Theo lương y Bùi Đắc Sáng, cây vối từ lâu được người dân sử dụng phổ biến để nấu nước uống hằng ngày. Cây có hai loại là vối rừng và vối trồng trong vườn, với công dụng tương tự nhau, đều tốt cho sức khỏe.
Trong lá vối chứa nhiều hoạt chất sinh học như saponin, tinh dầu bay hơi tạo mùi thơm dễ chịu, cùng các hợp chất như sterol, tanin, axit triterpenic. Một số nghiên cứu cho thấy lá và nụ vối có khả năng kháng khuẩn với cả vi khuẩn Gram dương và Gram âm ở nhiều giai đoạn phát triển. Đáng chú ý, cây vối được đánh giá là không độc đối với cơ thể người.
Trong y học cổ truyền, vối là vị thuốc vị đắng, chát, tính bình, tác động vào kinh tỳ, vị và đại tràng. Dược liệu này có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ tiêu hóa, tiêu đờm và sát trùng. Từ lâu, lá và nụ vối được dùng để nấu nước uống giúp ăn ngon, giảm đầy bụng, đồng thời có thể dùng nước sắc đặc để rửa các tổn thương ngoài da như mụn nhọt, lở loét hay ghẻ ngứa.
Cả nước vối và trà đều có tác dụng thanh nhiệt, thải độc. (Ảnh minh hoạ)
Không chỉ vậy, lá vối còn được sử dụng hỗ trợ trong nhiều tình trạng như viêm đại tràng mạn, viêm họng, chướng bụng, nôn mửa hoặc các vết thương ngoài da. Một số nghiên cứu hiện đại cũng ghi nhận khả năng chống oxy hóa, hỗ trợ ổn định đường huyết, bảo vệ tế bào tuyến tụy, giảm mỡ máu và hỗ trợ phòng ngừa gout.
Về cách sử dụng, lá vối có thể dùng tươi hoặc phơi khô. Với lá tươi, mỗi ngày chỉ nên dùng khoảng 5–7 lá nấu nước uống như trà. Với lá khô, liều lượng khoảng 7–8 gram/ngày và cần bảo quản nơi khô ráo, tránh ẩm mốc.
So với trà, nước vối có tác dụng thanh nhiệt, giải độc tương tự nhưng không chứa caffeine nên không gây mất ngủ hay kích thích thần kinh. Trong khi đó, trà chứa nhiều tanin và caffeine, có thể gây cảm giác “say trà” nếu uống khi đói hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ ở một số người.
Tuy nhiên, lương y khuyến cáo không nên lạm dụng nước vối. Việc uống quá nhiều sau bữa ăn có thể làm loãng dịch tiêu hóa, ảnh hưởng hấp thu dinh dưỡng. Ngoài ra, dùng quá mức có thể gây nhuận tràng, tiêu chảy, buồn nôn hoặc chóng mặt. Người dân cũng không nên dùng nước vối thay hoàn toàn nước lọc hoặc để nước qua đêm trước khi uống.
