Tài sản mã hóa lần đầu có nền tảng pháp lý rõ ràng
Ngày 5/6, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) tổ chức hội nghị sản phẩm mới và định hướng phát triển thị trường với chủ đề: “Tài sản mã hoá và tương lai thị trường tài chính số”.
Trong bài tham luận về khung pháp lý cho thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, ông Tô Trần Hoà, Phó trưởng Ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (UBCKNN) cho biết chỉ trong thời gian ngắn, từ tháng 9/2025 đến nay, Việt Nam đã ban hành hàng loạt văn bản quan trọng để đặt nền móng cho thị trường mới này. Các văn bản gồm hai luật, một nghị quyết và ba thông tư, hướng tới mục tiêu hình thành thị trường tài sản mã hóa có kiểm soát, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế.
Theo ông Hoà, văn bản đầu tiên là Nghị quyết số 05 về thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, có hiệu lực từ ngày 9/9/2025. Tiếp đó, Luật Công nghiệp công nghệ số lần đầu tiên đưa các khái niệm về tài sản số, tài sản mã hóa và tài sản ảo vào hệ thống pháp luật.
Điểm đáng chú ý, Việt Nam đã thừa nhận đây là một loại tài sản theo Bộ luật Dân sự. Điều này có ý nghĩa quan trọng vì lần đầu tiên tài sản mã hóa của nhà đầu tư có cơ sở pháp lý để được bảo vệ như một loại tài sản hợp pháp của người dân.
Bên cạnh đó, Luật Đầu tư cũng cho phép doanh nghiệp đăng ký ngành nghề kinh doanh liên quan đến tài sản mã hóa, đồng thời xác định đây là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Bộ Tài chính cũng đã ban hành 3 thông tư, trong đó có một thông tư về kế toán, kiểm toán và hai thông tư hướng dẫn về thuế đối với các tổ chức tham gia thị trường.
Ông Hoà cho biết chính sách hiện nay hướng tới 4 mục tiêu lớn. Thứ nhất là thiết lập khung pháp lý cơ bản để hình thành thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Thứ hai là thu hút vốn đầu tư nước ngoài, phục vụ phát triển kinh tế số. Thứ ba là đưa thị trường này vào khuôn khổ phòng, chống rửa tiền và chống tài trợ vũ khí hủy diệt hàng loạt. Cuối cùng là đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như FATF, FSB và IOSCO.
Đáng chú ý, trong bối cảnh Việt Nam đang nằm trong danh sách xám về phòng, chống rửa tiền, việc hoàn thiện khung pháp lý cho tài sản mã hóa được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện tiêu chuẩn và xếp hạng của Việt Nam trong thời gian tới.
Chỉ nhà đầu tư có sẵn tài sản mã hóa được tham gia giai đoạn đầu
Theo Nghị quyết số 05, phạm vi thí điểm tập trung vào bốn nội dung chính: hình thành thị trường ICO, tức thị trường phát hành và bán tài sản mã hóa; quy định điều kiện giao dịch; quy định các dịch vụ mà tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa được cung cấp; và thiết lập cơ chế quản lý, giám sát nhà nước.
Các nhóm đối tượng được điều chỉnh gồm tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, tổ chức phát hành, nhà đầu tư nước ngoài, nhà đầu tư trong nước đang có sẵn tài sản mã hóa và các cơ quan quản lý.
Về nguyên tắc triển khai, đại diện UBCKNN nhấn mạnh đây là thị trường mới, tiềm ẩn rủi ro, nên việc triển khai phải thận trọng, có kiểm soát và từng bước hoàn thiện chính sách. Mọi hoạt động phải tuân thủ pháp luật Việt Nam, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn cho thị trường tài chính.
Một điểm đáng chú ý là sau 6 tháng kể từ khi tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa đầu tiên được cấp phép, các giao dịch của nhà đầu tư trong nước phải thực hiện thông qua các tổ chức cung cấp dịch vụ được cấp phép tại Việt Nam, hay còn gọi là VASP.
Tuy nhiên, nhà đầu tư không bắt buộc phải chuyển toàn bộ tài sản về các VASP trong nước. Nhà đầu tư vẫn có thể lưu trữ tài sản tại ví cá nhân, nhưng khi phát sinh giao dịch thì phải thực hiện thông qua VASP tại Việt Nam.
