Những rủi ro khi làm tiếp thị liên kết
Hơn một năm sau vụ kẹo rau củ Kera gây xôn xao mạng xã hội, Nguyễn An, chủ kênh TikTok "Chú Cá Review Không Booking" vẫn xem đây là bài học đáng nhớ khi làm tiếp thị liên kết (affiliate). Tháng 2.2025, anh đăng 2 video quảng bá kẹo Kera, gắn "giỏ hàng" để nhận hoa hồng. Khi sản phẩm vướng tranh cãi, Nguyễn An tạm ẩn video, thông báo hoàn 100% tiền, kể cả phí vận chuyển cho khách mua qua kênh và chủ động trình báo cơ quan chức năng. Tháng 4.2025, Sở VH-TT TP.HCM 2 lần làm việc với anh, yêu cầu cung cấp thông tin về doanh thu, hoa hồng và việc hoàn tiền.
Chạy theo hoa hồng mà thiếu kiến thức pháp lý có thể khiến người kiếm tiền từ nội dung trên mạng phải đối mặt nhiều rủi ro
ẢNH: LÊ NAM TẠO BẰNG AI
Chiều 11.8, trao đổi với PV Thanh Niên, Nguyễn An thừa nhận người mới làm affiliate thường nhìn thấy cơ hội kiếm tiền từ lượt xem, đơn hàng và hoa hồng nhưng chưa hình dung hết rủi ro đi kèm. "Rủi ro pháp lý không chỉ người mới gặp phải, kể cả người làm lâu năm vẫn có thể vướng vì không hiểu đầy đủ quy định. Đôi khi chỉ một video với vài lời lẽ bốc đồng cũng đủ gây rắc rối", anh nói. Sau sự cố, Nguyễn An xây dựng quy trình chặt chẽ hơn khi chọn sản phẩm. Với hàng do nhãn hàng gửi, doanh nghiệp (DN) phải cung cấp giấy tờ, chứng nhận liên quan; sản phẩm được anh trực tiếp trải nghiệm từ 1 - 28 ngày tùy tính chất. "Nếu tốt tôi mới đăng video review, còn nếu không thì gửi trả lại", anh nói.
Cũng kiếm thu nhập từ tiếp thị liên kết nhiều năm qua, anh Huỳnh Quang Minh, nhà khởi nghiệp trẻ đang sở hữu kênh TikTok có tên "Lép The Little Kid" với hơn 900.000 người theo dõi và 24 triệu lượt thích, nhận xét một trong những vấn đề lớn nhất hiện nay là nhiều người vẫn xem affiliate như công việc "làm nội dung vui vui trên mạng rồi có thêm tiền". Cũng nhiều người bắt đầu tự phát nên gần như không chuẩn bị gì, bởi vậy rủi ro dễ gặp đầu tiên là thuế. Cũng có người cho rằng tiền kiếm được từ YouTube, TikTok hay tiếp thị liên kết, đặc biệt khi nền tảng ở nước ngoài hoặc tiền chuyển thẳng về tài khoản cá nhân, thì không liên quan đến nghĩa vụ thuế trong nước. Nhưng thực tế không phải như vậy. Một khi đã phát sinh thu nhập, hoạt động này đã gắn với nghĩa vụ tài chính, thuế và nhiều trách nhiệm pháp lý khác.
Rủi ro tiếp theo là không hiểu pháp luật của chính ngành hàng mình quảng bá. Người làm mỹ phẩm có thể không biết sản phẩm được phép công bố có công dụng đến đâu; người quảng bá thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khỏe có thể không phân biệt được đâu là nội dung được phép nói và đâu là quảng cáo quá mức. Đáng lo hơn, nhiều nhà sáng tạo nội dung nhận "brief" (tạm hiểu là: bảng định hướng) từ nhãn hàng rồi mặc nhiên cho rằng mọi thông tin đã được kiểm tra đầy đủ.
Mỗi video livestream bán hàng đều có thể kéo theo trách nhiệm về thuế, quảng cáo và quyền lợi người tiêu dùng
ẢNH: LÊ NAM
Một tâm lý khác là sản phẩm đã bán trên sàn thương mại điện tử (TMĐT), thậm chí xuất hiện trong gian hàng chính hãng thì chắc chắn đã hoàn thiện mọi yêu cầu pháp lý. Cách hiểu này không phải lúc nào cũng đúng, bởi có trường hợp chính nhãn hàng cũng chưa hiểu đầy đủ quy định. Sản phẩm nhập khẩu có thể vẫn gặp vấn đề về nhãn phụ tiếng Việt, nguồn gốc hoặc các yêu cầu khác dù đã được bán trên nền tảng.
