Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 04/2026/NĐ-CP quy định việc giao nhiệm vụ, đặt hàng và tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp Việt Nam tham gia cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho ngành công nghiệp đường sắt có vốn Nhà nước.
Điểm đáng chú ý là chính sách mới thiết lập bộ tiêu chí khá chặt chẽ, qua đó sàng lọc các doanh nghiệp không đủ tiềm lực nhưng vẫn đề xuất tham gia chuỗi cung ứng cho lĩnh vực đặc thù này.
Nghị định nêu rõ, về năng lực tài chính, giá trị tài sản ròng trong năm tài chính gần nhất của doanh nghiệp phải không được âm. Đồng thời, doanh nghiệp phải chứng minh đủ khả năng thu xếp vốn chủ sở hữu, huy động vốn vay và các nguồn vốn hợp pháp khác để thực hiện nhiệm vụ được giao hoặc đơn hàng được đặt.
Trong đó, với doanh nghiệp thành lập từ 3 năm trở lên, doanh thu bình quân hằng năm của 3 năm tài chính gần nhất phải đạt tối thiểu 8.000 tỷ đồng; thành lập dưới 3 năm phải có vốn điều lệ tối thiểu 3.000 tỷ đồng.
Nhà cung cấp có vốn đầu tư nước ngoài phải bảo đảm có ít nhất một nhà đầu tư trong nước sở hữu trên 35% vốn điều lệ. Nhà cung cấp phải có đủ năng lực về nhà xưởng, kho bãi, máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ phục vụ sản xuất và thử nghiệm, bảo đảm đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ được giao hoặc đơn hàng đặt….
Được biết, các dự án liên quan và chuỗi cung ứng đang mở ra ngành công nghiệp đường sắt 100 tỷ USD tại Việt Nam.
Theo tính toán sơ bộ, tổng mức đầu tư cho hệ thống đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trong 20 năm tới có thể lên tới 58-64 tỷ USD, trong đó chi phí công nghệ (đầu máy, toa xe, tín hiệu, đường ray…) chiếm 35-40% tổng mức đầu tư.
Nếu cộng thêm nhu cầu từ các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội, TPHCM và các đô thị loại 1 (khoảng 40 tỷ USD cho giai đoạn 2030-2050), Việt Nam đang mở ra một ngành công nghiệp trị giá hơn 100 tỷ USD.
Đây là cơ hội để các doanh nghiệp nội địa, nếu đáp ứng tiêu chí, tham gia toàn diện chuỗi giá trị từ vật liệu, thiết bị đến thi công, vận hành và bảo trì.
Ai được "gọi tên" trong ngành công nghiệp đường sắt mới?
Nếu chiểu theo quy định từ Nghị định mới được ban hành, không ít bên chưa đạt tiêu chuẩn tham gia dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam (Minh họa: AI).
Ở nhóm vật liệu xây dựng, Tập đoàn Hòa Phát (mã chứng khoán: HPG) đang nổi lên là một ứng viên cung cấp thép đường ray, thép dự ứng lực... Ông Trần Đình Long - Chủ tịch HĐQT Hòa Phát - cũng đã chia sẻ việc ủng hộ chủ trương làm đường sắt tốc độ cao và đánh giá cao yêu cầu phải sử dụng hàng hóa trong nước. Các đơn vị tư vấn tính toán dự án cần khoảng 6 triệu tấn thép các loại.
Cùng với đó, các doanh nghiệp vật liệu xây dựng như đá, xi măng, gạch ốp lát, còn trữ lượng lớn, thời hạn khai thác dài hoặc đang chuẩn bị được cấp giấy phép mới cũng đứng trước cơ hội được tham gia vào chuỗi cung ứng dự án lớn này.
Giới chuyên môn ví đường sắt cao tốc Bắc - Nam là một cuộc cách mạng làm thay da đổi thịt đối với các doanh nghiệp từ cung ứng vật liệu xây dựng, kỹ thuật đến các bên tham gia trên vai trò nhà đầu tư dự án.
Trong hệ sinh thái này, dự án trọng điểm đang được quan tâm là Cao tốc đường sắt Bắc - Nam trị giá 67 tỷ USD. Theo công bố mới nhất từ Bộ Xây dựng, đang có 13 đơn vị đăng ký tham gia nghiên cứu, đề xuất đầu tư dự án, gồm: Tập đoàn Trường Hải (Thaco), liên danh nhà đầu tư Mekolor - Great USA, Công ty Xây dựng Thăng Long Quốc gia, Công ty cổ phần Vận tải đường sắt Việt Nam, Tập đoàn Vinaconey, Công ty TNHH Việt Nam 3000 - Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Việt Nam, Tập đoàn Discovery….
Dù chưa có quy định chính thức về tiêu chuẩn cho nhà đầu tư song các bên tham gia về bản chất phải có đủ kinh nghiệm, có đủ năng lực về tài chính và kỹ thuật, công nghệ.
Chia sẻ với phóng viên báo Dân trí, ông Châu Đình Linh - chuyên gia kinh tế - cho rằng với dự án này, không thể một mình bên nào tham gia, mà sẽ có nhiều đơn vị cùng hợp sức. Trong đó, mỗi bên sẽ đảm nhận những khâu mình có thế mạnh.
Dự án trọng điểm 67 tỷ USD: 13 doanh nghiệp muốn làm đang ra sao?
Điểm qua về năng lực vài bên trong số 12 tên tuổi nhà đầu tư đăng ký làm dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam, ngoài một vài công ty trên sàn có quy mô vốn lớn, tên tuổi được biết đến rộng rãi như Thaco, Hoà Phát... với quy mô vốn điều lệ hiện trên 30.000 tỷ đồng thì các đơn vị còn lại trước đó khá "kín tiếng", quy mô theo công bố ban đầu còn nhỏ so với quy mô dự án.
Đơn cử, công ty Mekolor hiện vốn điều lệ 1 tỷ đồng. Về kết quả kinh doanh, đại diện Sở Tài chính TP Cần Thơ từng thông tin công ty này lãi 1 triệu đồng năm 2019; năm 2020 và 2021 lần lượt lỗ 2,7 triệu đồng và 8 triệu đồng. Đáng chú ý, sau khi Vingroup đăng ký rút lui khỏi dự án, đại diện Mekolor khẳng định vẫn muốn làm đường sắt cao tốc Bắc - Nam, thậm chí đánh giá dự án không quá phức tạp, đã chuyển vốn đối ứng vào Việt Nam.
Hay Công ty Xây dựng Thăng Long Quốc, đang có vốn điều lệ lên 800 triệu đồng. Tập đoàn Vinaconey được thành lập ngày 12/12/2020, ban đầu đăng ký lĩnh vực kinh doanh chính là bất động sản, vốn điều lệ 500 tỷ đồng.
Công ty Quản lý quỹ đầu tư FARM13 được thành lập vào tháng 7/2022, đăng ký ngành nghề kinh doanh chính là xây dựng công trình, vốn điều lệ ban đầu cũng dừng ở mức 1.300 tỷ đồng.
Quy mô lớn hơn một xíu là Discovery Group với khoảng 70 nhân sự, tổng vốn công bố khoảng 2.000-3.000 tỷ đồng, theo thông tin từ lãnh đạo doanh nghiệp.
Nhiều doanh nghiệp khác tham gia dự án trong khi quy mô cũng còn chưa lớn, như Việt Nam 3000 - doanh nghiệp được thành lập tháng 12/2020, tại Hà Nội với vốn điều lệ công ty này vào khoảng 369 tỷ đồng…
