Các doanh nghiệp bán xăng dầu dự kiến sẽ được quyền điều chỉnh giá bán lẻ - Ảnh: P.SƠN
Theo dự thảo nghị định, quyền tự quyết giá xăng dầu sẽ được trao cho các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối xăng dầu. Ngoài ra, các cửa hàng bán lẻ độc lập, là những hệ thống bán lẻ không trực thuộc các thương nhân đầu mối, phân phối hay đại lý xăng dầu, cũng sẽ có quyền được tự quyết giá.
Việc điều chỉnh sẽ dựa trên công thức giá được Bộ Công Thương quy định, doanh nghiệp tính toán và xác định giá bán lẻ, công bố công khai niêm yết giá trên thị trường
Giá xăng dầu phản ánh đúng với diễn biến giá thế giới
Ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) - cho hay loại hình cửa hàng bán lẻ độc lập sẽ được lấy hàng linh hoạt từ nhiều thương nhân.
Theo đó, hệ thống này sẽ đảm nhận vai trò nhà bán lẻ độc lập, được tự quyết và điều chỉnh giá bán lẻ dựa trên chi phí giá đầu vào, không trực thuộc các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối.
Theo ông Linh, với việc cho phép doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu được tự quyết giá bán lẻ, cơ quan chức năng sẽ kiểm tra, kiếm soát giá xăng dầu và giám sát giá bán lẻ trên cơ sở kê khai, niêm yết giá và hậu kiểm.
Cụ thể, doanh nghiệp xăng dầu bắt buộc sẽ phải công khai niêm yết giá, kết nối dữ liệu về giá, sản lượng xăng dầu và các thông tin liên quan với Sở Công Thương và hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia.
"Từ 1-3 tất cả các Sở Công Thương, thương nhân phân phối, thương nhân đầu mối sẽ báo cáo online với hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia. Dữ liệu này bắt buộc phải gửi sang cơ sở dữ liệu quốc gia do Bộ Công an quản lý. Với 17.200 cửa hàng trên cả nước sẽ được quản lý bởi bản đồ hạ tầng thương mại, giúp giám sát kê khai giá của doanh nghiệp khi phân phối xăng dầu", ông Linh cho hay.
Việc cho doanh nghiệp được quyền tự quyết giá trong bối cảnh giá xăng dầu có nhiều biến động như thời gian qua được đánh giá là phù hợp để phản ánh diễn biến thị trường.
Một thương nhân kinh doanh xăng dầu tại TP.HCM cho hay, thị trường xăng dầu thời gian qua diễn biến theo xu hướng giảm mạnh. Liên tục trong ba tháng qua mức giá giảm mạnh đã đưa mặt hàng này xuống mức thấp nhất trong gần 5 năm.
Thực tế này khiến nhiều doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu chịu lỗ nặng, từ thương nhân đầu mối, phân phối nên các nhà bán lẻ bị giảm chiết khấu, kéo theo các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu cũng lỗ nặng.
Trong thực tế, liên tục trong suốt hai tháng qua, mức chiết khấu chỉ còn từ 300 - 500 đồng, trong khi doanh nghiệp vẫn phải đảm bảo nguồn cung, gặp nhiều khó khăn trong việc đảm bảo duy trì kinh doanh và chi phí đầu vào.
"Do đó, việc trao quyền tự quyết giá cho doanh nghiệp sẽ giúp giá xăng dầu được phản ánh đúng với diễn biến giá thế giới để có tính cạnh tranh cao hơn, giá theo thị trường hơn", vị này nói.
Người tiêu dùng được chọn nơi bán giá rẻ
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam - cho rằng việc trao quyền tự quyết giá với doanh nghiệp xăng dầu lẽ ra được làm từ lâu, bởi về nguyên tắc tính giá của mọi loại hàng hóa đều phải dựa trên giá vốn, cộng với chi phí và lợi nhuận.
Tuy nhiên, việc Nhà nước định giá, trong đó có các yếu tố như giá vốn, chi phí định mức (giao động hơn 1.000 đồng/lít) và lợi nhuận định mức (300 đồng/lít), theo chu kỳ điều chỉnh trong bảy ngày, khiến cho giá xăng dầu không theo thị trường.
Ông Bảo dẫn chứng, thời gian quan giá xăng dầu xuống ở mức rất thấp từ 10 - 15%, nguồn cung dồi dào, song với cơ chế điều chỉnh giá như hiện nay, cộng với quy định tồn kho 20 ngày, khiến doanh nghiệp phải luôn bán ra với giá thấp hơn giá vốn, gây lỗ.
Hay có những thời điểm doanh nghiệp lãi lớn nhưng không có động lực giảm giá bán lẻ khi vẫn "neo" theo giá do Nhà nước quy định. "Do đó, việc để doanh nghiệp tự quyết giá sẽ thúc đẩy thị trường cạnh tranh đến khâu bán lẻ là người tiêu dùng cuối cùng", ông Bảo khẳng định.
Tuy nhiên, một số doanh nghiệp cũng lo ngại rằng dù quyền tự quyết giá được trao cho doanh nghiệp, nhưng với thị phần xăng dầu nằm trong tay một số doanh nghiệp lớn như Petrolimex, PVOil, giá xăng dầu thường sẽ "neo" theo doanh nghiệp có thị phần lớn trên thị trường.
Vị lãnh đạo doanh nghiệp xăng dầu tại Đông Nam Bộ cho hay, cơ chế giá hiện nay là theo giá trần được Nhà nước quy định, nên mặc dù doanh nghiệp có thể giảm giá, nhưng sẽ không có động lực để giảm do vẫn "neo theo giá trần".
Tương tự, với cơ chế mới dù doanh nghiệp được quyền tự quyết giá, nhưng có thể vẫn sẽ "neo" theo giá bán lẻ của doanh nghiệp có thị phần lớn nhất. Vì vậy, mức độ cạnh tranh trên thị trường không cao.
Trong khi đó, theo một chuyên gia lĩnh vực xăng dầu, khi được điều chỉnh giá, các doanh nghiệp sẽ phải tính toán kỹ lưỡng trên cơ sở giá vốn, chi phí kinh doanh, lợi nhuận để làm sao cạnh tranh được. Lúc đó các doanh nghiệp phải nhìn nhau để đưa ra mức giá phù hợp.
Bởi nếu định giá quá cao sẽ khó mà cạnh trạnh, tức là mới vận hành giá theo quy luật thị trường. "Khi đó, người dân sẽ thấy có nhiều giá trên thị trường và được lựa chọn mua ở những nơi có giá tốt, càng tạo sức ép cho doanh nghiệp và thị trường cạnh tranh hơn", vị này nhận định.
Theo ông Bùi Ngọc Bảo, công thức tính giá đã được quy định tại nghị định kinh doanh xăng dầu, sẽ làm căn cứ để các cơ quan chức năng kiểm tra, kiểm soát giá, tránh việc doanh nghiệp "tự tung tự tác" tăng giá bất hợp lý hoặc đưa ra mức giá không phù hợp với thị trường.
Hơn nữa, xăng dầu cũng là mặt hàng nằm trong diện bình ổn giá, nên khi có biến động giá thế giới theo hướng tăng, tác động đến kinh tế vĩ mô, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và người dân, các công cụ bình ổn giá sẽ được phát huy để đảm bảo giá vận hành theo thị trường và tránh những cú sốc khi giá xăng dầu "thả nổi".
