Nên mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp thế nào?

Mở rộng DPPA kèm năng lực hệ thống truyền tải

Sau gần 2 năm ban hành cơ chế DPPA, theo Bộ Công thương, đến nay mới chỉ có một trường hợp tham gia theo hình thức mua bán điện qua lưới điện quốc gia là nhà máy Samsung Thái Nguyên. Trong bối cảnh điện gió, điện mặt trời phát triển mạnh và nhu cầu sử dụng điện sạch của doanh nghiệp, đặc biệt tại các khu công nghiệp, ngày càng gia tăng, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 253/2025 cho phép mở rộng đối tượng tham gia cơ chế DPPA là các đơn vị bán lẻ điện tại khu công nghiệp, khu công nghệ, nhằm tạo điều kiện để nhiều khách hàng sử dụng điện lớn tiếp cận nguồn điện tái tạo, góp phần thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh theo chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Tiếp tục hiện thực hóa định hướng này, tại dự thảo luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Điện lực, Bộ Công thương đề xuất mở rộng hơn nữa đối tượng tham gia cơ chế DPPA. Theo đó, ngoài khách hàng sử dụng điện lớn trong khu, cụm công nghiệp, dự thảo bổ sung thêm đơn vị bán lẻ điện và đơn vị phát điện được tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp.

Ảnh: Nhật Thịnh

Đánh giá về đề xuất này, chuyên gia năng lượng Ngô Đức Lâm, nguyên Phó viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công thương), cho rằng đây là bước đi phù hợp lộ trình phát triển thị trường điện cạnh tranh, chuyển dần từ thị trường bán buôn sang thị trường bán lẻ cạnh tranh thay vì duy trì mô hình một đơn vị mua buôn điện như trước. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh việc mở rộng chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đi kèm điều kiện kỹ thuật của hệ thống điện.

"Khó khăn lớn nhất hiện nay là các nguồn điện tham gia DPPA chủ yếu là năng lượng tái tạo, vốn phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Điện mặt trời phát mạnh vào buổi trưa khi nhu cầu thấp, trong khi buổi tối - thời điểm phụ tải tăng cao - lại không có nguồn phát. Điều này gây áp lực lớn cho công tác điều độ hệ thống. Thế nên, chỉ những khu vực có lưới điện đủ khả năng tiếp nhận hoặc được đầu tư các giải pháp như hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), thủy điện tích năng mới có thể triển khai DPPA hiệu quả", ông Ngô Đức Lâm phân tích.

Cùng với việc đầu tư các giải pháp lưu trữ điện, chuyên gia này đề xuất bước đầu cho phép khách hàng lớn hoặc khu công nghiệp đủ điều kiện đầu tư đường dây đấu nối trực tiếp với nhà máy điện để giảm áp lực lên lưới truyền tải hiện hữu. Trường hợp vẫn sử dụng lưới điện của Tập đoàn Điện lực VN (EVN) thì đơn vị truyền tải sẽ cung cấp dịch vụ và thu phí truyền tải theo đúng nguyên tắc của thị trường điện cạnh tranh. "Trong giai đoạn đầu, việc mở rộng DPPA có thể tạo ra xung đột lợi ích với EVN, song vấn đề này sẽ giảm dần khi thị trường điện phát triển hoàn chỉnh. Khi đó, vai trò của EVN sẽ tập trung nhiều hơn vào vận hành hệ thống và cung cấp dịch vụ truyền tải, thay vì vừa là đơn vị mua buôn vừa bán điện như hiện nay", ông bổ sung.

Mở rộng theo lộ trình

Dù ủng hộ việc mở rộng cơ chế DPPA, chuyên gia Ngô Đức Lâm lưu ý cần triển khai từng bước, trên cơ sở đánh giá đầy đủ tác động và khả năng đáp ứng của hệ thống điện. Bởi đối với lĩnh vực bán lẻ điện, đặc biệt là mạng lưới cung cấp điện đến từng hộ dân, việc để nhiều doanh nghiệp tự đầu tư hệ thống đường dây riêng là rất khó khả thi. Thay vào đó, các đơn vị bán lẻ nên cùng sử dụng hạ tầng lưới điện hiện hữu và cạnh tranh thông qua chất lượng dịch vụ, giá bán và hiệu quả kinh doanh. Vì thế, mở rộng DPPA cần có lộ trình phù hợp, tránh gây xáo trộn cho hệ thống điện.

