Hoàng Quốc Quyền không chỉ là cha của ba người con, mà còn là người thầy, người cha của hơn 300 học sinh mồ côi tại Hope School, nơi anh làm Giám đốc. Điều đáng chú ý là anh chỉ có một cách giáo dục: những nguyên tắc “khác thường” áp dụng với con ruột cũng chính là điều anh yêu cầu ở mỗi học trò.
Lời tòa soạn
Kỳ trước, chúng tôi đã giới thiệu đến quý vị bài báo: “Bị ném đá dữ dội” vì cho con nhỏ đạp xe 1.200 km xuyên Việt một mình. Kỳ này chúng tôi tiếp tục giới thiệu lối sống và dạy con rất khác biệt nhưng hiệu quả cao, của anh Hoàng Quốc Quyền
Ở nhà, anh Quyền có nguyên tắc: khi các con còn nhỏ, bố mẹ nuôi con là trách nhiệm đương nhiên. Khi con đã đủ 18 tuổi, đi du học, anh Quyền vẫn lo chi phí. Nhưng mọi khoản hỗ trợ lúc này đều gắn với trách nhiệm.
“Con làm việc cho bố phải có kết quả, không đạt sẽ cắt lương. Ví dụ bố cho tiền đi học thì học ra học. Muốn có tiền đổ xăng, phải làm việc nhà. Bố mẹ mới là nhà đầu tư…”
Anh không thưởng tiền cho con làm việc nhà, cũng không ghi nợ những khoản đã chi cho con. “Tôi chỉ luôn nhắc con nguyên tắc: mọi sự nhận đều phải đi cùng một sự cho.”
Quy tắc ấy cũng được áp dụng ở Hope School. Những điều khó nói, học sinh có thể viết thư cho thầy Quyền. Anh đã hồi âm hàng trăm lá thư, nhưng yêu cầu chữ viết phải nắn nót. Có em phải viết lại tới 10 lần mới được thầy trả lời.
“Tụi nhỏ hoàn toàn viết đẹp được, chỉ là trước đây chưa ai yêu cầu. Chỉ nhờ viết thư cho thầy, các em luyện chữ nhanh, tiến bộ rõ.”
Dần dần, những lá thư ấy trở thành văn hóa của Hope School. Đến khi rapper Đen Vâu hay ông Trương Gia Bình muốn hỏi thăm các em cũng phải ghi thư tay, các em sẽ tự viết thư hồi âm bằng tất cả sự trân trọng.
Nhận và cho là lẽ dĩ nhiên trong cuộc sống. Nhưng nhiều ông bà, cha mẹ cho trẻ mọi thứ, ngay cả khi chúng chưa đòi hỏi. Lâu dần, đứa trẻ coi việc được đáp ứng là đương nhiên, chỉ một lời từ chối cũng có thể khiến mâu thuẫn bùng phát.
Anh Quyền kể về con gái của một người quen. Chỉ vì mẹ không đồng ý mua iPhone, cô bé cắt tay, dọa tự tử để ép cha mẹ phải thỏa hiệp.
“Họ không thua vì chiếc iPhone. Họ đã thua từ rất nhiều năm trước.”
Hai con trai phụ giúp anh Quyền dọn dẹp Hope School trước khi đón các em học sinh đầu tiên về trường.
Trong nhà anh Quyền, tivi luôn rút phích cắm.
Mùa World Cup, con gái út học lớp 3 muốn xem bóng đá, anh đồng ý nhưng mỗi ngày chỉ một trận rồi tắt. Không có chuyện đứa trẻ sẽ trở thành trung tâm cả gia đình.
Điện thoại cũng vậy. Anh Quyền chỉ dùng điện thoại để làm việc hoặc liên lạc.
“Cha mẹ không thể cấm con dùng TikTok khi chính mình không làm được.”
Nguyên tắc của anh Quyền: trước 15 tuổi, các con anh không dùng điện thoại. Lên cấp ba, điện thoại chỉ phục vụ học tập và liên lạc. Sau 18 tuổi mới có smartphone riêng.
Ở Hope School, nhiều học sinh sau khi mất cả cha lẫn mẹ từng ôm khư khư smartphone cả ngày để trốn vào thế giới ảo. Trong khi đó, nhà trường chỉ cho các em dùng điện thoại một giờ mỗi tuần. Tụi nhỏ bứt rứt, khó thích nghi với quy định mới.
“Nhiều trường hợp, phải mất gần 6 tháng chúng tôi mới cai được.”
Theo anh Quyền, trẻ thích điện thoại vì trong thế giới của các em, không có gì hấp dẫn hơn. “Mình cắt điện thoại nhưng bù lại bằng các hoạt động đọc sách, học nhạc, vẽ tranh, làm vườn… được tổ chức thú vị. Và xung quanh các em luôn có thầy cô, bạn bè trò chuyện, chơi cùng nên đỡ cảm thấy bơ vơ.”
Đến giờ dùng điện thoại, có em chỉ dành 15 phút gọi người thân vì đã lên kế hoạch trước sẽ gọi ai, nói gì. “Tôi tin sau này khi trưởng thành, được dùng smartphone tự do, các em cũng sẽ dùng chúng thật hiệu quả.”
Anh Quyền gọi triết lý giáo dục của mình là “Back to basics” - quay về những điều căn bản nhất. Đó là lý do dù MXH phổ biến đến đâu, anh vẫn dành thời gian nói chuyện trực tiếp, không nhắn tin cho con và học sinh.
