Tuyên bố được đưa ra ngày 8/9, đánh dấu bước tiến đáng chú ý của AI trong toán học bậc cao, lĩnh vực lâu nay được coi là một trong những đỉnh cao của thành tựu trí tuệ con người.
Trong một năm qua, AI đã giải được nhiều bài toán khiến các nhà toán học đau đầu hàng chục năm. Tuy nhiên, những bài toán đó chưa phức tạp và cũng chưa nhận được nhiều sự chú ý như bài toán OpenAI vừa công bố lời giải.
"Các bài toán Thiên niên kỷ là những ngọn hải đăng", Terence Tao, Giáo sư Đại học California tại Los Angeles (UCLA), một trong những nhà toán học nổi tiếng nhất thế hệ của ông, nói. Theo ông, đây là những mục tiêu lớn giúp tập trung nguồn lực và thu hút các nhà khoa học.
88 giờ để giải bài toán Navier-Stokes
OpenAI cho biết một mô hình AI mới, hiện chưa được công bố rộng rãi, chỉ mất khoảng 88 giờ để tìm ra lời giải cho "bài toán tồn tại và tính trơn của Navier-Stokes".
Bài toán xoay quanh một hệ phương trình toán học mô tả chuyển động của chất lỏng như nước và chất khí như không khí.
Các phương trình này thường được sử dụng để dự báo thời tiết, đồng thời giúp mô hình hóa dòng hải lưu và khí hậu trên quy mô toàn cầu. Tuy nhiên, các nhà toán học vẫn chưa hiểu đầy đủ một số đặc tính của chúng.
Về cơ bản, bài toán Navier-Stokes đặt câu hỏi liệu các phương trình này có trở nên không còn đáng tin cậy trong một số tình huống nhất định, tức có tồn tại những trường hợp chúng không thể giải được hay không.
Nếu câu trả lời là có, về mặt lý thuyết, điều đó đồng nghĩa các định luật vật lý có thể không còn được mô tả đầy đủ trong một số điều kiện cực đoan. Chẳng hạn, theo cách diễn giải thuần túy toán học, nước có thể được dự đoán là tự phát nổ.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa nước thực tế sẽ tự phát nổ. Các nhà toán học và vật lý học không cho rằng sự "sụp đổ" của phương trình trong mô hình toán học tất yếu dẫn tới một hiện tượng tương tự trong thế giới vật lý.
Đây là một trong 7 Bài toán Thiên niên kỷ được Viện Toán học Clay lựa chọn năm 2000 nhằm thúc đẩy những bước tiến lớn của toán học trong thiên niên kỷ mới.
Viện Clay, do doanh nhân Mỹ Landon T. Clay sáng lập, treo giải thưởng một triệu USD cho lời giải đúng đầu tiên của mỗi bài toán. Trước tuyên bố của OpenAI, chỉ 1 trong bảy bài toán đã được giải.
OpenAI cho biết họ huy động tới 10.000 tác nhân AI (AI agent) cùng làm việc để giải bài toán. Các nhóm AI trao đổi kết quả và ý tưởng, trong khi các nhà nghiên cứu OpenAI đóng vai trò kết nối và truyền đạt những phát hiện quan trọng giữa các nhóm.
"Vai trò của chúng tôi giống như một con ong nghệ thụ phấn chéo giữa các nhóm, mang những mảnh thông tin khác nhau đến đúng nơi", nhà nghiên cứu OpenAI Dan Roberts nói.
Theo OpenAI, quá trình này đòi hỏi lượng tài nguyên tính toán rất lớn và có thể tiêu tốn hàng triệu USD do lượng điện cần thiết để vận hành các chip chuyên dụng cho AI.
Nhà khoa học Noam Brown của OpenAI gọi đây là "một quá trình rất tốn kém", nhưng cho rằng chi phí vận hành AI sẽ giảm khi các công ty tiếp tục nâng cao hiệu quả của hệ thống.
Ngày 8/9, OpenAI công bố một công trình mô tả lời giải, trong đó có cả bản chứng minh được viết bằng Lean - ngôn ngữ lập trình được sử dụng để kiểm chứng các chứng minh toán học. Điều này cho phép các nhà toán học bên ngoài kiểm tra cách AI đi đến lời giải.
Tuy nhiên, Terence Tao cho rằng việc AI tìm ra lời giải vẫn không thể thay thế quá trình con người tự mình giải quyết bài toán. Ông từng cảnh báo nếu AI có thể giải những bài toán khó nhất với rất ít sự tham gia của các nhà toán học, công nghệ này có thể làm suy yếu khả năng hiểu sâu của con người.
Bill Gates viết bài luận 12 trang, 5.784 chữ cảnh báo về trí tuệ nhân tạo
Tranh cãi về nguồn gốc lời giải
Ngay trước khi OpenAI công bố thành tựu, Tristan Buckmaster, giáo sư toán tại Đại học New York (NYU), cho biết ông đang nghiên cứu một hướng giải tương tự cùng Levent Alpöge, một nhà nghiên cứu làm việc tại Anthropic nhưng tham gia dự án với tư cách cá nhân.
Nhóm của Buckmaster sử dụng nhiều mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), trong đó có Claude của Anthropic, công cụ Codex của OpenAI và mô hình Astra của OpenAI.
Buckmaster đặt câu hỏi liệu OpenAI có biết nhóm của ông đang tiến gần tới lời giải và từ đó tăng cường nguồn lực cho bài toán Navier-Stokes hay không.
Ông cũng đặt vấn đề liệu OpenAI có sử dụng những nghiên cứu mà ông và Alpöge thực hiện với Codex để đạt bước đột phá riêng hay không.
Theo Buckmaster, ông từng hỏi liệu mô hình có được huấn luyện trên hoặc có quyền truy cập các phiên làm việc của nhóm trên Codex hay không, bởi họ đã đưa toàn bộ bản nháp của dự án vào đó.
Ông cho biết ban đầu được trả lời rằng mô hình không tra cứu dữ liệu người dùng. Khi hỏi lại về việc dữ liệu có được sử dụng để huấn luyện hay không, ông không nhận được câu trả lời rõ ràng.
Sau đó, Buckmaster nói đã trao đổi với Sébastien Bubeck, nhà toán học và nhà nghiên cứu AI tại OpenAI, cùng một người khác. Theo ông, nhóm này đưa ra hai phương án để ông được ghi nhận đóng góp.
Phương án thứ nhất là công bố một phần kết quả, trong khi OpenAI công bố lời giải Navier-Stokes vào ngày hôm sau. Phương án thứ hai là Buckmaster viết một bài báo cá nhân, ghi nhận việc sử dụng một LLM của OpenAI trong quá trình giải bài toán nhưng không đưa tên Alpöge vào.
Buckmaster cho biết ông từ chối cả hai phương án.
Bubeck và CEO OpenAI Sam Altman sau đó đều đưa ra phiên bản sự việc của mình trên mạng xã hội. Bubeck đặc biệt bác bỏ cáo buộc rằng ông yêu cầu loại tên Alpöge khỏi bài báo.
OpenAI cũng khẳng định trong thông báo rằng hãng không có ý định nhận khoản tiền thưởng một triệu USD cho lời giải Navier-Stokes.
(Theo NYT, Engadget)
