Trước áp lực từ hóa đơn điện ngày càng cao, nhiều hộ gia đình đã chọn lắp đặt hệ thống điện mặt trời tự sản, tự tiêu. Tuy nhiên, tại nhiều tỉnh, thành, người dân vẫn gặp không ít khó khăn do phải hoàn tất nhiều thủ tục từ thông báo với điện lực, Sở Công Thương, đến phòng cháy chữa cháy hay giấy phép xây dựng.
Nhiều người cho rằng yêu cầu chỉ cần thông báo nhưng thực tế lại phải xin phép và hoàn tất nhiều thủ tục rườm rà.
Thủ tục thông báo bị biến tướng?
Liên quan đến vấn đề này, trao đổi với phóng viên báo Dân trí, ông Trần Quốc Tâm, Giám đốc Công ty cổ phần Năng lượng LITHACO, cho rằng vấn đề hiện nay không nằm ở việc thông báo, mà ở chỗ thủ tục đang bị biến tướng thành một "rừng" rào cản, lạc hậu so với công nghệ hiện nay.
Dẫn Điều 15, 21, 23 và 24 của Nghị định 58/2025, ông cho biết để “thông báo” một hệ thống điện mặt trời mái nhà nhỏ lẻ, chủ đầu tư phải gửi hồ sơ đến Sở Công Thương, Sở Xây dựng, Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy, EVN và cả Sở Nông nghiệp và Môi trường.
"Ngoài ra có rất nhiều quy định mơ hồ, chẳng hạn điều 24 quy định "hồ sơ hoàn thành công trình xây dựng theo pháp luật về xây dựng, các văn bản chấp thuận nghiệm thu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về xây dựng, bảo vệ môi trường, phòng cháy chữa cháy", vị này chia sẻ.
Ông Tâm cho rằng Bộ Công Thương lấy lý do "nguồn điện không ổn định, cần EVN quản lý để đảm bảo an toàn lưới điện”, điều này có thể đúng với hệ thống on - grid (điện mặt trời kết nối trực tiếp với lưới điện quốc gia) thế hệ cũ, nhưng đã lỗi thời với hệ thống điện mặt trời thế hệ tiếp theo (hybrid + pin lưu trữ).
Hệ thống điện mặt trời lắp trên mái nhà người dân ở Quảng Trị (Ảnh: EVN).
"Hệ thống hybrid (kết hợp giữa lưới điện và pin lưu trữ) có thể hoạt động độc lập khi lưới điện gặp sự cố, không những không gây bất ổn cho lưới điện mà còn hỗ trợ lưới điện. Các hệ thống hiện đại thậm chí có thể trở thành “nhà máy điện ảo” (VPP) - điều tiết, lưu trữ, cung cấp điện, giảm áp lực cho lưới điện và nhà máy truyền thống", ông nói.
Cần thông báo nhưng đơn giản hóa thủ tục, hướng dẫn rõ ràng
Theo ông Tâm, nếu thủ tục vẫn phức tạp, mục tiêu 50% hộ dân lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu sẽ khó hoàn thành. Ông cho rằng Bộ Công Thương cần có chính sách ưu đãi cho hệ thống kết hợp pin lưu trữ, đơn giản hóa thủ tục trong kỷ nguyên số, chỉ cần “một cửa điện tử” với thông tin thiết bị chính và bản vẽ thiết kế.
Mới đây trong văn bản kiến nghị mới nhất, Hiệp hội Năng lượng tái tạo TPHCM cũng khẳng định quy định hiện nay gây nhiều khó khăn cho người dân lắp điện mặt trời mái nhà.
Ví dụ, mẫu thông báo lắp đặt (mẫu 01) phải gửi cùng lúc đến nhiều cơ quan như Sở Công Thương, điện lực, PCCC, xây dựng, môi trường… biến thủ tục “thông báo” thành “xin phép trá hình”.
Hiệp hội này cho rằng với hộ gia đình lắp đặt hệ thống dưới 100kW, không nên yêu cầu giấy phép xây dựng, hồ sơ phòng cháy chữa cháy hay hồ sơ môi trường.
Hồ sơ chỉ cần đơn giản gồm thông báo theo mẫu 01 và một số thông tin kỹ thuật cơ bản như sơ đồ đấu nối, thông số inverter (tập hợp các chỉ số kỹ thuật của bộ biến tần), thông tin chủ hộ. Cơ quan tiếp nhận duy nhất là điện lực địa phương hoặc Sở Công Thương.
TS Nguyễn Huy Hoạch, thành viên Hội đồng Khoa học Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, cho rằng một hộ dân lắp điện mặt trời mái nhà công suất 5-10 kWp cần thông báo với EVN, nhưng ông không đồng tình với việc đề xuất xử phạt nếu hộ dân không thông báo.
Hệ thống điện mặt trời mái nhà ở Lâm Đồng (Ảnh: Dương Phong).
"EVN muốn có thông báo từ người dân để chủ động nắm tổng công suất và vị trí lắp đặt điện mặt trời mái nhà theo từng địa phương. Tuy nhiên, đây là cách làm chủ động, trong khi đó, hệ thống điều độ vẫn có thể theo dõi một cách thụ động", ông Hoạch giải thích.
Ông nhấn mạnh, một số nguồn điện như thủy điện hay diesel có thể khởi động rất nhanh, tức EVN có thể dùng ngay khi cần bổ sung điện cho lưới. Trong khi đó, các nhà máy nhiệt điện (dùng than, dầu, khí) cần thời gian vài giờ để đốt lò và đạt công suất vận hành.
Vì vậy, nếu không biết trước tổng công suất điện mặt trời mái nhà, EVN không thể lập kế hoạch điều phối đủ nguồn điện, dẫn đến nguy cơ thiếu điện vào giờ cao điểm. Khi điện mặt trời mái nhà phát triển mạnh nhưng hệ thống lưu trữ chưa hoàn thiện, nếu EVN không có nguồn dự phòng, gánh nặng vận hành và chi phí sẽ tăng đáng kể.
"Vào buổi trưa, điện mặt trời cung cấp đủ, các tổ máy nhiệt điện chạy không tải; đến tối, khi người dân dùng điện lưới trở lại, các nhà máy phải khởi động ngay để bù điện, khiến EVN tốn nhiều chi phí. Vì vậy, việc người dân thông báo trước giúp cho tập đoàn chủ động chuẩn bị hệ thống dự phòng, giảm rủi ro và vận hành hiệu quả", ông Hoạch nói.
Trước đó, nói về thắc mắc của người dân tại sao lắp điện mặt trời mái nhà phải thông báo, đăng ký với đơn vị điện lực, ông Phạm Nguyên Hùng, Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), cho biết, điện mặt trời mái nhà khác với các thiết bị gia dụng như điều hòa, đèn.
Theo ông, tấm pin điện mặt trời mái nhà sản xuất ra điện và nguồn điện này không ổn định do phụ thuộc nhiều vào thời tiết như mây, mưa, nắng. Để đảm bảo chất lượng điện năng ổn định, hệ thống điện mặt trời mái nhà cần được đấu nối và hỗ trợ bởi lưới điện quốc gia. Do đó, các dự án lớn phải thực hiện đăng ký. Các hệ thống nhỏ lẻ cần thông báo để ngành điện có cơ sở quản lý nhu cầu và hệ thống...
