Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, đã có những nhận định về tính chất đợt mưa lũ lịch sử ở miền Trung khiến hơn 100 người chết, mất tích, thiệt hại tài sản hơn 13.000 tỉ đồng.
Bộ đội, công an cứu dân vùng ngập lụt ở Khánh Hòa
ẢNH: BÁ DUY
Ông Khiêm cho biết, đợt mưa lũ tại Nam Trung bộ từ 16 - 22.11 là một hiện tượng cực đoan, vượt kỷ lục lịch sử. Lượng mưa tại nhiều trạm như Sơn Hòa (Đắk Lắk) 601,2 mm hay Quy Nhơn (Gia Lai) 380,6 mm đều vượt các kỷ lục lịch sử từng ghi nhận.
Một số trạm khác như Sơn Thành Tây, Sơn Thành Đông, Hòa Mỹ Tây, sông Hinh ghi nhận tới 1.000 - 1.200 mm chỉ trong vài ngày. Theo phân loại của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), đây là các sự kiện hiếm gặp, gần như không thể dự báo chính xác định lượng.
Đáng chú ý, đợt lũ lớn ở Nam Trung bộ đã đi ngược lại quy luật, gần như chưa từng xuất hiện trong hơn 50 năm quan trắc và không thuộc "mức lũ tính toán thông thường". Điều này cho thấy chỉ dự báo chính xác hơn vẫn không đủ để "ngăn chặn thiên tai vượt lịch sử".
Về nguyên nhân gây ra đợt mưa lũ lịch sử này, vị Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho rằng, đây là tác động của tổ hợp nhiều hình thái thời tiết cực đoan. Trên cao, nhiễu động trong đới gió đông trên độ cao từ 1.500 - 5.000 m hoạt động mạnh, kết hợp với không khí lạnh cường độ rất mạnh, đặc biệt từ đêm 17.11, tạo nên vùng hội tụ ẩm từ tầng thấp đến tầng cao.
Đồng thời, hơi nước từ Biển Đông liên tục được chuyển vào đất liền Trung bộ và Tây nguyên, trong khi địa hình Trường Sơn đóng vai trò "chắn gió", kích thích đối lưu phát triển mạnh và duy trì mưa kéo dài. Lượng mưa phổ biến từ 800 - 1.700 mm ở nhiều nơi, vượt xa khả năng tiêu thoát tự nhiên.
Ngoài yếu tố thời tiết, đặc điểm địa hình và thủy văn của Trung bộ cũng làm tăng nguy cơ lũ lớn. Các lưu vực sông ngắn, độ dốc lớn khiến nước mưa tập trung nhanh về hạ lưu, dẫn đến lũ quét, lũ ống và lũ lên nhanh chỉ trong vài giờ, cộng với triều cường dâng cao, khiến việc tiêu thoát nước diễn ra chậm.
Cạnh đó, biến đổi khí hậu khiến các hình thái mưa cực đoan trở nên mạnh hơn và khó dự báo hơn, đồng thời gia tăng tần suất lũ lớn trong 10 - 15 năm gần đây, với nhiều trạm ghi nhận lượng mưa vượt mức lịch sử 1.000 - 1.700 mm/đợt.
102 người chết và mất tích, thiệt hại hơn 13.000 tỉ đồng
Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, cập nhật đến hết ngày 23.11, mưa lũ ở các tỉnh miền Trung đã làm 91 người chết (Quảng Trị 1 người, Huế 2 người, Đà Nẵng 2 người, Gia Lai 3 người, Đắk Lắk 63 người, Khánh Hòa 15 người, Lâm Đồng 5 người); 11 người mất tích (Đà Nẵng 2 người, Đắk Lắk 8 người, Khánh Hòa 1 người).
Mưa lũ làm 1.154 nhà bị hư hỏng và hơn 200.000 nhà bị ngập lụt (Gia Lai 19.200 nhà, Đắk Lắk 150.000 nhà, Khánh Hòa 30.655 nhà; Lâm Đồng 1.137 nhà). Đến chiều cùng ngày, Đắk Lắk còn 2 xã; tỉnh Lâm Đồng còn 127 hộ dân bị ngập. Mưa lũ gây thiệt hại nặng nề cho sản xuất nông nghiệp, cơ sở hạ tầng, đường giao thông… với tổng ước tính về kinh tế khoảng 13.078 tỉ đồng (Quảng Ngãi 650 tỉ đồng, Gia Lai 1.000 tỉ đồng, Đắk Lắk 5.330 tỉ đồng, Khánh Hòa 5.000 tỉ đồng, Lâm Đồng 1.098 tỉ đồng).
Cũng trong ngày 23.11, quân đội huy động 44.848 chiến sĩ/1.785 phương tiện các loại (1.058 ô tô, 272 tàu xuồng, 65 xe đặc chủng, 6 máy bay, 12 flycam, 10 máy bơm, 6 máy phát điện, 3 chó nghiệp vụ, 353 phương tiện khác) tổ chức giúp nhân dân tại các tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai, Khánh Hòa, Lâm Đồng khắc phục hậu quả.
