Một số tàu hàng gần đây đã trả tới 5 triệu USD (130 tỷ VNĐ) để được đi qua kênh đào Panama. Mức phí kỷ lục này cho thấy nhu cầu vận tải tăng mạnh trong bối cảnh xung đột tại Iran làm gián đoạn các tuyến năng lượng và thời tiết cực đoan hạn chế số tàu có thể qua Panama.
Kênh đào dài khoảng 80 km, nối Đại Tây Dương và Thái Bình Dương, "gánh vác" gần 6% thương mại toàn cầu. Khi các tuyến vận tải biển bị xáo trộn, khả năng tiếp cận tuyến đường này ngày càng trở nên quan trọng đối với các hãng vận tải.
"Một số tàu đã trả 4-5 triệu USD để được đi qua", Ilya Espino de Marotta, người vừa được bổ nhiệm làm quản trị viên kênh đào Panama, cho biết. Bà gọi đây là những mức giá kỷ lục.
Một số tàu đã đưa ra mức giá hơn 1 triệu USD tại các cuộc đấu giá trong mùa hè. Trong khi đó, giá đấu giá trung bình chỉ khoảng 150.000 USD trong giai đoạn tháng 10/2025 đến tháng 3/2026.
"Thị trường quyết định giá", Espino de Marotta nói. Bà cho rằng không loại trừ khả năng các mức giá 2-3 triệu USD sẽ tiếp tục xuất hiện.
Phần lớn các hãng vận tải đặt lịch qua kênh đào trước nhiều tháng. Cơ chế đặt chỗ này chiếm khoảng 90% tổng lượng tàu qua hệ thống gồm các âu tàu và hồ nhân tạo.
Giá đặt chỗ thường phụ thuộc vào loại và khối lượng hàng hóa. Chi phí quá tăng có thể được chuyển sang giá cước vận tải, hàng hóa và cuối cùng là giá mà người tiêu dùng phải trả.
Ngoài các suất đặt trước, nhà chức trách giữ lại một số suất để đấu giá cho những tàu cần qua kênh đào trong thời gian ngắn. Giá khởi điểm hiện là 100.000 USD và mức trung bình trong mùa này khoảng 380.000 USD.
Theo Espino de Marotta, những mức giá lên tới hàng triệu USD gần đây chủ yếu đến từ các tàu cần đi qua vào một ngày cụ thể và sẵn sàng trả cao để có được suất.
LNG quay trở lại kênh đào
Kênh đào Panama là tuyến vận chuyển quan trọng đối với dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Bờ Vịnh Mỹ sang châu Á. Tuyến này cũng được sử dụng để vận chuyển ngũ cốc Mỹ, rượu vang Chile và hàng tiêu dùng Trung Quốc tới các thị trường lớn của Mỹ như New York.
Mỹ là nước sử dụng kênh đào nhiều nhất, tiếp theo là Trung Quốc.
Xung đột giữa Mỹ và Iran trong năm nay đã làm thay đổi các tuyến vận tải năng lượng, trong bối cảnh nhu cầu LNG của châu Á tăng lên và các chuyến hàng từ các cảng ở Bờ Vịnh Mỹ phải tìm đường tới thị trường này.
"Thị trường năng lượng đang thiếu hụt và tình trạng này ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt tại châu Á", Peter Sand, trưởng bộ phận phân tích của nền tảng dữ liệu hàng hải Xeneta, cho biết.
Theo Sand, các tàu chở khí thường ít đặt lịch qua kênh đào trước nhiều tháng. Điều này khiến nhu cầu sử dụng các suất đấu giá có thể tăng khi các tuyến vận chuyển bị gián đoạn đột ngột.
Tàu LNG từng giảm sử dụng kênh đào sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine năm 2022, khi nhu cầu khí đốt của châu Âu tăng mạnh. Tuy nhiên, LNG đang quay trở lại tuyến này khi các chuyến hàng từ Trung Đông sang châu Á bị ảnh hưởng bởi xung đột tại khu vực, Espino de Marotta cho biết.
Lượng tàu qua kênh đào tăng trong khoảng 3-4 tháng đầu năm, lên 38-41 lượt mỗi ngày, so với 34-36 lượt trước khi xung đột leo thang.
Nhưng nhà chức trách gần đây đã giảm số lượt quá cảnh xuống còn 32 tàu mỗi ngày do điều kiện thời tiết cực đoan liên quan đến chu kỳ El Niño.
Hạn hán làm giảm công suất
Kênh đào Panama phụ thuộc vào nước mưa để vận hành hệ thống âu tàu. Các âu tàu nâng tàu lên gần 27 mét so với mực nước biển để đưa tàu vào tuyến đường thủy, sau đó hạ tàu xuống ở đầu bên kia.
Hạn hán có thể làm mực nước hồ Gatún, hồ chứa chính của kênh đào, giảm mạnh. Khi đó, các tàu phải giảm tải để tránh mắc cạn.
Hồ Gatún cũng cung cấp nước ngọt cần thiết để vận hành các âu tàu và là nguồn nước sinh hoạt quan trọng của người dân Panama. Vì vậy, nhà chức trách phải cân bằng giữa nhu cầu vận tải và việc duy trì đủ nước trong hệ thống hồ chứa.
Mực nước càng thấp, phụ phí nước ngọt càng cao. Theo José Ramón Icaza, Chủ tịch Cơ quan quản lý kênh đào Panama, phụ phí này có thể tương đương 1-6% phí đi qua kênh.
Nhà chức trách cung cấp dự báo 3 tháng để các hãng tàu biết mớn nước tối đa mà tàu có thể sử dụng và mức phí phải trả. Tuy nhiên, các suất đấu giá phục vụ những tàu cần đi qua vào ngày cụ thể vẫn phụ thuộc vào nhu cầu thực tế.
Chi phí tăng và năng lực thông hàng hạn chế đang khiến kênh đào Panama trở thành một điểm nghẽn quan trọng hơn đối với các hãng vận tải trong bối cảnh thương mại và năng lượng toàn cầu liên tục thay đổi.
Đối với Panama, hoạt động của kênh đào có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Kênh đào đóng góp khoảng 6% GDP của quốc gia Trung Mỹ này. Khoản lợi nhuận từ kênh đào cũng là nguồn thu lớn của chính phủ, đóng góp khoảng 20 cent trong mỗi USD doanh thu của ngân sách, tương đương hơn 3 tỷ USD mỗi năm.
Theo WSJ
