Nơi "kho tiền - kho muối" quốc gia từ 80 năm trước

Những ngày giữa mùa thu 2026, nếu ai có dịp về thăm thôn Đồng Thung, xã Cố Nghĩa, huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình (cũ), nay là thôn Đồng Tiến, xã An Nghĩa, tỉnh Phú Thọ sẽ rất ngạc nhiên khi được cảm nhận một bức tranh sơn thủy hữu tình với đa sắc màu, làm say đắm lòng người. 

Không những thế, nơi đây còn là địa chỉ đỏ của cách mạng (kho tiền - kho muối) thuộc nhà máy in tiền đầu tiên của Chính phủ Cách mạng trong những ngày đầu thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

 Nơi kho tiền - kho muối 

Thật bất ngờ với những ai lần đầu đến nơi đây để được trải nghiệm và tìm hiểu sâu hơn về lịch sử, truyền thống của vùng đất này. Kho tiền và nhà máy in tiền đầu tiên của Chính phủ Cách mạng Việt Nam đặt tại đồn điền Chi Nê (xã Cố Nghĩa, huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình cũ) hoạt động trong giai đoạn 1946 - 1947.

Khu vực xã Cố Nghĩa (nay thuộc xã An Nghĩa) nằm trong khu đồn điền cà phê Chi Nê của nhà tỉ phú người Pháp Enet Boren có diện tích 7.331 ha, dài 13 km, rộng 9 km với những cánh rừng cà phê, xoan, trẩu, chè bạt ngàn cùng nhiều khu nhà kiên cố, khu chế biến cà phê, khu chuồng trại trâu, bò...

Năm 1943, do phải trở về Pháp, ông Boren bán lại cho gia đình ông bà Đỗ Đình Thiện, nhà tư sản Việt Nam yêu nước với giá 2.000 lượng vàng. Sau đó, ông bà Đỗ Đình Thiện đã hiến cơ sở này cùng máy in tiền Taupin cho Chính phủ Cách mạng Việt Nam.

ẢNH: GIA CƯ

Từ tháng 12.1946 - 2.1947, Cơ quan Ấn loát Trung ương đặt tại đồn điền Chi Nê đã cung cấp cho các ngành, địa phương từ Nam Trung bộ trở ra khoảng 400 triệu đồng bạc Việt Nam. Số tiền này đã hỗ trợ nguồn lực lớn để trang bị vũ khí, lương thực, thuốc men phục vụ cuộc kháng chiến chống thực dân.

Tọa lạc ngay đầu thôn Đồng Tiến, xã An Nghĩa, hàng trăm năm nay ngôi nhà của cụ bà Đinh Thị Tích (84 tuổi) đang ở chưa được nhiều người biết đến. Nằm cách nhà máy in tiền đầu tiên của quốc gia chỉ 2,5 km, nơi đây từng là kho chứa tiền của nhà máy in tiền tại đồn điền Chi Nê của Cách mạng nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Bà Tích chia sẻ bà là cháu dâu của gia đình chủ đồn điền, nhà tỉ phú người Pháp Enet Boren kết hôn cùng bà Bùi Thị Ngần người tại địa phương. Ngôi nhà bà do chính ông Boren xây dựng cho bà Bùi Thị Ngần ở. Sau này, chính ngôi nhà này được nhà máy in tiền tại đồn điền Chi Nê sử dụng làm nơi cất giữ tiền (kho chứa tiền) sau khi in.

ẢNH: GIA CƯ

Bà Tích kể lại theo lời cha, tháng 2.1947 ngôi nhà này từng là mục tiêu đánh phá ác liệt nhiều lần của máy bay địch. Sau nhiều lần sửa chữa, ngôi nhà này đến nay vẫn còn nguyên khung nhà 3 gian, tường dày nửa mét, được xây hoàn toàn bằng đá vôi trộn mật mía và đất sét.

