Nga vừa đưa vào vận hành Severny Polyus – nền tảng nghiên cứu tự hành nặng hơn 10.000 tấn được thiết kế để hoạt động nhiều năm tại Bắc Cực. Công trình được kỳ vọng sẽ thay thế các trạm nghiên cứu đặt trên các tảng băng trôi từng được Liên Xô sử dụng trong nhiều thập kỷ, đồng thời mở ra phương thức mới để nghiên cứu khí hậu, băng biển và đại dương ở vùng cực.
Severny Polyus, còn được gọi là "tàu Bắc Cực", là dự án 00903 do Xưởng đóng tàu Admiralty chế tạo theo thiết kế của Cục thiết kế Vympel. Khác với các tàu nghiên cứu thông thường, công trình này kết hợp ba chức năng trong cùng một cấu trúc gồm tàu nghiên cứu, phòng thí nghiệm nổi và trạm nghiên cứu vùng cực có khả năng tự trôi theo các khối băng.
Theo thông số kỹ thuật, Severny Polyus dài 83,1 m, rộng 22,5 m và có lượng choán nước hơn 10.000 tấn. Nền tảng này có thể hoạt động liên tục trong 365 ngày mà không cần tiếp tế, dự trữ nhiên liệu đủ cho khoảng 730 ngày và đạt tốc độ tối đa khoảng 10 hải lý/giờ khi tự hành.
Tàu được hạ thủy vào cuối năm 2020, hoàn thành các cuộc thử nghiệm trên biển trong năm 2022 trước khi chính thức đi vào hoạt động. Chuyến thám hiểm đầu tiên mang tên Severny Polyus-41 khởi hành từ thành phố Murmansk vào tháng 9/2022 và bắt đầu nhiệm vụ nghiên cứu tại Bắc Cực từ đầu tháng 10 cùng năm.
Một trong những điểm khác biệt lớn nhất của Severny Polyus là phương thức hoạt động. Sau khi di chuyển đến khu vực nghiên cứu, con tàu sẽ chủ động tiến vào vùng băng biển, để băng bao quanh thân tàu rồi trôi theo dòng hải lưu tự nhiên. Trong suốt quá trình này, các nhà khoa học sẽ liên tục thu thập dữ liệu về khí quyển, đại dương, lớp băng và các hiện tượng vật lý diễn ra tại Bắc Cực.
Mô hình này được xem là sự kế thừa truyền thống các trạm nghiên cứu trôi nổi mà Liên Xô khởi xướng từ năm 1937. Tuy nhiên, chương trình từng phải tạm dừng vào năm 2013 do băng biển tan nhanh, nứt vỡ và mất ổn định, khiến việc đặt các trạm nghiên cứu trực tiếp trên các tảng băng không còn bảo đảm an toàn. Việc sử dụng một nền tảng có thân tàu gia cường giúp các nhà khoa học tiếp tục theo dõi sự dịch chuyển tự nhiên của băng mà vẫn bảo đảm điều kiện sinh hoạt và nghiên cứu lâu dài.
Severny Polyus được thiết kế để phục vụ 34 nhà khoa học cùng 14 thành viên thủy thủ đoàn. Trên tàu có đầy đủ phòng thí nghiệm, khu sinh hoạt, hệ thống hỗ trợ nghiên cứu, kho chứa thiết bị và các khu vực xử lý dữ liệu ngay trong quá trình làm nhiệm vụ.
Các cảm biến được bố trí trên thân tàu liên tục theo dõi độ dày và chuyển động của băng biển, trong khi các phòng thí nghiệm thực hiện nghiên cứu khí tượng, hải dương học, địa chất, địa vật lý, sinh thái biển cũng như tác động của biến đổi khí hậu tại khu vực Bắc Cực. Những dữ liệu này không chỉ phục vụ nghiên cứu khoa học mà còn hỗ trợ thiết kế tàu phá băng, các công trình ngoài khơi và cơ sở hạ tầng tại những vùng có điều kiện băng giá khắc nghiệt.
Theo đơn vị thiết kế, Severny Polyus có thể hoạt động trong điều kiện nhiệt độ xuống tới âm 50 độ C. Con tàu cũng được trang bị bãi đáp trực thăng, hệ thống hỗ trợ hậu cần và kết cấu thân tàu có khả năng chịu áp lực lớn từ băng biển.