Chuyên gia năng lượng, TS Nguyễn Huy Hoạch - thành viên Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng VN, nói việc mở rộng DPPA đặt ra câu hỏi liệu VN đã đủ điều kiện để vận hành cơ chế này trên quy mô lớn hay chưa khi thị trường điện cạnh tranh đang trong quá trình hoàn thiện? Bởi nếu số lượng khách hàng tham gia DPPA tăng nhanh mà cơ chế phân bổ chi phí hệ thống chưa được điều chỉnh tương ứng, gánh nặng chi phí có thể dịch chuyển sang các nhóm khách hàng còn lại. Hơn nữa, nguồn điện từ mặt trời và gió có đặc tính biến động theo thời tiết. Nên cho dù hợp đồng thương mại được ký kết giữa nhà phát điện và khách hàng, hệ thống điện quốc gia vẫn phải bảo đảm cân bằng cung - cầu trong mọi thời điểm. Điều này đòi hỏi phải có đủ nguồn điện linh hoạt, công suất dự phòng và các dịch vụ phụ trợ để duy trì vận hành an toàn. Nếu các nguồn lực này chưa được phát triển đồng bộ, việc mở rộng DPPA với quy mô lớn có thể làm gia tăng áp lực đối với công tác điều độ.

"Kinh nghiệm quốc tế cũng như thực tiễn cải cách ngành điện ở VN cho thấy phát triển DPPA và thị trường điện cạnh tranh cần được triển khai đồng thời, bổ trợ cho nhau. Vì vậy, nên vừa từng bước mở rộng cơ chế này, vừa tiếp tục hoàn thiện các cấu phần còn thiếu của thị trường điện. Trong giai đoạn hiện nay, việc mở rộng DPPA vẫn nên ưu tiên các khách hàng sử dụng điện lớn, có nhu cầu thực sự về điện sạch để phục vụ sản xuất, xuất khẩu và thực hiện các cam kết giảm phát thải. Việc mở rộng quá nhanh tới các nhóm khách hàng nhỏ khi cơ chế giám sát, thanh toán và phân bổ chi phí hệ thống chưa hoàn thiện có thể làm gia tăng chi phí quản lý và phát sinh nguy cơ lợi dụng chính sách", ông Hoạch đề xuất và khuyến nghị VN nên tiếp tục mở rộng DPPA nhưng theo lộ trình phù hợp với năng lực quản lý và khả năng vận hành của hệ thống điện; đồng thời đẩy nhanh hoàn thiện các cấu phần còn thiếu của thị trường điện như thị trường dịch vụ phụ trợ, cơ chế thanh toán công suất, thị trường bán buôn và bán lẻ điện cạnh tranh. Đây là điều kiện để các giải pháp mới như hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), chương trình điều chỉnh phụ tải (DR), nhà máy điện ảo (VPP) và các đơn vị tổng hợp nguồn lực phát huy hiệu quả trong vận hành hệ thống điện. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế phân bổ chi phí hệ thống theo nguyên tắc công bằng, minh bạch, không thu phí trùng và xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với các dịch vụ truyền tải, qua đó vừa bảo đảm cạnh tranh bình đẳng giữa các nhóm khách hàng, vừa tạo nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng điện lực.

"Mỗi bước mở rộng DPPA cần trở thành động lực thúc đẩy hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, thay vì chờ mọi điều kiện hoàn hảo mới triển khai. Nếu được triển khai theo lộ trình phù hợp, DPPA không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng điện sạch của doanh nghiệp mà còn tạo động lực thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh phát triển theo hướng minh bạch, hiệu quả và phù hợp với quá trình chuyển dịch năng lượng", TS Nguyễn Huy Hoạch nhấn mạnh. 

//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; } // Lấy phần tử giữa bài để chèn widget: ưu tiên figure, sau đó p không nằm trong figure function tnDetailFindMidElement(rootSelector) { var root = document.querySelector(rootSelector); if (!root) return null; var figures = Array.from(root.querySelectorAll('figure')); var paragraphs = Array.from(root.querySelectorAll('p')).filter(function (p) { return !p.closest('figure'); }); var elements = figures.concat(paragraphs); return elements.length ? elements[Math.floor(elements.length / 2)] : null; } if (window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden)) { if (!laNuocNgoai) { (function (w, q) { w[q] = w[q] || []; w[q].push(["_mgc.load"]); })(window, "_mgq"); } } (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; // chỉ chạy khi laNuocNgoai true var target = tnDetailFindMidElement('div.detail-cmain'); if (!target || !target.parentNode) return; var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = 'taboola-mid-article-widget'; target.parentNode.insertBefore(newDiv, target.nextSibling); window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); })();