Mùa hè, nhiều ngôi nhà tại Việt Nam - nhất là nhà hướng tây, căn hộ tầng cao hoặc phòng thiếu thông gió - thường bị tích nhiệt kéo dài từ trưa đến tối.
Theo ông Lưu Quốc Thịnh, KTS trưởng Công ty TNHH Thiết kế Akitephile, để chống nóng mùa hè gia chủ cần tổ chức lại dòng nhiệt và khí, từ đó ngôi nhà tự vận hành như một hệ sinh thái vi khí hậu.
Ông Thịnh cho rằng các giải pháp chống nóng cho nhà nên đi theo ba lớp: chặn bức xạ, giảm tích nhiệt và tăng thoát nhiệt. Lớp đầu tiên là chặn nắng trước khi đi vào nhà. Sau khi đã chặn được bức xạ trực tiếp, chủ nhà nên giảm tích nhiệt, đặc biệt ở mái. Cuối cùng, chủ nhà cần tạo đường thoát khí nóng để không gian bên trong luôn có luồng đối lưu tự nhiên.
Ban công căn nhà ở Nghệ An phủ đầy cây xanh làm giảm cảm giác nắng gắt, thanh lọc không khí và cách nhiệt cho không gian bên trong. Ảnh: Cao Hòa
Thiết kế lớp che nắng bên ngoài
Mái hiên, mái đua hoặc lam che nắng giúp hạn chế bức xạ mặt trời chiếu trực tiếp vào bên trong. Mái hiên ngoài trời giúp chặn nắng từ sớm, giảm bớt lượng nhiệt truyền qua lớp kính hoặc tường bao. Chủ nhà cần tính toán độ rộng mái hiên phù hợp với hướng nắng để đủ che vào khung giờ nắng xiên và tránh làm không gian bị tối.
Hệ lam bên ngoài cũng giúp giảm nắng xiên buổi chiều. Chủ nhà có thể lựa chọn lam đứng hoặc lam xiên 30-45 độ để mang lại hiệu quả che nắng.
Hệ lam đứng bằng gỗ giúp kiểm soát ánh sáng, giảm bức xạ trực tiếp đồng thời tăng sự riêng tư cho không gian nghỉ ngơi bên trong căn nhà tại Nghệ An. Ảnh: Cao Hòa
Trồng cây tạo bóng râm
Cây xanh giúp giảm nhiệt cho ngôi nhà qua tạo bóng mát và làm mát không khí nhờ quá trình thoát hơi nước. Bóng cây hạn chế nắng chiếu trực tiếp lên tường, cửa kính và sân trước nhà. Khi bề mặt nhà bớt nóng, không gian bên trong cũng giảm tích nhiệt.
Với nhà mặt đất, cây nên được bố trí tại các hướng nhiều nắng như tây, tây nam. Cây tán rộng đặt trước sân hoặc gần cửa sổ có thể tạo lớp đệm giữa nắng và không gian ở.
Với căn hộ, cây xanh nên được chọn theo điều kiện nắng gió thực tế. Ban công nhiều nắng phù hợp với hoa giấy, lưỡi hổ, cau tiểu trâm hoặc một số cây chịu hạn. Ban công ít nắng nên chọn trầu bà, dương xỉ, lan ý...
Bên cạnh đó, chủ nhà cũng có thể trồng dây leo trên mặt đứng. Tường sau khi được dây leo che phủ thường giảm hấp thụ nhiệt, bề mặt bên trong ít nóng hơn vào cuối ngày. Một số loại dây leo phát triển nhanh như sử quân tử, cúc tần Ấn Độ, thường xuân.
Với nhà phố, dây leo có thể bố trí trên hệ khung thép, giàn gỗ để tránh cây bám trực tiếp vào lớp sơn. Cách làm này giúp kiểm soát rễ bám, hạn chế nguy cơ ẩm mốc và thuận tiện cắt tỉa.
Công trình ở Khánh Hòa lựa chọn giải pháp tổ chức nhiều lớp không gian xanh theo chiều đứng, nhằm cải thiện vi khí hậu và chống nóng cho nhà. Ảnh: Laholm
Tạo lớp mái cách nhiệt
Sau khi che nắng cho mặt đứng, chủ nhà nên ưu tiên giảm nhiệt truyền qua mái. Mái bê tông hấp thụ nhiệt trong nhiều giờ, sau đó phát ngược xuống không gian bên dưới vào buổi chiều và tối, khiến phòng vẫn nóng dù nắng không chiếu trực tiếp.
Một hệ mái phía trên, như tôn cách nhiệt hoặc mái ngói, có thể tạo khoảng không khí ngăn giữa nắng và sàn mái. Lớp đệm này giúp giảm nhiệt truyền xuống, đồng thời bảo vệ bề mặt mái khỏi bức xạ trực tiếp.
Căn nhà ở Đồng Tháp với mái ngói đất nung trải dài theo phương ngang, hình thành hàng hiên rộng và sâu, giúp thích ứng với khí hậu nhiệt đới. Ảnh: Lonton Studio
Tăng đối lưu bên trong nhà
Thông gió tự nhiên giúp đưa khí nóng ra ngoài và thay bằng luồng khí mát hơn. Nguyên tắc cơ bản là tạo đường gió vào và ra. Cửa đón gió nên mở ở vị trí thấp hoặc trung bình, cửa thoát gió nên đặt cao hơn. Không khí nóng có xu hướng bốc lên, vì vậy cửa sổ cao, ô thoáng, giếng trời hoặc khe thoát khí gần mái giúp đẩy khí nóng ra ngoài tốt hơn.
Với nhà phố, gia chủ có thể mở cửa trước và sau nếu điều kiện cho phép. Với nhà chỉ có một mặt thoáng, giếng trời hoặc ô thoáng cầu thang đóng vai trò quan trọng giúp đẩy toàn bộ khí nóng ra ngoài và tạo lực hút kéo không khí mát vào sâu bên trong. Cầu thang, hành lang và khoảng thông tầng nên được giữ thoáng, tránh làm cản dòng khí.
Thời điểm mở cửa cũng ảnh hưởng lớn đến hiệu quả làm mát. Vào buổi trưa và đầu giờ chiều, nhiệt độ ngoài trời cao, việc mở toàn bộ cửa có thể khiến nhà thêm nóng. Chủ nhà nên ưu tiên đóng bớt cửa hướng nắng, kéo lớp che ngoài và mở thông gió vào sáng sớm, chiều muộn hoặc tối khi nhiệt độ ngoài trời giảm.
Bên trong căn nhà ở TP HCM, giếng trời và khoảng thông tầng đưa ánh sáng xuống các khu vực giữa nhà đồng thời tăng đối lưu không khí giúp không gian thoáng mát. Ảnh: Minq Bui
