Hỗ trợ phải đi vào thực chất
Tại cuộc họp mới đây, Cục Thuế (Bộ Tài chính) cho biết đang khẩn trương chuẩn bị các điều kiện để triển khai chính sách cung cấp miễn phí nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung cho doanh nghiệp (DN) nhỏ, siêu nhỏ, hộ và cá nhân kinh doanh theo quy định tại Nghị định 20/2026 của Chính phủ. Theo Phó cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn, việc cung cấp miễn phí phần mềm kế toán không đơn thuần là xây dựng hoặc mua sắm một sản phẩm công nghệ, mà quan trọng hơn là phải hình thành phương thức hỗ trợ thực chất, thuận tiện, an toàn và phù hợp với nhu cầu của từng nhóm người nộp thuế.
Đơn giản hóa phương pháp tính thuế được cho là giải pháp thiết thực để giảm áp lực kế toán, sổ sách cho hộ kinh doanh
ẢNH: Đào Ngọc Thạch
Ủng hộ chủ trương này, luật sư (LS) Trương Thanh Đức phân tích: Phần mềm giúp ghi chép, hạch toán nhanh chóng, chính xác, giảm công sức và yêu cầu về chuyên môn, đồng thời có thể kết nối với hệ thống thuế, hóa đơn, chứng từ. Nếu hàng triệu hộ kinh doanh (HKD) cùng sử dụng một hệ thống, chi phí đầu tư và vận hành sẽ thấp hơn nhiều so với việc từng hộ tự mua các giải pháp riêng lẻ. Nhà nước có thể đặt hàng hoặc giao cho DN tư nhân triển khai, còn địa phương hoặc các hiệp hội có thể hỗ trợ một phần chi phí.
Tuy nhiên, LS Đức nhấn mạnh, phần mềm miễn phí chỉ có ý nghĩa khi người sử dụng có thể vận hành được. HKD thường có quy mô rất nhỏ, thậm chí chỉ một, hai người và không có nhân sự chuyên trách về kế toán, công nghệ thông tin hay pháp lý. Do đó, chính sách cần tính cả chi phí và phương thức hỗ trợ trong quá trình sử dụng. Đồng quan điểm, LS Trần Xoa (Công ty luật TNHH Minh Đăng Quang) nhấn mạnh vấn đề lớn nhất với HKD hiện nay là có biết sử dụng, duy trì và vận hành phần mềm hay không. Thực tế nhiều HKD không có kiến thức kế toán, không có nhân sự chuyên môn và cũng không có thời gian để tìm hiểu phần mềm. Nhiều hộ bỏ ra vài triệu đồng mua phần mềm nhưng sau đó không sử dụng được. "Nếu chỉ cấp miễn phí phần mềm mà không hướng dẫn, hỗ trợ thì chính sách khó phát huy hiệu quả", LS Xoa lưu ý.
Trao đổi với Thanh Niên, nhiều HKD tại TP.HCM thừa nhận, chi phí duy trì kế toán hằng tháng, hằng quý mới là gánh nặng. Một HKD hàng tạp hóa tại TP.HCM đã mua phần mềm kế toán và hóa đơn hơn 3,2 triệu đồng nhưng sau đó không còn nhu cầu sử dụng và bỏ từ năm ngoái đến nay do doanh thu thấp. Một HKD thời trang kể, sau khi mua phần mềm và hóa đơn hơn 5 triệu đồng, hiện còn phải trả khoảng 1 triệu đồng/tháng thuê kế toán kê khai; với những hộ có lượng hàng hóa lớn, chi phí thuê kế toán có thể lên tới 2 triệu đồng/tháng.
Từ thực tế trên, các LS cho rằng cần xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ HKD. Bên cạnh phần mềm, cần có đầu mối hỗ trợ tập trung, kho thông tin, hệ thống giải đáp hoặc tổng đài để xử lý những vướng mắc phổ biến. Thay vì hàng triệu hộ phải tự tìm hiểu hoặc thuê tư vấn riêng, những vấn đề giống nhau có thể được giải đáp một lần và sử dụng chung cho nhiều người. Công nghệ và AI hiện nay cũng cho phép xây dựng hệ thống hỗ trợ tự động với chi phí thấp hơn nhiều so với việc liên tục tổ chức các lớp tập huấn trực tiếp. Các giải pháp phải đơn giản, thuận tiện, chính xác và nhanh chóng để người kinh doanh có thể sử dụng mà không phát sinh thêm nhiều chi phí.