Tương tự với quảng cáo, người làm nội dung không thể đơn giản đọc lại nguyên văn những gì nhãn hàng cung cấp. Những nhóm hàng liên quan trực tiếp đến sức khỏe như thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm càng phức tạp do chịu nhiều quy định chuyên ngành. Ngay cả thực phẩm thông thường, thời trang hay hàng nhập khẩu cũng có yêu cầu về an toàn, nguồn gốc, nhãn hàng hóa, chất lượng mà người làm tiếp thị liên kết có thể không để ý. "Phần lớn người làm nội dung trên mạng hiện được đào tạo nhiều về quay dựng, tăng lượt xem, tối ưu nội dung và cách ra đơn; trong khi kiến thức về pháp luật, thuế, nguồn gốc sản phẩm lại hạn chế", anh Huỳnh Quang Minh thừa nhận.
Kiếm tiền trên mạng cần biết gì ?
Theo luật sư (LS) Nguyễn Hồ Hiếu Thuận, Giám đốc Công ty luật TNHH Thuận Hồ, Đoàn LS TP.HCM, người bán hàng online, KOC, KOL và người làm tiếp thị liên kết hiện đối mặt với 5 nhóm rủi ro chính: thuế; nguồn gốc, chất lượng hàng hóa; quảng cáo sai hoặc thổi phồng công dụng; xâm phạm sở hữu trí tuệ; và vi phạm quy định về dữ liệu cá nhân. Nhiều hành vi tưởng như "bình thường" trên mạng thực tế có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý. Chẳng hạn, tự ý lấy video của người khác để cắt ghép, gắn link bán hàng có thể liên quan đến quyền tác giả; dàn dựng trải nghiệm không có thật để thúc đẩy người xem mua hàng có thể vi phạm quy định về quảng cáo và bảo vệ người tiêu dùng. Có doanh thu từ bán hàng hoặc affiliate nhưng xem đây chỉ là "nghề tay trái" để bỏ qua nghĩa vụ thuế cũng tiềm ẩn rủi ro. Với những hành vi nghiêm trọng như cố tình che giấu doanh thu để trốn thuế, buôn bán hàng giả hoặc sử dụng thủ đoạn gian dối nhằm thu lợi, người vi phạm có thể không chỉ bị xử phạt hành chính mà còn bị xem xét trách nhiệm hình sự tùy tính chất, mức độ.
Hàng hóa, bưu kiện từ hoạt động mua bán trực tuyến ngày càng phổ biến
ẢNH: LÊ NAM
"Đặc biệt, quan niệm "chỉ review", "chỉ livestream" hay "chỉ gắn link" nên không phải chịu trách nhiệm khi sản phẩm có vấn đề là không chính xác. Việc không trực tiếp sản xuất sản phẩm không có nghĩa người quảng bá mặc nhiên được miễn trách nhiệm", LS Hiếu Thuận lưu ý.
Ông Nguyễn Minh Đức, Phó tổng thư ký Hiệp hội TMĐT Việt Nam, khuyến cáo người làm tiếp thị liên kết cần quan tâm ngay từ đầu 2 vấn đề lớn là thuế và pháp lý trong quảng cáo. Về thuế, mỗi người cần xác định rõ mình hoạt động dưới hình thức cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh hay DN để thực hiện đăng ký, kê khai phù hợp. Mỗi mô hình có cách xác định nghĩa vụ thuế, chi phí và phương thức kê khai khác nhau. Điều này đặc biệt quan trọng với những người làm tiếp thị liên kết quy mô lớn, phải bỏ tiền chạy quảng cáo, thuê nhân sự, sản xuất nội dung. Nếu không tính toán ngay từ đầu, doanh thu có thể cao nhưng lợi nhuận thực tế thấp, thậm chí thua lỗ sau khi trừ chi phí và thuế.
Vấn đề thứ hai là quảng cáo. Do trực tiếp tham gia giới thiệu, quảng bá sản phẩm, người làm tiếp thị liên kết phải tuân thủ luật Quảng cáo và các quy định chuyên ngành đối với từng nhóm hàng hóa. Với sản phẩm liên quan đến sức khỏe, thực phẩm bảo vệ sức khỏe hay ngành hàng có điều kiện, yêu cầu càng chặt chẽ. Nhà sáng tạo nội dung cũng không nên có tâm lý "nhãn hàng bảo nói gì thì nói nấy". Nếu biết thông tin quảng bá không có trong hồ sơ nhưng vẫn cố tình nói quá hoặc đưa nội dung thiếu căn cứ, người quảng bá cũng có thể phải chịu trách nhiệm với thông tin đưa đến người tiêu dùng.
Một nguy cơ khác là chất lượng mẫu gửi cho chủ kênh có thể khác trải nghiệm thực tế của khách hàng. Người làm nội dung được nhận mẫu tốt, quay "review" tích cực nhưng sau đó người tiêu dùng mua phải sản phẩm hoặc dịch vụ không tương xứng. Khi tranh cãi xảy ra, chủ kênh thường là người xuất hiện trước công chúng và chịu phản ứng đầu tiên. Đây là một trong những rủi ro lớn nhất của nghề; nhãn hàng có thể rút lui rất nhanh, nhưng gương mặt và uy tín của chủ kênh vẫn ở đó.
