Mới đây, tại phòng tư vấn của Trung tâm Tư vấn, Phục hồi Dinh dưỡng và Kiểm soát Béo phì (Viện Dinh dưỡng Quốc gia), PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng có tiếp nhận điều trị cho một trường hợp nữ bệnh nhân cao 1m58, cân nặng khoảng 60kg. Cô là một giáo viên.
Theo đánh giá chuyên môn, thể trạng của cô thuộc nhóm thừa cân nhẹ, cần giảm khoảng 2–4kg để đạt mức cân nặng hợp lý hơn. Tuy nhiên, ở độ tuổi ngoài 40, việc kiểm soát cân nặng trở nên khó khăn hơn.
Sau 40 tuổi, cơ thể bắt đầu có những thay đổi về hormone, chuyển hóa chậm lại, chưa kể nhiều người đã trải qua sinh nở, áp lực công việc và gia đình. Nếu không kiểm soát tốt chế độ ăn và sinh hoạt, cân nặng rất dễ tăng, mà giảm thì lại rất khó.
PGS Hưng đã tư vấn cho bệnh nhân chế độ ăn uống để giảm cân. Tuy nhiên, bệnh nhân đã không tuân thủ và lên tra thông tin trên ChatGPT. Theo đó, cô bỏ ăn sáng, kiêng ăn tinh bột. Thực tế, sau khi thực hiện 2 việc này, bệnh nhân có giảm cân nhưng rơi vào tình trạng mệt lả, ảnh hưởng tới sức khỏe khi đứng lớp. Sau đó, bệnh nhân đã phải gọi điện "cầu cứu" bác sĩ.
PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng.
Theo PGS Hưng, nhiều người đến viện với mong muốn được giảm cân, nhưng khi bác sĩ hướng dẫn chế độ ăn và sinh hoạt thì lại không tuân thủ. Họ nghe lời khuyên trên mạng, trên các ứng dụng, thậm chí tham khảo cả trí tuệ nhân tạo, rồi tự xây dựng thực đơn theo ý mình. Cuối cùng, tổng năng lượng nạp vào không đủ, chỉ đáp ứng chuyển hóa cơ bản, trong khi họ vẫn phải làm việc, giảng dạy, vận động cả ngày. Hệ quả là mệt mỏi, dễ bỏ cuộc, rồi lại quay về thói quen cũ.
Thực tế, không ít người áp dụng các chế độ ăn kiêng ngắn hạn, cố gắng “ép cân” trong vài tuần. Có người giảm được 1–2kg, nhưng sau đó nhanh chóng tăng trở lại khi quay về chế độ ăn bình thường. Giảm cân kiểu đó không bền vững và tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho sức khỏe. Cơ thể bị thiếu năng lượng, thiếu chất xơ, thiếu vi chất, dễ mệt mỏi, giảm tập trung, rối loạn chuyển hóa.
Thay vì nhịn ăn nên xây dựng chế độ ăn lành mạnh
Theo PGS Hưng, cốt lõi của việc kiểm soát cân nặng nằm ở thay đổi hành vi và lối sống, chứ không phải chỉ là những con số trên cân. Phải hình thành được thói quen ăn uống và vận động lành mạnh, có ý chí và sự kiên trì. Cám dỗ thì rất nhiều, đặc biệt trong văn hóa ẩm thực của chúng ta, nơi bữa ăn thường gắn với giao tiếp, công việc, bạn bè.
Một khó khăn khác mà vị chuyên gia dinh dưỡng chỉ ra là môi trường làm việc và sinh hoạt. Nhiều người bận rộn, ăn vội vàng, bỏ bữa chính rồi lại tìm đến đồ ăn nhanh, đồ ngọt, trà sữa, bánh kẹo. Khi cơ thể đói, đường huyết giảm, họ rất dễ chọn những thực phẩm nhiều năng lượng nhưng ít dinh dưỡng. Điều này khiến lượng chất xơ trong khẩu phần bị thiếu hụt, hệ tiêu hóa và chuyển hóa đều bị ảnh hưởng.
PGS Hưng khuyến cáo, thay vì nhịn ăn hoặc cắt giảm cực đoan, khi muốn giảm cân cần xây dựng chế độ ăn cân đối: đủ năng lượng, tăng cường rau xanh, chất xơ, đạm chất lượng tốt, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ngọt và đồ uống có đường. Song song với đó là duy trì vận động đều đặn, phù hợp với độ tuổi và thể trạng.
