Bộ Công Thương vừa hoàn thiện Dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu. Điểm cải cách mang tính bước ngoặt trong dự thảo lần này là đề xuất trao quyền tự quyết định giá bán lẻ cho các thương nhân kinh doanh xăng dầu theo vận hành của cơ chế thị trường, thay vì Nhà nước trực tiếp can thiệp định kỳ như hiện nay.
Tuy nhiên, việc giao quyền định giá vẫn đi kèm các khung hành lang pháp lý nghiêm ngặt và chịu sự thanh tra, kiểm soát chặt chẽ từ các cơ quan quản lý Nhà nước.
Phân định rõ thẩm quyền tự quyết giá cho từng nhóm doanh nghiệp
Căn cứ khoản 1 Điều 27 dự thảo, giá bán buôn cũng như giá bán lẻ xăng dầu (trong và ngoài hệ thống) sẽ do thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối độc lập tự thực hiện dựa trên quy định pháp luật về giá. Cụ thể:
Ảnh tạo bởi AI
Thương nhân đầu mối: Tự xác định và ban hành giá bán dựa trên công thức chung quy định tại Điều 28 (xác định theo Nghị định 296/2026/NĐ-CP).
Thương nhân phân phối độc lập (không thuộc hệ thống đầu mối): Được toàn quyền tự ấn định giá bán lẻ ra thị trường.
Thương nhân phân phối phụ thuộc hệ thống đầu mối: Được phép quyết định giá bán nhưng trần giá không được vượt quá mức giá bán lẻ mà thương nhân đầu mối cấp hàng đã niêm yết.
Riêng tại các khu vực đặc thù như địa bàn xa cảng, xa kho chứa đầu mối hay xa cơ sở sản xuất, giá bán lẻ (hoặc giá bán buôn đối với dầu mazut) do đơn vị phân phối độc lập ấn định không được phép vượt quá mức giá trần cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa phương và cùng thời điểm đó.
Công thức cấu thành giá bán lẻ xăng dầu mới
Theo Điều 28 của bản dự thảo, mức giá bán lẻ xăng dầu sẽ được tính toán minh bạch dựa trên công thức:
Ảnh tạo bởi AI
Trong mô hình này, các yếu tố như giá mua, chi phí tạo nguồn (dù nhập khẩu hay thu mua nội địa) và lợi nhuận sẽ do doanh nghiệp tự hạch toán theo thực tế vận hành.
Sau mỗi lần điều chỉnh giá, thương nhân đầu mối phải kê khai giá bán lẻ với Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh nơi có hệ thống phân phối; thương nhân phân phối độc lập phải kê khai với UBND nơi đặt trụ sở chính và địa phương có hệ thống phân phối.
Đối với chi phí kinh doanh định mức (chi phí lưu thông trong nước), Nhà nước vẫn giữ vai trò kiểm soát thông qua mức sàn do Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Tài chính công bố. Chỉ số chi phí này sẽ được cập nhật định kỳ hằng năm dựa trên Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và được rà soát, công bố lại theo chu kỳ 03 năm một lần.
Bước chuyển từ "Nhà nước điều hành" sang "Doanh nghiệp tự tính toán"
So với quy định hiện hành (các Nghị định 83/2014/NĐ-CP, Nghị định 95/2021/NĐ-CP và Nghị định 80/2023/NĐ-CP đang áp dụng cơ chế Nhà nước tính giá cơ sở và điều hành định kỳ vào thứ Năm hằng tuần), dự thảo mới thể hiện sự thay đổi căn bản về tư duy quản lý.
Thẩm quyền ấn định giá được chuyển giao trực tiếp cho doanh nghiệp chủ động tính toán và công bố. Ở chiều ngược lại, cơ quan quản lý chuyển từ vai trò "ấn định giá" sang "giám sát vận hành" thông qua công thức khung, quy trình kê khai giá, kết nối dữ liệu số, kiểm tra định kỳ và thực hiện các biện pháp bình ổn thị trường khi cần thiết.
Bộ Công Thương cũng đề xuất tiêu chí cụ thể nhằm nhận diện các đợt biến động bất thường của thị trường xăng dầu trong dự thảo quy định mới. Theo đó, thị trường được xác định rơi vào trạng thái bất thường khi giá bán lẻ ghi nhận đà tăng hoặc giảm liên tục từ 1 đến 4 tuần, biến động cực mạnh trong ngắn hạn, hoặc đạt mức điều chỉnh cộng dồn từ 15% đến 20% trở lên. Đây là những ngưỡng cảnh báo nguy cơ gây ảnh hưởng trực tiếp đến chỉ số lạm phát, chi phí vận hành doanh nghiệp và đời sống sinh hoạt của người dân.
Nhằm bảo đảm căn cứ cho công tác điều tiết, cơ quan chức năng sẽ chủ động thu thập, cập nhật số liệu về giá bán lẫn sản lượng từ các thương nhân đầu mối có tổng quy mô thị phần nắm giữ trên 70% sản lượng tiêu thụ toàn quốc. Trường hợp kích hoạt cơ chế bình ổn, Bộ Công Thương sẽ áp dụng đồng bộ các giải pháp can thiệp bao gồm: điều phối nguồn cung nội địa, yêu cầu các doanh nghiệp bảo đảm chuỗi cung ứng, phối hợp sử dụng các công cụ thuế, phí và Quỹ Bình ổn giá (nếu có), đồng thời siết chặt thanh tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Lưu ý: Đây là nội dung thuộc Dự thảo (bản cập nhật ngày 20/7/2026) do Bộ Công Thương chủ trì biên soạn và hiện đang trong quá trình lấy ý kiến, chưa được thông qua. Do đó, giá bán lẻ xăng dầu vẫn tiếp tục thực hiện theo cơ chế điều hành giá hiện hành cho đến khi văn bản chính thức được ban hành và có hiệu lực pháp lý.
