Chính quyền TP HCM đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, trước khi trình HĐND thành phố. Cơ chế mới được kỳ vọng rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng cho các dự án hạ tầng, chỉnh trang đô thị.
Theo dự thảo, người bị thu hồi đất, đủ điều kiện tái định cư nhưng không nhận nhà, đất bố trí và tự lo chỗ ở mới sẽ được hỗ trợ bằng tiền.
Nếu xã, phường nơi thu hồi đất chưa có quỹ nhà, đất tái định cư, mức hỗ trợ bằng 10% giá trị bồi thường về đất, gấp đôi quy định hiện hành. Trường hợp địa phương đã có quỹ tái định cư, mức hỗ trợ là 5%. Diện tích dùng để tính hỗ trợ không vượt quá hạn mức giao đất ở.
Bàn giao mặt bằng mở rộng quốc lộ 13, tháng 7/2026. (Ảnh: Quỳnh Trần).
Thành phố cũng đề xuất mở rộng chính sách tái định cư cho một số trường hợp đặc thù. Người đang sử dụng nhà thuộc sở hữu nhà nước tại các khu tập thể, chưa được cấp giấy chứng nhận, có khuôn viên riêng và sử dụng trước ngày 1/7/2006, có thể được mua một căn hộ tái định cư. Điều kiện là họ không còn nhà, đất ở nào khác tại xã, phường nơi có đất bị thu hồi.
Đối với một số trường hợp đặc biệt thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Phát triển đô thị, dự thảo đề xuất mức bồi thường đất bằng tiền gấp hai lần thông thường. Luật này dự kiến được Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp không thường lệ trong tháng 8.
Ngoài ra, dự thảo cũng nêu thời gian cụ thể bàn giao mặt bằng sớm sẽ được thưởng thêm. Trường hợp bị thu hồi toàn bộ diện tích, thời hạn bàn giao là 10 ngày đối với đất nông nghiệp, 20 ngày với đất ở và 30 ngày với đất sản xuất công nghiệp, thương mại, dịch vụ, tính từ khi quyết định thu hồi đất được ban hành.
Với dự án cấp bách, cần mặt bằng để triển khai ngay, thời hạn bàn giao tối đa 15 ngày. Nếu chỉ thu hồi một phần diện tích, thời hạn tương ứng là 5 ngày đối với đất nông nghiệp, 10 ngày với đất ở và 15 ngày với đất sản xuất, kinh doanh; dự án cấp bách tối đa 10 ngày.
Dự thảo chưa nêu mức thưởng cụ thể. Theo cơ chế đang áp dụng tại Quyết định 11/2026, hộ gia đình, cá nhân bàn giao mặt bằng trước hạn được thưởng tối đa 50 triệu đồng nếu bị thu hồi toàn bộ đất và 25 triệu đồng nếu bị thu hồi một phần. Mức thưởng tối đa đối với tổ chức là 100 triệu đồng.
Thành phố còn đề xuất hỗ trợ một số trường hợp sử dụng đất ổn định nhưng không đủ điều kiện được bồi thường. Đất phi nông nghiệp có vi phạm, được sử dụng trước ngày 1/7/2014, có thể được hỗ trợ bằng 42-70% giá đất tính bồi thường, tùy thời điểm bắt đầu sử dụng.
Công trình xây dựng không đúng quy định trên đất đủ điều kiện bồi thường, hình thành từ ngày 1/7/2014 đến trước 1/8/2024 và không thuộc trường hợp vi phạm pháp luật đất đai, được đề xuất hỗ trợ bằng 20% mức bồi thường trong phạm vi hạn mức giao đất.
Theo UBND TP HCM, địa phương sắp triển khai nhiều dự án lớn như các tuyến đường đối ngoại, liên vùng; đường sắt đô thị; đường sắt vận chuyển hàng hóa, hành khách; cảng Cái Mép Hạ; cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ; mở rộng sân bay Côn Đảo cùng các công trình chống ngập, xử lý nước thải.
Trong khi đó, riêng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng có thể kéo dài từ 5 tháng đến hơn 7 tháng. Thành phố kỳ vọng các chính sách mới sẽ khuyến khích người dân sớm bàn giao đất, qua đó rút ngắn thời gian chuẩn bị và tạo mặt bằng sạch cho dự án.