Với nhà đầu tư nước ngoài, nhóm này được phép mở tài khoản và giao dịch tại thị trường Việt Nam. Trong khi đó, nhà đầu tư trong nước ở giai đoạn đầu chỉ gồm những người đã có sẵn tài sản mã hóa. Cơ quan quản lý chưa cho phép mở mới đối với nhà đầu tư trong nước chưa có tài sản mã hóa.
Toàn bộ hoạt động mua bán, giao dịch tài sản mã hóa sẽ được thực hiện bằng đồng Việt Nam. Các cặp giao dịch có thể là Bitcoin/VND, Ethereum/VND hoặc các stablecoin như USDT, USDC với VND.
VASP phải có vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng
Về điều kiện cấp phép, tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (VASP) phải là doanh nghiệp Việt Nam, đăng ký ngành nghề kinh doanh tài sản mã hóa theo Luật Đầu tư và có vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng.
Cơ cấu vốn của tổ chức này phải có sự tham gia đáng kể của các tổ chức như công ty chứng khoán, ngân hàng thương mại, công ty quản lý quỹ, doanh nghiệp bảo hiểm và công ty công nghệ. Riêng với công ty công nghệ, cơ quan quản lý yêu cầu doanh nghiệp phải có ngành nghề kinh doanh công nghệ và phát sinh doanh thu thực tế trong lĩnh vực này, nhằm bảo đảm đây là doanh nghiệp công nghệ đúng nghĩa.
Ngoài vốn, VASP phải đặt trụ sở, hệ thống phần cứng và máy chủ tại Việt Nam. Nhân sự chủ chốt như tổng giám đốc, giám đốc công nghệ, cán bộ công nghệ thông tin và cán bộ nghiệp vụ chuyên môn phải đáp ứng các điều kiện về chứng chỉ, kinh nghiệm và năng lực chuyên môn.
Đặc biệt, hệ thống công nghệ thông tin của VASP phải đáp ứng tiêu chuẩn an toàn cấp độ 4 tại Việt Nam. Theo ông Hoà, yêu cầu này xuất phát từ đặc thù thị trường tài sản mã hóa có rủi ro cao, từng xảy ra nhiều vụ tấn công gây thất thoát tài sản quy mô lớn trên thế giới.
Theo định hướng quản lý, VASP phải công bố thông tin định kỳ, bất thường và theo yêu cầu của cơ quan quản lý, tương tự như doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán. Các tổ chức này cũng phải công khai biểu giá dịch vụ, quy trình vận hành hệ thống và quy trình lựa chọn tài sản mã hóa được niêm yết.
Với tổ chức phát hành, thông tin công bố phải chính xác, đầy đủ, trung thực và không gây hiểu nhầm. Các nội dung này phải được thể hiện chi tiết trong bản công bố thông tin, hay còn gọi là whitepaper. Nếu phát hành cho nhà đầu tư nước ngoài, tổ chức phát hành phải tuân thủ cả pháp luật Việt Nam và pháp luật tại quốc gia nơi nhà đầu tư là công dân.
Cơ chế bảo vệ nhà đầu tư cũng được đặt ra thông qua quy định về giải quyết tranh chấp và bồi thường thiệt hại trong trường hợp lỗi thuộc về tổ chức phát hành hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ. Nhà đầu tư có quyền tiếp cận đầy đủ thông tin, được bảo vệ quyền tài sản và các quyền lợi hợp pháp khác.
Tuy nhiên, ông Hoà cũng nhấn mạnh nhà đầu tư phải tự chịu trách nhiệm với quyết định đầu tư của mình. Do đây là thị trường mới, rủi ro cao, nhà đầu tư cần xem xét cẩn trọng trước khi tham gia.
Trong thời gian tới, đại diện UBCKNN cho biết cơ quan quản lý sẽ tiếp tục nghiên cứu các sản phẩm mới như cho vay ký quỹ, cho vay tài sản mã hóa và phái sinh tài sản mã hóa . Đồng thời, Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý ở cấp cao hơn, nâng cao nhận thức cho nhà đầu tư và hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực tài sản mã hóa.