“Bây giờ, tôi hỏi một câu, có khi vài tiếng sau con mới trả lời vì lúc đó mới xem đến điện thoại. Khi con đủ năng lực, cha mẹ sẽ không còn phải giữ con trong chiếc lồng an toàn.”
Ở nhà, anh Quyền có 3 người con, khi đến trường, anh có hơn 300 người con là các em học sinh.
Ở Hope School, các em được học tất cả kỹ năng cơ bản để có thể tự sống: nấu ăn, giặt giũ, gieo trồng, bơi lội, đi rừng, cắm trại, ứng phó tình huống khẩn cấp, kiếm tiền và tiêu tiền.
“Ngay cả cách cầm đôi đũa, cái thìa sao cho đúng, thầy cô cũng phải dạy. Lớn hơn thì các em tự học kiếm tiền qua các CLB làm nến, xà phòng, bánh quy, bánh mì…”
Có những học sinh lần đầu cầm cuốc còn lóng ngóng. Thầy cô làm mẫu, hướng dẫn từng động tác. Khi một em làm thành thạo, nhà trường quay video để các em khác cùng học. Cứ như một gia đình đông con, những đứa trẻ biết trước sẽ tiếp tục dạy những đứa đến sau.
Đến nay, nhiều em đã gieo trồng rất thành thạo. Có em còn tự nghĩ ra cách phủ rơm lên luống rau mới gieo để giữ ẩm - một kinh nghiệm mà chính thầy cô chưa từng dạy.
Anh Quyền ví mỗi đứa trẻ như một cái cây. “Cây có bộ rễ nông, gặp bão sẽ dễ đổ. Cây gieo từ hạt ở đất rộng, rễ cắm sâu xuống đất, phong ba thế nào cũng đứng vững.”
Bộ rễ ấy lớn lên từ khả năng đối diện với những rủi ro rất nhỏ. Ví như nhiều gia đình tuyệt đối không cho con cầm dao vì sợ đứt tay, kết quả là lên tới tiểu học, trẻ vẫn không biết sử dụng dao kéo an toàn.
Ở nhà, anh Quyền có ba người con. Đến Hope School, anh cùng các thầy cô chăm lo cho hơn 300 đứa trẻ. “Gia đình càng đông con, thầy cô càng không đặt nặng kỳ vọng.”
Sự thành công ở Hope không đo bằng những tấm huy chương Toán, Lý quốc tế. Đôi khi, chỉ cần các em biết yêu thương người khác, thầy cô đã rất vui.
“Học ăn, học nói, học gói, học mở nghe tưởng cũ, nhưng nhiều bạn trẻ bây giờ lại đang thiếu chính những điều đó.”
Anh Quyền cho rằng giáo dục con người khác hoàn toàn xây công trình. Người xây nhà biết trước sản phẩm cuối cùng. Còn người làm giáo dục không thể biết. “Không ai dám chắc 4-5 năm nữa, đứa trẻ sẽ trở thành người như thế nào. Điều duy nhất người thầy có thể làm là kiên nhẫn đồng hành”.
Tại Hope School, 100% trẻ mồ côi vì dịch Covid-19 và các em đều sang chấn tâm lý ở mức độ khác nhau. Phương pháp chữa lành của anh Quyền rất giản dị: “Tắm đủ nắng, gửi tình yêu vào đất.”
Mỗi ngày, các em dành khoảng 3 giờ lao động ngoài trời, cuốc đất, chăm cây, chơi thể thao, tắm biển... Đó là cách các em giải phóng năng lượng và kết nối với nhau.
“Trẻ con giống như ngọn núi lửa. Chúng rất nhiều năng lượng và nếu không có chỗ xả, sẽ phun trào dữ dội.”
Vì thế, anh tìm cách giúp trẻ được nghịch ngợm, tự do khám phá thế giới trong giới hạn an toàn. Ở Hope School, có những cậu học sinh chơi đến mức tối thứ Bảy lăn ra ngủ ngay trong thư viện.
“Đối với một đứa trẻ, được chơi hết mình và ngủ ngon như vậy là hạnh phúc.”
Anh Quyền nhớ lại: Có một cậu bé ở Hope School mà suốt 3 tháng đầu mới đến, bất kể ai hỏi gì cũng chỉ trả lời đúng một từ: Không.
Cha mẹ mất vì Covid-19, em sống dật dờ như cái bóng lặng lẽ và từng nhiều lần nghĩ đến cái chết. Có những ngày mưa lớn, một mình em che ô đi như người vô hồn. Cả trường chỉ cần nhìn thấy em đã thấy cả nỗi buồn thê lương.
“Khi em luôn nói không, chúng tôi không hỏi nữa. Chúng tôi cùng em học, cùng chơi, cùng ăn, cùng làm, cùng ôm ấp, vỗ về… Cứ như thế, kiên trì suốt 3 tháng.
Đến một ngày, cậu bé bật khóc và nói: “Con nhớ mẹ.” Khi nói được câu đó, nút thắt tâm lý mới thực sự được mở.”
Và từ đó, cậu bé đã lột xác, nhờ cách giáo dục có nguyên tắc và kiên trì, bền bỉ, không thỏa hiệp với sự dễ dãi.
“Dễ dãi với trẻ con là sự lười biếng của người lớn.” - Anh Quyền khẳng định
