Trong phán quyết mới nhất, Tòa án Tối cao Mỹ đã đồng ý cho phép Tổng thống Trump sa thải các thành viên của Hội đồng Quan hệ Lao động Quốc gia (NLRB) và Hội đồng Bảo vệ Hệ thống Nhân sự (MSPB). Tuy nhiên, tòa lại bác bỏ lập luận rằng những vụ sa thải này có thể kéo theo khả năng sa thải tương tự với các thành viên của Cục Dự trữ Liên bang (Fed).
Tòa án cho rằng Fed có cấu trúc pháp lý đặc biệt và lịch sử phát triển khác biệt so với các cơ quan liên bang độc lập khác. Fed được mô tả là một thực thể bán tư nhân, tiếp nối mô hình của Ngân hàng thứ Nhất và thứ Hai của Hoa Kỳ.
Vì vậy, Tòa án cho rằng việc áp dụng nguyên tắc “có thể bị sa thải vì lý do chính đáng” (for-cause removal) với Fed là một trường hợp khác biệt và các tranh cãi hiện tại không ảnh hưởng trực tiếp tới tính hợp hiến của việc bảo vệ nhiệm kỳ các thành viên của Fed.
Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và ông Jerome Powell, Chủ tịch Fed
Quy định pháp luật hiện nay về việc sa thải Chủ tịch Fed
Theo Luật Cục Dự trữ Liên bang, mỗi thành viên trong Hội đồng Thống đốc của Fed có nhiệm kỳ 14 năm và chỉ có thể bị Tổng thống cách chức "vì lý do chính đáng". Tuy nhiên, luật này không quy định rõ ràng về tiêu chí “lý do chính đáng” cũng như không đề cập cụ thể đến chức danh Chủ tịch Fed.
Giới luật học và các phán quyết trước đây thường hiểu “lý do chính đáng” bao gồm sự thiếu năng lực, thiếu trách nhiệm hoặc vi phạm pháp luật. Điều đó khiến cho việc sa thải Chủ tịch Fed như ông Jerome Powell không phải là điều dễ dàng về mặt pháp lý.
Việc ông Trump muốn sa thải ông Powell được cho là sẽ vấp phải nhiều rào cản, trừ khi có sự thay đổi trong tiền lệ pháp lý hoặc các quy định pháp lý hiện hành bị sửa đổi.
Từ nhiều năm nay, ông Trump nhiều lần công khai chỉ trích ông Jerome Powell vì chính sách tiền tệ và lãi suất của Fed. Ông từng viết trên mạng xã hội Truth Social rằng “việc sa thải Powell không thể đến sớm hơn được nữa”. Tuy nhiên sau đó, ông lại làm rõ rằng không có ý định cách chức Powell trước khi nhiệm kỳ của ông kết thúc vào tháng 5 năm 2026.
Tuy vậy, các báo cáo cho biết ông Trump đã tổ chức các cuộc gặp riêng với một số ứng viên thay thế Powell, trong đó có cựu Thống đốc Fed Kevin Warsh. Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Kevin Hassett cũng xác nhận rằng nhóm của ông Trump đã nghiên cứu khả năng pháp lý để sa thải Powell.
Một số cố vấn kinh tế của ông Trump được cho là đã khuyên ông nên chờ đến hết nhiệm kỳ của Powell, nhằm tránh các tranh cãi pháp lý và phản ứng tiêu cực từ thị trường.
Tác động pháp lý và chính trị nếu tiền lệ pháp lý bị thay đổi là gì?
Chủ tịch Fed Jerome Powell nhiều lần khẳng định ông không nghĩ rằng việc ông bị sa thải là hợp pháp theo luật hiện hành.
Trong tháng 4, ông thừa nhận đang theo dõi sát vụ kiện liên quan đến quyền của Tổng thống trong việc sa thải các thành viên của các cơ quan độc lập. Tuy nhiên, Powell nhấn mạnh rằng “đó không phải là một vụ kiện có thể áp dụng cho Fed”.
Dù vậy, ông cũng không tỏ ra chủ quan và cho biết Ngân hàng Trung ương đang "giám sát sát sao" tình hình pháp lý đang diễn ra. Đây được xem là bước đi phòng ngừa trước mọi kịch bản bất ngờ về mặt chính trị và pháp lý trong thời gian tới.
Vấn đề trọng tâm hiện tại là một tiền lệ pháp lý đã tồn tại suốt 90 năm qua, giới hạn quyền lực của Tổng thống trong việc sa thải thành viên các cơ quan độc lập, chỉ được phép khi có hành vi vi phạm hoặc thiếu trách nhiệm nghiêm trọng.
Nếu tiền lệ này bị Tòa án Tối cao bác bỏ trong tương lai, quyền của Tổng thống sẽ được mở rộng đáng kể, và khi đó việc sa thải Chủ tịch Fed như ông Powell sẽ không còn là điều bất khả thi.
Hiện tại, ông Trump cũng đã sa thải các lãnh đạo của nhiều cơ quan khác như Ủy ban Thương mại Liên bang và Ủy ban Bầu cử Liên bang, những vụ việc này đang được xét xử tại các tòa cấp dưới.
Nếu các tòa án nhất trí với ông Trump, mô hình độc lập của các cơ quan như Fed có thể bị lung lay, ảnh hưởng lớn đến sự ổn định của chính sách kinh tế và tài chính quốc gia.
