Mới đây, vụ việc Ngân hàng Thương mại Nông thôn Quảng Châu (Guangzhou Rural Commercial Bank - GRCB) yêu cầu hàng nghìn nhân viên hoàn trả gần 14.000 Nhân dân tệ tiền "quà lễ/tiền thưởng ngày lễ" chi trả trong ba năm qua đã gây chấn động dư luận và làm bộc lộ những căng thẳng sâu sắc trong ngành tài chính Trung Quốc. Số tiền này được trả theo từng giai đoạn, còn lại sẽ trừ dần trực tiếp vào tiền lương.
Động thái này, được ngân hàng giải thích là nhằm "chuẩn hóa việc chi trả phụ cấp và phúc lợi" và đảm bảo tuân thủ quy định, không đơn thuần là một tranh chấp lao động nội bộ mà là một minh chứng rõ ràng cho "cơn sóng ngược" của chiến dịch kiểm soát tài chính đang càn quét đất nước tỷ dân.
Không chỉ GRCB mà 10 ngân hàng niêm yết khác trong năm 2024 cũng đã công bố các vụ việc thu hồi hơn 100 triệu Nhân dân tệ tiền thưởng và lương hiệu suất, ảnh hưởng đến hơn 4.600 nhân viên.
Về nghĩa nào đó, việc hoàn trả này cho thấy một thay đổi rõ ràng trong chính sách nội bộ: ngân hàng vốn được xem là môi trường thưởng rủi cao, đã bắt đầu thu hẹp không gian "phúc lợi rộng" cho nhân viên để thích ứng với áp lực từ bên ngoài.
Áp lực tài chính và rủi ro vận hành
Ngân hàng GRCB ước tính tổng số tiền hoàn trả có thể lên tới 180 triệu Nhân dân tệ, tương đương khoảng 13% lợi nhuận ròng của ngân hàng trong nửa đầu năm. Phía ngân hàng khẳng định đã giải thích và nhận được sự "thông cảm, ủng hộ" từ phần lớn nhân viên. Tuy nhiên, các bài đăng trên mạng xã hội cho thấy sự phẫn nộ lan rộng, với các cáo buộc về việc cắt giảm lương âm thầm, ép buộc làm việc và cả việc buộc nhân viên vay tiền.
Nguyên nhân sâu xa của việc thu hồi này nằm ở áp lực kép: Thứ nhất, đó là yêu cầu tuân thủ các quy tắc nghiêm ngặt về chi tiêu công đoàn, trong đó có quy định giới hạn chi tiêu quà Tết và cấm phát tiền mặt, điều mà GRCB bị cho là đã vi phạm.
Thứ hai, và quan trọng hơn, là sự suy giảm nghiêm trọng về sức khỏe tài chính của chính ngân hàng.
Báo cáo tài chính cho thấy hiệu suất của GRCB đang bị đe dọa nghiêm trọng. Doanh thu và lợi nhuận ròng của ngân hàng đã liên tục giảm từ năm 2022 đến 2024, và lợi nhuận giữa kỳ đã sụt giảm qua bốn năm liên tiếp.
Đáng lo ngại nhất là chất lượng tài sản tiếp tục xấu đi: tỷ lệ nợ xấu (NPL) đã tăng trở lại, và tỷ lệ nợ quá hạn hơn 90 ngày so với nợ xấu ở mức 115,3%, vượt xa mức cảnh báo. Điều này ngụ ý rủi ro thực sự đang bị đánh giá thấp và ngân hàng cần một nguồn tài chính bổ sung lớn để xử lý nợ.
Việc thu hồi tiền thưởng, dù nhỏ, là một động thái cắt giảm chi phí tức thời trong bối cảnh toàn hệ thống đang phải gồng mình chống đỡ rủi ro.
Với nhân viên GRCB, yêu cầu phải hoàn trả thưởng mang tới gánh nặng khá rõ ràng: ngoài việc mất đi phần thưởng vốn đã nhận, họ còn phải đối mặt với việc ngân hàng khấu trừ dần từ lương, hoặc yêu cầu thanh toán ngay ban đầu. Nếu như ngân hàng không chuẩn bị tốt về mặt thông tin và giao tiếp, việc này sẽ dẫn tới tổn thương niềm tin nội bộ, ảnh hưởng tới tinh thần làm việc, và có thể dẫn tới rủi ro "chảy máu nhân sự".