Bà Tích cũng cho biết mấy năm trước, cơ quan chức năng của Trung ương và chính quyền địa phương đã vài lần đến thăm, khảo sát, có cả việc thương lượng mua lại làm nơi ghi dấu lịch sử truyền thống, làm địa chỉ đỏ cho mai sau.

ẢNH: GIA CƯ

ẢNH: GIA CƯ

Cách kho tiền không xa, chừng 150 mét cũng tại thôn Đồng Tiến là kho muối quốc gia cùng tồn tại thời ấy. Theo người dân kể lại, cùng vào thời điểm đó, kho muối này cũng bị máy bay địch oanh tạc nhiều lần. Trải qua nhiều thăng trầm của chiến tranh, đến nay vẫn còn lại nhiều dấu tích lịch sử khá rõ nét.

View đẹp đến nao lòng

Cách thủ đô Hà Nội và trung tâm tỉnh lỵ Hòa Bình (cũ) chừng 70 km và cách tỉnh lỵ Phú Thọ bây giờ khoảng 160 km về phía tây nam, thôn Đồng Tiến (xã An Nghĩa, tỉnh Phú Thọ) những ngày này có khá đông người dân, du khách tìm về để cảm nhận và chiêm ngưỡng bởi vẻ đẹp riêng có đến mê hồn của vùng quê này.

Qua con đường trải nhựa quanh co vài km từ thị trấn Chi Nê cũ, thôn Đồng Tiến được bao bọc bởi dải núi cao hàng trăm mét thuộc dãy Trường Sơn phía bắc, nằm trọn trong một thung lũng bằng phẳng được hưởng lợi tưới mát quanh năm từ những mạch nước ngầm trong núi chảy ra.

ẢNH: GIA CƯ

Vào thời điểm đầu tháng 9.2026, nhiệt độ trung bình ở đây dao động khoảng trên dưới 30 độ, mưa nắng trong ngày hài hòa. Hết cơn mưa, trời xanh biếc. Thi thoảng đón vài cơn gió nhè nhẹ, xào xạc lá cây làm người ta dễ chịu hẳn sau một hồi di chuyển...

Được người quen giới thiệu, chị Phạm Thị Sợi, du khách từ TP.HCM khi đến đây nhận xét: “Dù đã đi và đến nhiều nơi trên dải đất hình chữ S, nhưng lần đầu tiên đến thăm vùng đất, con người nơi đây. Tôi thật sự bất ngờ bởi sự hùng vĩ của núi rừng, của cảnh đẹp và sự chân tình chất phác của con người nơi đây”.

Đi cùng nhóm du khách và người thân, anh Đinh Đức Lộc (từ Hoa Lư, Ninh Bình) cũng chung một nhận xét: “View ở đây đẹp quá, thanh bình quá. Đang ở nơi khác nóng nực, khi đến đây thời tiết dịu hẳn. Đi giữa làng còn được nghe rất nhiều tiếng chim hót, thoang thoảng mùi lúa thơm đòng đòng”.

Anh Bùi Hồng Chuyên, từng là Trưởng thôn Đồng Tiến nay đã ngoài 60 tuổi cho biết thôn Đồng Tiến hiện có 114 hộ, hơn 400 khẩu, 100% là dân tộc Mường. Bao đời nay họ chỉ gắn với nghề nông. Trước đây nhiều hộ chưa thoát được cảnh nghèo, đói nhưng nay đã xóa đói, giảm nghèo gần 100%. Đầu năm 2025, địa phương đã được công nhận chuẩn nông thôn mới vì đã hội tụ mọi tiêu chí phấn đấu. 

