Cuộc đua phát triển năng lượng sạch đang tạo ra một tác động sinh thái ngoài dự kiến. Điện mặt trời đóng vai trò quan trọng trong ứng phó biến đổi khí hậu, nhưng tốc độ mở rộng nhanh chóng có thể kéo theo tình trạng phá hủy và phân mảnh môi trường sống.
Một nghiên cứu kéo dài 10 năm phân tích dữ liệu tại 2.344 huyện của Trung Quốc trong giai đoạn 2014-2023. Kết quả cho thấy các chính sách thúc đẩy năng lượng mặt trời có liên quan đến sự suy giảm đa dạng loài chim tại địa phương.
Nhóm nghiên cứu do nhà nghiên cứu Huiming Zhang thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Thông tin Nam Kinh dẫn đầu. Nhóm đã đối chiếu dữ liệu quan sát chim, mức độ mở rộng cơ sở hạ tầng điện mặt trời và dữ liệu kinh tế khu vực.
Kết quả cho thấy, với mỗi mức tăng một độ lệch chuẩn về cường độ chính sách thúc đẩy điện mặt trời tại một huyện, chỉ số đa dạng chim tại địa phương giảm 2,10%. Theo các nhà nghiên cứu, chính sách càng thúc đẩy mạnh việc mở rộng điện mặt trời thì mức suy giảm đa dạng chim càng rõ rệt.
Áp lực từ việc chuyển đổi đất
Trung Quốc hiện dẫn đầu thế giới về sản xuất và phát điện mặt trời, đồng thời đang thúc đẩy mục tiêu đạt 1.200 GW công suất điện mặt trời và điện gió kết hợp trước thời hạn năm 2030.
Tuy nhiên, các dự án điện mặt trời quy mô lớn cần diện tích đất rộng và liên tục. Hàng nghìn ha đất nông thôn đang được chuyển đổi để phục vụ cơ sở hạ tầng năng lượng. Tác động thể hiện rõ hơn tại các khu vực giàu có, không phải vùng sa mạc, nơi đất nông nghiệp và đồng cỏ được thay thế bằng bê tông và kính.
Theo nghiên cứu, việc thay đổi môi trường sống có thể làm suy giảm thảm thực vật và nguồn thức ăn của chim, qua đó ảnh hưởng đến đa dạng sinh học địa phương.
Nghiên cứu cũng phát hiện một hiện tượng được gọi là “xanh hóa kém”. Dữ liệu vệ tinh cho thấy các khu vực lắp đặt điện mặt trời thường có chỉ số diện tích lá (Leaf Area Index) cao hơn, khiến chúng trông xanh hơn khi quan sát từ trên cao. Tuy nhiên, trên mặt đất, sự đa dạng của thảm thực vật lại giảm, khiến môi trường sống trở nên đơn giản hơn.
Nhà nghiên cứu Yuanning Liang cho rằng việc đánh giá chính sách cần tính đến giá trị của công tác bảo tồn. Theo các chuyên gia, tương tự cách định giá carbon đang được sử dụng trong nền kinh tế, tổn thất đa dạng sinh học cũng cần được phản ánh bằng một giá trị kinh tế cụ thể.
Không chỉ điện mặt trời
Những đánh đổi giữa phát triển năng lượng sạch và bảo tồn thiên nhiên không chỉ xuất hiện ở điện mặt trời.
Điện gió, dù đóng vai trò quan trọng trong việc thay thế nhiên liệu hóa thạch, cũng có nguy cơ ảnh hưởng đến chim và dơi do va chạm với cánh tuabin. Trong khi đó, các đập thủy điện quy mô lớn có thể làm thay đổi hệ sinh thái nước ngọt, chia cắt dòng sông, cản trở các loài cá di cư và thay đổi dòng trầm tích.
Nghiên cứu cho rằng phát triển năng lượng sạch cần đi cùng với bảo vệ thiên nhiên. Một số giải pháp được đề xuất gồm ưu tiên xây dựng trên các khu đất đã suy thoái, kết hợp sử dụng đất với nông nghiệp và thiết kế cơ sở hạ tầng thân thiện hơn với hệ sinh thái.
Theo IE
