Tiến sĩ tâm lý học Mark Travers (Mỹ) cho rằng các thói quen tư duy của người thông minh thường đi ngược lại kỳ vọng số đông. Họ dễ bị gán mác là hay lo âu, thiếu quyết đoán hoặc "nghĩ quá nhiều". Tuy nhiên, đây thực chất là biểu hiện của quá trình xử lý thông tin chuyên sâu.
Dưới đây là 3 đặc điểm tư duy thường thấy ở nhóm người này.
Hay "tua lại" quá khứ và lo xa tương lai
Việc liên tục hồi tưởng các cuộc trò chuyện cũ hoặc tưởng tượng ra hàng loạt kịch bản "nếu - thì" cho tương lai thường bị xem là dấu hiệu của sự lo âu. Nhưng theo một nghiên cứu về hiệu suất con người, thói quen này liên quan mật thiết đến trí thông minh linh hoạt (fluid intelligence).
Người thông minh có khả năng xử lý đồng thời nhiều giả định, từ đó dự đoán rủi ro và lập kế hoạch chính xác. Quá trình này đòi hỏi "bộ nhớ làm việc" (working memory) phải hoạt động hết công suất để kiểm tra và so sánh các khả năng. Do đó, họ dễ chìm đắm trong suy tư ngay cả khi ở một mình.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc "mô phỏng tinh thần" (có mục đích) và "suy nghĩ miên man tiêu cực". Trong khi suy nghĩ tiêu cực chỉ gây bào mòn cảm xúc, thì sự mô phỏng giúp não bộ khám phá các khả năng mới và hiểu vấn đề sâu sắc hơn.
Ảnh minh họa: Bigthink
Thoải mái với các quan điểm trái ngược
Phần lớn chúng ta cảm thấy khó chịu trước những thông tin mâu thuẫn và có xu hướng chọn ngay một phe để đơn giản hóa vấn đề. Ngược lại, người có trí tuệ cao thường chấp nhận sự mơ hồ này lâu hơn.
Họ có thể cân nhắc nhiều quan điểm cùng lúc, cho phép các ý kiến đối lập tồn tại song song trước khi đưa ra kết luận. Khi một người nói "cả hai phía đều có lý", đó không phải là sự ba phải, mà là biểu hiện của sự linh hoạt nhận thức. Một nghiên cứu năm 2023 trên Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ (NLM) chỉ ra rằng người có IQ cao thường ít có nhu cầu "chốt hạ" vấn đề nhanh chóng. Họ coi sự phức tạp không phải là mối đe dọa, mà là dữ liệu cần phân tích để có phán đoán chính xác nhất.
Phản ứng chậm dù nắm vững kiến thức
Tốc độ thường được xem là thước đo của sự nhạy bén. Nhưng khoa học nhận thức hiện đại khẳng định trí tuệ bậc cao nằm ở khả năng kiểm soát suy nghĩ chứ không phải tốc độ phản xạ.
Theo mô hình tư duy hai hệ thống, não bộ có phần trực giác (nhanh) và phần phân tích (chậm). Người thông minh có xu hướng kìm hãm phản ứng tự động của trực giác khi nhận thấy chúng có thể gây sai lệch.
Nghiên cứu năm 2022 trên tạp chí ScienceDirect cho thấy, khi đối mặt với các câu hỏi phức tạp, người thông minh thường chọn tạm dừng để suy luận có chủ đích thay vì trả lời ngay. Khoảng lặng này dễ bị hiểu lầm là sự thiếu tự tin trong các cuộc họp hay phỏng vấn. Thực tế, đó là sự thận trọng của bộ não: họ đặt độ chính xác lên trên tốc độ và ý thức rằng câu trả lời đầu tiên chưa chắc đã là phương án tối ưu.
(Theo Pyschology Today)
