy nghi ngờ, sau đó chủ động tìm số điện thoại chính thức của bệnh viện hoặc cơ sở dịch vụ để xác minh. Không nên cung cấp thêm CCCD, giấy khai sinh của trẻ, thông tin sức khỏe, lịch sử tiêm chủng hay thực hiện chuyển tiền, đặt cọc khi chưa xác định rõ đơn vị liên hệ.
Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng quy định việc xử lý dữ liệu khách hàng để kinh doanh dịch vụ quảng cáo phải có sự đồng ý của khách hàng; người dân có quyền yêu cầu ngừng nhận thông tin quảng cáo. Với thông tin sức khỏe, việc thu thập và xử lý dữ liệu phải tuân thủ những yêu cầu bảo vệ chặt chẽ theo luật.
Nếu liên tục nhận cuộc gọi rác hoặc cuộc gọi có dấu hiệu lừa đảo, người dùng có thể phản ánh qua đầu số 5656/156. Hệ thống phòng, chống tin nhắn rác, cuộc gọi rác của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao hiện hướng dẫn người dân phản ánh cuộc gọi rác bằng tin nhắn hoặc gọi miễn phí tới 156.
