Ngày tàn của ca sĩ: 60.000 bài hát AI mới mỗi ngày được tải lên trên một nền tảng, 97% người nghe không phân biệt được thật giả

Tờ Financial Times (FT) cho hay sự trỗi dậy của những bản hit không có nhịp đập trái tim đang đẩy các ông lớn ngành âm nhạc vào một cuộc chiến sinh tồn mới.

Giữa ranh giới mong manh của sáng tạo và "rác công nghệ", giới tinh hoa đang phải học cách thỏa hiệp để không lặp lại bi kịch Napster của hai thập kỷ trước.

Mới đây, ca khúc Folk-pop mang tên "I Know, You're Not Mine" đã chễm chệ chiếm ngôi đầu bảng xếp hạng Spotify tại Thụy Điển. Với giọng hát truyền cảm, tiếng guitar acoustic mộc mạc và ca từ da diết về tình yêu tan vỡ, bản hit dưới nghệ danh Jacub nhanh chóng trở thành hiện tượng quốc tế.

Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau, ca khúc này đột ngột biến mất khỏi bảng xếp hạng chính thức. Lý do là hội đồng thẩm định xác định Jacub không phải là con người, mà là một sản phẩm của trí tuệ nhân tạo (AI).

Sự mâu thuẫn giữa một bản hit được hàng triệu thính giả đón nhận nhưng lại bị các quy tắc truyền thống chối bỏ này đã phơi bày sự lúng túng tột độ của ngành công nghiệp âm nhạc trước làn sóng công nghệ, ngay cả khi các hãng đĩa lớn đang ráo riết ký kết thỏa thuận với hàng loạt công ty AI từ Thung lũng Silicon.

"Cơn sóng thần" đang ập đến

Quản lý kinh doanh kỳ cựu Bill Zysblat của những siêu sao như Lady Gaga và The Rolling Stones, không giấu nổi sự lo lắng khi cho rằng đây là một cuộc khủng hoảng mang tính sống còn.

Theo ông, ngành công nghiệp đang đứng trên bãi biển và nhìn thấy một cơn sóng thần khổng lồ đang ập tới. Nỗi sợ hãi này hoàn toàn có cơ sở khi nhìn vào những con số thực tế từ các nền tảng streaming.

Theo dữ liệu từ ứng dụng Deezer, mỗi ngày có khoảng 60.000 bản nhạc do AI tạo ra được tải lên nền tảng này. Điều đáng nói hơn là sự tinh vi của công nghệ đã đạt đến mức thượng thừa: 97% người nghe không thể phân biệt được đâu là ca khúc do con người viết và đâu là sản phẩm từ máy móc.

Sự hiện diện của những "nghệ sĩ ảo" như Sienna Rose, tài khoản AI sở hữu 4,1 triệu người nghe hàng tháng trên Spotify, vượt qua cả ban nhạc rock danh tiếng Arcade Fire, cho thấy AI không còn là trò đùa của giới công nghệ mà đã thực sự len lỏi vào danh sách phát của hàng triệu người.

Lịch sử ngành âm nhạc từng ghi nhận một chương đen tối vào kỷ nguyên Napster, khi sự bùng nổ của việc chia sẻ nhạc lậu đã khiến các hãng đĩa mất hơn một thập kỷ mới có thể phục hồi.

Giờ đây, thay vì tìm cách "bóp nghẹt" công nghệ một cách vô ích, các ông lớn như Universal Music Group (UMG) hay Warner Music đang chọn cách tiếp cận khác: Thỏa hiệp và thương mại hóa.

CEO Lucian Grainge của Universal, trong bản ghi nhớ đầu năm đã khẳng định rằng việc cố gắng ngăn cản công nghệ mới chỉ mang lại tác dụng ngược.

Thay vì để các công ty AI sử dụng kho dữ liệu âm nhạc khổng lồ một cách bất hợp pháp, các hãng đĩa đang tiến tới việc cấp phép bản quyền để kiếm tiền từ chính công nghệ này.

Mục tiêu của các hãng rất rõ ràng là biến AI thành một nguồn doanh thu mới. Các lãnh đạo ngành kỳ vọng những công cụ AI sẽ cho phép người hâm mộ tương tác sâu hơn với âm nhạc, chẳng hạn như tạo ra các bản remix cá nhân hóa. Doanh thu sẽ không chỉ tính bằng lượt nghe mà còn dựa trên mức độ tương tác hoặc phối lại nhạc của người hâm mộ.

Ranh giới mong manh

Tuy nhiên, không phải ai cũng lạc quan với viễn cảnh này. Các nghệ sĩ trẻ đang cảm thấy bị đe dọa nghiêm trọng khi phải chia sẻ "không gian kệ hàng" trên các nền tảng số với hàng triệu bản nhạc AI được tạo ra chỉ bằng vài dòng lệnh.

"Các nghệ sĩ đã thành danh không lo lắng về mối đe dọa trực tiếp vì tên tuổi của họ vẫn có sức nặng, nhưng với những nghệ sĩ trẻ, việc được khám phá sẽ trở nên khó khăn hơn bao giờ hết," ông Zysblat nhận định.

Victoria Monét, nữ nghệ sĩ từng đoạt giải Grammy, đã bày tỏ sự không thoải mái khi chứng kiến một nghệ sĩ AI mang tên Xania Monet có phong cách thẩm mỹ và âm nhạc giống hệt mình.

Câu hỏi lớn nhất đặt ra là: Đâu là ranh giới giữa cảm hứng và sự chiếm đoạt khi một hệ thống có thể tạo ra âm nhạc dựa trên những gợi ý về phong cách mà không cần dùng tên nghệ sĩ đó trong câu lệnh?

Nhiều nền tảng như Bandcamp đã quyết định cấm hoàn toàn nhạc AI để bảo vệ tính xác thực của nghệ thuật. Trong khi đó, các công cụ như SoundPatrol đang được triển khai để truy quét những đoạn nhạc vi phạm bản quyền dù chỉ dài 10 giây. Cuộc chiến pháp lý giữa các hãng đĩa và các công ty khởi nghiệp AI như Suno hay Udio vẫn đang diễn biến phức tạp.

Ngành công nghiệp âm nhạc đang đứng trước một ngã ba đường lịch sử. AI có thể là công cụ giúp duy trì mức tăng trưởng doanh thu 8-10% mỗi năm thông qua các gói dịch vụ "siêu cao cấp", nhưng nó cũng có thể biến thị trường thành một "bức tường rác công nghệ" khiến các tài năng thực thụ bị vùi lấp.

Dù kết quả cuộc chiến này ra sao, có một sự thật không thể phủ nhận: Chiếc hộp Pandora của âm nhạc AI đã mở ra, và thế giới âm thanh sẽ không bao giờ trở lại như trước đây. Như lời Romel Murphy, quản lý của nghệ sĩ AI Xania Monet đã nói: "Bạn không thể ngăn cản sự thay đổi. Tốt nhất là hãy ngồi vào bàn đàm phán thay vì bị bỏ lại phía sau."