Đẩy mạnh ngoại giao năng lượng, quyết sách linh hoạt
Xung đột quân sự tại Trung Đông leo thang trong nhiều tuần qua tạo ra những cú sốc lớn đối với thị trường xăng dầu toàn cầu, kéo theo nguy cơ gián đoạn nguồn cung và biến động mạnh về giá.
Việt Nam là quốc gia nhập khẩu ròng xăng dầu. Năm 2025, nước ta đã phải nhập khẩu 14,1 triệu tấn dầu thô và 9,9 triệu tấn xăng dầu các loại. Kim ngạch nhập khẩu hai nhóm mặt hàng này lên tới 14,5 tỷ USD, cho thấy mức độ tác động đáng kể vào nguồn cung khi bên ngoài có biến động, dù trong nước vẫn có sản xuất và chế biến.
Vì vậy, thị trường xăng dầu nước ta chịu tác động từ việc nguồn nguyên liệu cho sản xuất bị gián đoạn, hoạt động nhập khẩu gặp nhiều khó khăn do các quốc gia trong khu vực áp dụng biện pháp hạn chế xuất khẩu. Đặc biệt, nguồn cung đầu vào của Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn - đơn vị chiếm khoảng 40% sản lượng xăng dầu tiêu thụ trong nước - chịu tác động nhanh từ biến động bên ngoài.
“Ổn định giá xăng dầu rất quan trọng, nhưng ưu tiên hàng đầu là phải tìm được nguồn cung dầu thô thay thế nhằm bảo đảm an ninh năng lượng”, TS Nguyễn Tú Anh, Giám đốc nghiên cứu chính sách vĩ mô, Trung tâm Green-X (Đại học VinUni) nhấn mạnh khi chia sẻ về câu chuyện giữ “bình xăng” cho nền kinh tế trong bối cảnh xung đột Trung Đông nổ ra. Theo ông, chỉ khi duy trì được nguồn cung xăng dầu ở mức cần thiết, nền kinh tế mới không rơi vào khủng hoảng.
Thực tế, trong suốt một tháng qua, các cụm từ “bảo đảm nguồn cung xăng dầu; đa dạng hoá thị trường nhập khẩu; bảo đảm an ninh năng lượng...”, xuất hiện dày đặc trong các chỉ đạo Bộ Chính trị, Chính phủ và các bộ, ngành.
Theo đó, chỉ vài ngày sau khi xung đột ở Trung Đông xảy ra, Thủ tướng đã ký quyết định thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng, nhấn mạnh mục tiêu dứt khoát không để thiếu năng lượng trong bất kỳ hoàn cảnh nào.
Chính phủ cũng giảm thuế nhập khẩu ưu đãi một số mặt hàng xăng dầu xuống 0% từ 9/3 đến 30/4/2026, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn cung trong bối cảnh thị trường quốc tế biến động.
Song song đó, hoạt động “ngoại giao năng lượng” cũng được Việt Nam đẩy mạnh nhằm tìm kiếm và đa dạng hóa nguồn cung dầu thô. Thủ tướng đã điện đàm với nhiều lãnh đạo các nước để thống nhất thúc đẩy hợp tác, tiếp tục cung ứng dầu thô cho Việt Nam; bàn về hợp tác năng lượng.
Ngày 20/3, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 14-KL/TW về bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới. Trong đó, Bộ Chính trị giao Đảng ủy các Bộ: Ngoại giao, Công Thương, Tài chính lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan chủ động, tích cực trao đổi với các đối tác nước ngoài, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước được mua nguyên, nhiên liệu, bảo đảm nguồn cung cho hoạt động sản xuất kinh doanh.
Như vậy, Bộ Chính trị và Chính phủ đã lập tức vào cuộc, chỉ đạo quyết liệt, duy trì ổn định nguồn cung và giá xăng dầu.
Hai nhà máy lọc dầu đủ nguyên liệu để chạy công suất
“Chúng ta không đợi khi tình huống thiếu xăng dầu xảy ra mới ứng phó. Chính phủ và bộ, ngành đã có sự chủ động, dự phòng và giải pháp chính sách cho từng tình huống để nâng cao sức chống chịu, trên cơ sở đó đưa ra những quyết sách kịp thời, đảm bảo nguồn cung xăng dầu”, bà Nguyễn Thị Minh Thảo, Trưởng ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương – CIEM) nhìn nhận.
Theo bà Thảo, đây là phản ứng nhanh và kịp thời. Đặc biệt, Chính phủ đã ban hành loạt quyết sách linh hoạt, nhằm xử lý hiệu quả tình huống cấp bách liên quan đến mặt hàng thiết yếu là xăng dầu.
Nhờ đó, nguồn cung xăng dầu cơ bản được bảo đảm ổn định, không xảy ra tình trạng khan hiếm hay đứt gãy, góp phần duy trì hoạt động liên tục của nền kinh tế.
Báo cáo mới nhất của Công ty Cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) cho thấy, trong quý I/2026, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất vận hành an toàn ở mức 123,5% công suất quy đổi, đạt sản lượng sản xuất 2,03 triệu tấn và tiêu thụ 2,02 triệu tấn, tương đương 113% kế hoạch. Qua đó, góp phần ổn định nguồn cung xăng dầu cho thị trường nội địa.
Kết quả này đến từ việc BSR chủ động nhiều giải pháp để tối đa hóa sản lượng, như: thuê gia công tại Nhà máy Condensate Phú Mỹ, mua thêm các cấu tử RON cao để phối trộn, tăng sản lượng xăng cung ứng ra thị trường.
Về nguồn cung nguyên liệu, theo ông Nguyễn Việt Thắng, Tổng giám đốc BSR, doanh nghiệp đã chuẩn bị khoảng 2,3 triệu thùng dầu thô bổ sung cho tháng 5 và 6/2026. Theo đó, lọc dầu Dung Quất có thể duy trì vận hành ở mức tối thiểu 118% công suất thiết kế trong tháng 6/2026.
Không chỉ vậy, BSR đang tích cực đàm phán nhập khẩu từ các đối tác tại châu Phi, Mỹ, Đông Nam Á… để bảo đảm nguồn cung ổn định cho sản xuất trong những tháng tiếp theo.
Tương tự, Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn (NSRP) đã kích hoạt chế độ quản trị khủng hoảng khi xung đột quân sự ở Trung Đông xảy ra và làm gián đoạn nguồn dầu thô từ Kuwait cho nhà máy.
NSRP đã mở rộng "giỏ" dầu thô và danh sách nhà cung cấp, thu xếp thêm các nguồn nguyên liệu trung gian như SRFO và VGO để duy trì vận hành 100% công suất.
Theo đó, Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn đã thu xếp đủ nguồn dầu thô cần thiết để đảm bảo hoạt động liên tục đến hết tháng 5 ở mức công suất tối ưu.
Hiện, nguồn dầu thô cho hai nhà máy lọc dầu tạm thời được bảo bảo, song tình hình Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều rủi ro và có thể kéo dài.
Trước bối cảnh này, bên cạnh yêu cầu chủ động nguồn cung, Chính phủ và các bộ, ngành cũng kêu gọi doanh nghiệp và người dân tăng cường tiết kiệm năng lượng. Đồng thời, lộ trình sử dụng xăng E10 được đẩy nhanh, dự kiến triển khai từ tháng 4 thay vì tháng 6/2026, nhằm giảm áp lực lên nguồn cung xăng khoáng.
