Trong thế giới của những món đồ xa xỉ, nếu siêu xe mất giá theo thời gian hay kim cương có thể bị làm giả phòng thí nghiệm, thì thảm Ba Tư (Persian carpet) của Iran lại đi ngược lại mọi quy luật. Một tấm thảm Isfahan hay Tabriz cao cấp có thể có giá từ vài trăm ngàn đến hàng triệu USD (khoảng vài chục tỷ VNĐ), tương đương với một căn biệt thự hạng sang tại những thành phố đắt đỏ nhất thế giới. Đối với giới siêu giàu, việc sở hữu một tấm thảm Iran không chỉ là trang trí nội thất, mà là sở hữu một "di sản sống" có khả năng tăng giá trị theo năm tháng.
Điều gì khiến một vật dụng trải sàn lại có mức giá không tưởng như vậy? Câu trả lời nằm ở sự kiên nhẫn đến mức cực đoan của các nghệ nhân Iran. Để tạo ra một tấm thảm tơ lụa thượng hạng, người thợ phải thắt hàng triệu nút thắt thủ công.
Một tấm thảm có kích thước trung bình với mật độ nút thắt dày đặc có thể ngốn của các nghệ nhân từ 5 đến 10 năm, thậm chí là 20 năm lao động liên tục. Có những gia đình nghệ nhân tại Iran đã dành cả hai thế hệ chỉ để hoàn thành duy nhất một tác phẩm để đời.
Người nghệ nhân có thể dành nửa đời người để dệt nên một tấm thảm
Chất liệu cũng là yếu tố đẩy giá trị của những tấm thảm này lên hàng xa xỉ phẩm. Sợi len được lấy từ những con cừu chăn thả trên vùng núi cao, nơi khí hậu khắc nghiệt giúp lông cừu có độ bền và độ bóng tự nhiên cao nhất. Sợi tơ tằm cũng phải là loại tơ thượng hạng, được nhuộm bằng các loại màu chiết xuất hoàn toàn từ thiên nhiên như vỏ lựu, rễ cây chàm hay hoa nghệ tây. Những loại màu nhuộm tự nhiên này có đặc tính lạ lùng là càng dùng lâu, màu sắc càng trở nên trầm mặc và sang trọng hơn chứ không hề phai nhạt như màu công nghiệp.
Mỗi tấm thảm Iran là một độc bản, không bao giờ có tấm thứ hai giống hệt. Các hoa văn trên thảm không đơn thuần là họa tiết trang trí mà là những mật mã văn hóa, những câu chuyện lịch sử hoặc triết lý về thiên đường của người Ba Tư cổ đại. Độ phức tạp của các họa tiết này lớn đến mức người thợ phải vừa dệt vừa đọc "bản nhạc" - một loại ký xướng âm riêng biệt để ghi nhớ thứ tự các màu sắc và nút thắt. Chỉ cần một sai sót nhỏ ở năm thứ năm của quá trình dệt, toàn bộ giá trị của tấm thảm có thể bị sụt giảm nghiêm trọng.
Mỗi nút thắt trên thảm là một câu chuyện
Tính thanh khoản và khả năng bảo tồn giá trị cũng là lý do khiến giới tài phiệt săn đón món đồ này. Tại các sàn đấu giá danh tiếng như Christie's hay Sotheby's, những tấm thảm Iran cổ thường xuyên lập kỷ lục về giá. Vào năm 2013, một tấm thảm Clark Sickle-Leaf của Iran đã được bán với mức giá kinh ngạc là 33,8 triệu USD (khoảng 845 tỷ VNĐ). Điều này minh chứng cho việc thảm Ba Tư là một kênh đầu tư an toàn và đẳng cấp, một loại "vàng ròng" mà người ta có thể chạm vào và bước đi bên trên mỗi ngày.
Tấm thảm Clark Sickle-Leaf
Ngày nay, dù công nghệ dệt máy phát triển vượt bậc, nhưng giá trị của những tấm thảm dệt tay từ Iran vẫn đứng vững ở đỉnh cao. Sự xa xỉ không nằm ở thương hiệu hào nhoáng, mà nằm ở hàng chục năm thanh xuân của người nghệ nhân hội tụ trong từng sợi tơ. Với giới siêu giàu, việc chờ đợi hàng thập kỷ để nhận về một tác phẩm hoàn mỹ là một trải nghiệm thượng lưu mà không một dây chuyền sản xuất công nghiệp nào có thể mang lại.