Nếu như trước đây đa số mọi người đều bám ruộng nương, chăn nuôi gia súc, gia cầm thì nay đến gặp chỉ toàn người già, trẻ em, còn phần lớn thanh niên đều thoát ly đi làm công ty, ổn định nguồn thu nhập cho gia đình. Cũng nhờ vậy nhiều hộ đã có của ăn, của để xây được nhà to, mua được xe đẹp, góp thêm bộ mặt làng quê thay đổi từng ngày…

ẢNH: GIA CƯ

Nguyện vọng được khai thác du lịch từ "địa chỉ đỏ"

Anh Bùi Hồng Chuyên cho biết mới đây, vào đầu tháng 8.2026, một số lãnh đạo và ngành du lịch của tỉnh Ninh Bình (mới) đã đến địa phương khảo sát và có ý định đề xuất xin 2 xã Lạc Thủy và An Nghĩa nhập về tỉnh Ninh Bình để đầu tư phát triển chuỗi du lịch. 

Mục đích là kết nối với các điểm du lịch tâm linh gắn với lịch sử dọc dải sông Bôi với các điểm du lịch hiện hữu của tỉnh Ninh Bình. Khu di tích còn được nối với Chùa Tiên và hệ thống hang động Phú Lão gần đó, thành một tuyến tham quan ghép lịch sử với thiên nhiên.

Cũng theo anh Chuyên, hiện 2 xã lạc Thủy và An Nghĩa cách xa trung tâm tỉnh lỵ Phú Thọ 160 km đi lại rất khó khăn, nhưng lại giáp ranh với tỉnh Ninh Bình và chỉ cách trung tâm Hoa Lư chừng 45 km, có lợi thế tiềm năng rất lớn về du lịch, tài nguyên khoáng sản tiện cho việc khai thác hiệu quả, lâu dài. 

Được biết, đầu tháng 8 vừa qua, ngành chức năng và chính quyền địa phương tỉnh Ninh Bình đã có văn bản đề xuất gửi lên các cấp có thẩm quyền phê duyệt phương án xin sáp nhập đầu tư… Hầu hết người dân ở đây đều rất phấn khởi và kỳ vọng khi có thông tin về đề xuất này.

//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; } function tnDetailInsertMidArticleWidget(rootSelector, widgetId) { var root = document.querySelector(rootSelector); if (!root) return null; var contentRoot = root.querySelector('[data-role="content"]') || root; var blocks = Array.from(contentRoot.children).filter(function (el) { if (el.id === widgetId) return false; if (el.hasAttribute('data-check-position')) return false; if (el.hasAttribute('data-type')) return false; if (/^(SCRIPT|STYLE|TEMPLATE|LINK|NOSCRIPT)$/.test(el.tagName)) return false; if (el.tagName === 'P' && !el.textContent.trim()) return false; return el.getClientRects().length > 0; }); if (!blocks.length) return null; var rootRect = contentRoot.getBoundingClientRect(); var idx; if (rootRect.height > 0) { var midY = rootRect.top + rootRect.height / 2; for (idx = 0; idx < blocks.length; idx++) { if (blocks[idx].getBoundingClientRect().bottom >= midY) break; } if (idx >= blocks.length) idx = blocks.length - 1; } else { idx = Math.floor(blocks.length / 2); } var target = blocks[idx]; var isMedia = target.tagName === 'FIGURE' || target.classList.contains('VCSortableInPreviewMode'); var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = widgetId; contentRoot.insertBefore(newDiv, isMedia ? target : target.nextSibling); return newDiv; } function tnAfterLoad(fn) { if (document.readyState === 'complete') fn(); else window.addEventListener('load', fn, { once: true }); } (function () { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (laNuocNgoai) return; tnAfterLoad(function () { var pernewDiv = tnDetailInsertMidArticleWidget('div.detail-cmain', 'tn_detail_foryou1_pc_per'); if (!pernewDiv) return; loadJsAsync('https://js.aiservice.vn/rec/tn_detail_foryou1_pc_per.js', function(){}, function() { window.boxTNRecs.err.push('rec/tn_detail_foryou1_pc_per.js'); }); }); })(); (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; tnAfterLoad(function () { var newDiv = tnDetailInsertMidArticleWidget('div.detail-cmain', 'taboola-mid-article-widget'); if (!newDiv) return; window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); }); })();