Tàu chở dầu Anatoly Kolodkin của Nga - Ảnh: AFP
Ngày 17/4, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gia hạn miễn trừ, cho phép các nước tiếp tục mua dầu Nga qua đường biển thêm khoảng một tháng, bất chấp các lệnh trừng phạt. Động thái này diễn ra trong bối cảnh nhiều nghị sĩ Mỹ chỉ trích Chính phủ đang “nới tay” với Nga, khi cuộc xung đột tại Ukraine vẫn kéo dài.
Theo Bộ Tài chính Mỹ, cơ chế miễn trừ này cho phép các nước mua dầu thô và sản phẩm dầu mỏ của Nga được vận chuyển bằng tàu biển tính từ ngày 17/4 và kéo dài đến ngày 16/5. Quy định mới thay thế cơ chế miễn trừ kéo dài 30 ngày trước đó, vừa hết hạn hôm 11/4, đồng thời không áp dụng với các giao dịch liên quan tới Iran, Cuba và CHDCND Triều Tiên.
Động thái này nằm trong nỗ lực của chính quyền Mỹ nhằm kiểm soát giá năng lượng toàn cầu, vốn tăng mạnh do xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran. Quyết định được đưa ra sau khi nhiều quốc gia châu Á, chịu ảnh hưởng nặng nề từ cú sốc năng lượng, kêu gọi Mỹ cho phép nguồn cung thay thế được đưa ra thị trường.
Chỉ hai ngày trước đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent từng tuyên bố Chính phủ Mỹ sẽ không gia hạn miễn trừ đối với dầu Nga, cũng như một cơ chế tương tự đối với dầu Iran dự kiến hết hạn vào ngày 18/4.
Giá dầu thế giới đã giảm khoảng 9% trong phiên 17/4, xuống dưới ngưỡng 90 USD/thùng sau khi Iran tạm thời mở lại eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu quan trọng tại vùng Vịnh. Tuy nhiên, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cuộc xung đột đã gây ra đợt gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu nghiêm trọng nhất trong lịch sử.
Cuộc xung đột tại Trung Đông, hiện đã bước sang tuần thứ 8, đã làm hư hại hơn 80 cơ sở dầu khí tại Trung Đông. Iran cũng cảnh báo có thể đóng lại eo biển Hormuz nếu Mỹ tiếp tục duy trì phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.
Giá dầu cao đang trở thành rủi ro đối với đảng Cộng hòa của ông Trump trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới. Trong khi đó, Mỹ cũng chịu áp lực từ các đối tác về vấn đề giá dầu. Bên lề các cuộc họp của Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20), Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tại Washington vào tuần này, nhiều quốc gia đã đề nghị Mỹ gia hạn miễn trừ. Ông Trump cũng đã thảo luận về giá dầu trong cuộc điện đàm với Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi – quốc gia nhập khẩu lớn dầu Nga.
Trước đó, miễn trừ đối với dầu Iran do Bộ Tài chính Mỹ ban hành ngày 20/3 đã giúp khoảng 140 triệu thùng dầu được đưa ra thị trường toàn cầu, qua đó góp phần giảm áp lực nguồn cung.
Các nghị sĩ Mỹ từ cả hai đảng đã chỉ trích việc gia hạn miễn trừ, cho rằng động thái này có thể hỗ trợ nền kinh tế Iran trong lúc nước này xung đột với Mỹ, cũng như giúp Nga duy trì nguồn thu giữa chiến sự tại Ukraine. Giới phân tích cảnh báo các miễn trừ này có thể làm suy yếu nỗ lực của phương Tây nhằm cắt giảm nguồn tài chính phục vụ xung đột của Nga, đồng thời gây bất đồng với các đồng minh. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhấn mạnh đây không phải thời điểm phù hợp để nới lỏng trừng phạt đối với Nga.