Về phía ngân hàng, đây là bài kiểm tra về quản trị rủi ro nhân sự và văn hóa doanh nghiệp. Việc xử lý công khai hoặc âm thầm về một "yêu cầu hoàn trả thưởng" là dấu hiệu cho thấy quy trình phúc lợi/paying bonus trong quá khứ có thể chưa chuẩn hoá, hoặc ngân hàng đã nhìn thấy sai lệch cần sửa ngay. Nếu xử lý thiếu minh bạch, ngân hàng có thể đối mặt với khủng hoảng truyền thông hoặc mất uy tín với nhân viên và nhà đầu tư.
Ngoài ra, vụ việc của GRCB đang phản ánh áp lực tài chính của toàn ngành ngân hàng Trung Quốc. Theo khảo sát của KPMG China, trong năm 2023, ngân hàng Trung Quốc đang chịu sức ép rất lớn từ việc biên lợi nhuận lãi thuần (net interest margin) hẹp lại. Tín dụng doanh nghiệp và tiêu dùng yếu, bất động sản đình trệ, cùng chi phí xử lý nợ xấu tăng cao khiến nhiều ngân hàng phải giảm chi phí hoạt động, trong đó có khoản chi cho nhân sự và thưởng.
Trong bối cảnh khó khăn hiện nay, những khoản thưởng lớn của ngành ngân hàng từng là chuẩn mực để giữ người tài nhưng nay bị nhìn nhận là "tiêu cực". Báo cáo từ South China Morning Post (SCMP) cho thấy một số ngân hàng nhà nước hoặc cổ phần lớn đã phải yêu cầu nhân viên trả lại thưởng hoặc bị yêu cầu giảm tiền lương.
Các tập đoàn tài chính lớn nhất quốc gia, bao gồm China Merchants Group và Citic Group Corp đã yêu cầu nhân viên cấp cao từ bỏ tiền thưởng hoãn chi (deferred bonuses) và hoàn trả một phần thu nhập từ các năm trước, nhằm tuân thủ mức trần lương trước thuế 2,9 triệu NDT (khoảng 400.000 USD/năm). Một số quỹ đầu tư cũng đang bị gây áp lực phải hoàn trả phần lương vượt quy định.
Nhiều công ty chứng khoán, ngân hàng và quỹ đầu tư đã đề xuất trần lương khoảng 3 triệu NDT/năm, thấp hơn nhiều so với thu nhập trước đây. Chẳng hạn, tại Citic Securities, Chủ tịch Trương Hữu Quân từng nhận khoảng 5 triệu NDT/năm, phần lớn đến từ tiền thưởng hoãn chi.
Theo Fortune, ngành ngân hàng đang bị đặt vào vào thế "kép": vừa phải duy trì hoạt động kinh doanh trong bối cảnh khó khăn, vừa phải đáp ứng các chỉ đạo chính sách từ trên về kiểm soát thu nhập, ổn định xã hội và giảm rủi ro hệ thống.
Việc GRCB làm như vậy có thể là "tiền trạm" cho xu hướng rộng hơn trong ngành ngân hàng Trung Quốc. Khi các ngân hàng lớn hơn đã bắt đầu giảm thưởng, yêu cầu hoàn trả, thì các tổ chức nhỏ hơn sẽ chịu nhiều áp lực hơn vì biên lợi nhuận thấp hơn, rủi ro nợ xấu cao hơn.
Với giới đầu tư và quan sát quốc tế, đây cũng là tín hiệu rằng ngân hàng Trung Quốc đang chuyển từ "tăng trưởng bằng mọi giá" sang "ổn định và tuân thủ". Điều này có thể đồng nghĩa với việc các ngân hàng sẽ ít dùng thưởng "nhiều, nhanh" để giữ người, thay vào đó tập trung vào quy trình rõ ràng, chi trả gắn với kết quả lâu dài hơn và rủi ro được kiểm soát chặt.
*Nguồn: Fortune, SCMP, BI