Nâng ngưỡng doanh thu 10 tỉ đồng để giảm áp lực sổ sách
Theo LS Trần Xoa, bên cạnh hỗ trợ công nghệ, một trong những giải pháp thiết thực nhất là đơn giản hóa phương pháp tính thuế. Việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai là thay đổi rất lớn đối với HKD, trong khi phần đông chưa có kinh nghiệm về kế toán, hóa đơn và chứng từ. Do đó, không nên áp dụng một cách tính duy nhất cho mọi HKD mà cần tạo điều kiện để người kinh doanh lựa chọn phương pháp phù hợp với quy mô, ngành nghề và đặc điểm hoạt động.
Đáng chú ý, ông đề xuất phải nâng ngưỡng doanh thu từ 3 tỉ đồng lên 10 tỉ đồng đối với nhóm hộ được áp dụng phương pháp thuế đơn giản, nội dung hiện được Bộ Tài chính dự thảo để trình Quốc hội. Theo hướng này, hộ có doanh thu trên 1 - 10 tỉ đồng/năm có thể được lựa chọn phương pháp tính thuế phù hợp, thay vì phải đi sâu vào việc tập hợp, chứng minh chi phí và xử lý hóa đơn, chứng từ như một DN. LS Trần Xoa đánh giá, đây là nhóm hộ rất đông và cũng là nhóm dễ bị tác động nhất khi chính sách thuế thay đổi. Nhiều hộ có doanh thu vài tỉ đồng nhưng quy mô thực tế không lớn, chủ hộ vẫn trực tiếp bán hàng, quản lý hàng hóa và thực hiện các công việc hằng ngày. Nếu buộc nhóm này phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu về chứng từ, chi phí và sổ sách thì chi phí tuân thủ có thể trở thành gánh nặng lớn.
Khi nâng ngưỡng doanh thu lên 10 tỉ đồng, HKD có thể lựa chọn phương pháp tính thuế đơn giản theo doanh thu và tỷ lệ thuế tương ứng. Cách này giúp họ giảm đáng kể việc xử lý hóa đơn đầu vào, chứng minh chi phí và tổ chức hệ thống sổ sách phức tạp.
Điểm quan trọng là chính sách phải tính đến sự khác biệt giữa các ngành nghề. Hộ sản xuất, thương mại hay dịch vụ có đặc điểm chi phí và biên lợi nhuận khác nhau nên không thể áp dụng một cách quản lý cứng nhắc cho tất cả. Việc mở rộng ngưỡng để HKD được lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình chuyển sang cơ chế kê khai. Đây mới là giải pháp sát với khó khăn thực tế của HKD.
"Phần mềm miễn phí có thể giúp giảm một khoản chi phí, nhưng nếu phương pháp tính thuế vẫn phức tạp, hóa đơn và chứng từ vẫn tạo áp lực lớn thì hộ kinh doanh vẫn khó thực hiện", LS Trần Xoa nói và lưu ý, chính sách thuế cần ổn định và được công bố sớm để người kinh doanh có thể chủ động lập kế hoạch. Nếu chính sách giảm thuế giá trị gia tăng được tiếp tục, cần sớm thông báo để HKD biết trước, thay vì chờ đến sát thời điểm chính sách hết hiệu lực mới quyết định.
Về lâu dài, LS Trương Thanh Đức khuyến nghị chính sách hỗ trợ HKD cần tập trung vào 3 nhóm. Một là nâng cao nhận thức, giúp HKD thay đổi tư duy, hướng tới hoạt động bài bản và tuân thủ. Hai là vai trò của Chính phủ và cơ quan T.Ư trong xây dựng các nền tảng, hệ thống dùng chung, bảo đảm đồng bộ trên toàn quốc. Ba là vai trò của chính quyền địa phương, hiệp hội và các tổ chức liên quan trong việc hỗ trợ, hướng dẫn và giải quyết các vấn đề cụ thể.
Các chuyên gia đồng quan điểm, những gì có thể dùng chung thì nên được tổ chức trên một hệ thống chung, thay vì mỗi địa phương xây dựng một phần mềm hoặc một cách xử lý riêng. Khi dữ liệu thuế, hóa đơn, chứng từ và các kênh hỗ trợ được kết nối, HKD sẽ giảm được đáng kể chi phí và thời gian tuân thủ.
Miễn phí phần mềm chỉ là một phần trong giải pháp. Quan trọng hơn là làm sao để HKD có thể thực hiện nghĩa vụ thuế một cách đơn giản, dễ hiểu và phù hợp với thực tế hoạt động của mình.
LS Trần Xoa (Công ty Luật TNHH Minh Đăng Quang)
